Một nghiên cứu chuyên sâu từ 4 học giả, được công bố trên tạp chí Harvard Business Review, đã chỉ ra nguyên nhân gốc rễ là các nhà lãnh đạo chưa suy nghĩ đầy đủ về cách nhân viên sẽ thực sự sử dụng các công cụ AI.
Thay vì tập trung vào yếu tố con người, nghiên cứu nhấn mạnh rằng nhiều tổ chức đang rơi vào cái bẫy của "giải quyết vấn đề bằng công nghệ", nghĩa là niềm tin rằng những cải tiến công nghệ tự thân nó sẽ tạo ra giải pháp cho các vấn đề tổ chức.
Việc đưa AI vào công việc thực chất là một bài toán về hành vi con người. Nếu quá trình triển khai không tính đến nhu cầu, thói quen và định kiến của nhân viên, họ sẽ dễ phản đối, nghi ngờ hoặc né tránh các công cụ mới. Muốn ứng dụng AI hiệu quả, quyết định của lãnh đạo phải dựa trên hiểu biết về con người nhiều hơn là chỉ chạy theo công nghệ hiện đại.
Những sai lầm phổ biến cần tránh
Nghiên cứu đã chỉ ra một số định kiến và lỗi quản lý khiến các dự án AI thất bại, đặc biệt xoay quanh hai định kiến cốt lõi. Thứ nhất, mọi người có xu hướng từ chối AI ngay sau khi thấy nó mắc lỗi, ngay cả khi về lâu dài, hiệu suất của AI vẫn vượt trội so với con người.
Thứ hai, người dùng có xu hướng đánh giá quá cao khả năng hiểu biết về quá trình ra quyết định của con người, dẫn đến việc họ bác bỏ các công cụ AI khi so sánh.
Về mặt quản lý, sai lầm phổ biến là việc tham vấn muộn màng, khi ý kiến và nhu cầu của người lao động chỉ được khảo sát sau khi hệ thống AI đã được triển khai, biến việc áp dụng trở thành một hoạt động tiếp thị hơn là một hoạt động quản lý có sự tham gia.
Bên cạnh đó, các nhà thiết kế và kỹ sư cũng dễ mắc phải "thiên kiến của nhà phát minh", tức là quá lạc quan về hệ thống của chính mình và bỏ qua những hậu quả không lường trước được đối với người dùng cuối.
Hướng khắc phục: Đặt yếu tố con người làm trọng tâm
Để vượt qua những rào cản này, các nhà nghiên cứu đưa ra một số giải pháp quan trọng, tập trung vào việc đặt yếu tố con người vào trung tâm của quá trình thiết kế và triển khai.
Việc khắc phục đầu tiên là phải đưa hiểu biết hành vi vào giai đoạn thiết kế công cụ. Hầu hết các công cụ AI được xây dựng dựa trên tiêu chuẩn kỹ thuật, không nhất thiết phù hợp với cách người dùng làm việc.
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh: "Khi người dùng cuối tham gia vào việc tạo ra giải pháp, họ sẽ đầu tư nhiều hơn vào việc sử dụng nó một cách hiệu quả và tốt nhất, từ đó tạo nền tảng để biến một dự án ứng dụng AI thành công".
Các tòa soạn cần rõ ràng trong việc định hình AI là công cụ hỗ trợ, không phải thay thế. Bằng cách nhấn mạnh cách AI xử lý các nhiệm vụ lặp đi lặp lại và bổ trợ, tổ chức có thể giải phóng nhân viên để họ tập trung vào các công việc có giá trị cao hơn, sáng tạo và mang tính chiến lược hơn.
Ở cấp quản lý, các nhà lãnh đạo phải tự rèn luyện khả năng thay đổi hành vi và thừa nhận những định kiến của chính mình. Điều này đòi hỏi sự giao tiếp minh bạch, thường xuyên mời gọi phản hồi, và quan trọng nhất là tự mình làm gương trong việc áp dụng AI một cách có trách nhiệm.
Cuối cùng, các tổ chức cần thiết lập các tiêu chí đánh giá thành công toàn diện, không chỉ dừng lại ở mặt kỹ thuật. Thực hiện các "khảo sát ý kiến" về mức độ công bằng của AI, mức độ sử dụng và sự yêu thích của nhân viên đều là những chỉ số mạnh mẽ cho thấy sự thành công hay thất bại thực sự.
Nếu một dự án AI không mang lại hiệu quả, các nhà lãnh đạo phải sẵn sàng điều chỉnh hướng đi hoặc dừng lại thay vì tiếp tục đầu tư chỉ vì đã bắt đầu, bởi mục tiêu cuối cùng là học hỏi và cải thiện.
