Phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh Truyền thông Tin tức Châu Á - Thái Bình Dương của INMA, ông Zhang cho rằng AI không phải mối đe dọa lớn nhất đối với ngành báo chí. Vấn đề đáng lo hơn là các tòa soạn không tìm được cách đưa nội dung đến nơi độc giả đang dành thời gian.
"AI sẽ không tự mình giết chết ngành báo chí. Chính việc không tìm ra cách đưa tin đến người dùng mới có thể giết chết các công ty báo chí", Giám đốc Công nghệ của SCMP chia sẻ.
Độc giả đang rời khỏi website báo chí
Theo ông Zhang, các nhà xuất bản tin tức lâu nay tập trung quá nhiều vào việc tối ưu nội dung cho Google, trong khi hành vi của độc giả đã thay đổi.
Ngày càng nhiều người tiếp cận tin tức thông qua mạng xã hội như Facebook, Instagram, TikTok và các nền tảng khác thay vì trực tiếp truy cập website hoặc ứng dụng của các hãng tin.
Tại SCMP, số người dùng hoạt động hàng ngày trên website và ứng dụng đang giảm, trong khi lượt xem nội dung trên mạng xã hội tăng 50-70% trong 12 tháng, tùy nền tảng.
Điều này không đồng nghĩa độc giả không còn quan tâm đến tin tức. Theo Zhang, họ chỉ đang tiếp nhận thông tin ở những nơi khác và dưới những hình thức khác.
Thực tế đó khiến các nhà xuất bản tin tức phải suy nghĩ lại về cách phát triển sản phẩm trong thời đại AI.
Hai cách dùng AI trong tòa soạn
Ông Zhang sử dụng khái niệm "tình thế tiến thoái lưỡng nan của nhà đổi mới" để mô tả rủi ro mà các công ty truyền thông đang đối mặt. Theo ông, doanh nghiệp có thể thất bại nếu chỉ đưa công nghệ mới vào các sản phẩm và mô hình kinh doanh hiện tại mà không thay đổi cách tiếp cận thị trường.
Với ngành báo chí, AI đang được sử dụng theo hai hướng.
Một là dùng AI để duy trì và cải thiện hoạt động hiện tại, chẳng hạn hỗ trợ biên tập, lập trình, phân tích dữ liệu, tìm kiếm thông tin, phát hiện nguồn tin, hiệu đính và sản xuất nội dung.
Hai là dùng AI để thay đổi cách độc giả khám phá và tiếp nhận tin tức, đặc biệt ở khâu phân phối.
Giám đốc Công nghệ SCMP cho rằng cách thứ nhất giúp các tòa soạn hoạt động hiệu quả hơn nhưng mang tính phòng thủ. Cách thứ hai mới có thể quyết định một nhà xuất bản tin tức sẽ tồn tại hay phát triển trong tương lai.
Trong chiến lược của SCMP, AI không được xem là công cụ thay thế báo chí gốc. Theo ông Zhang, đưa tin độc lập, báo chí điều tra và khả năng kiểm chứng thông tin vẫn là lợi thế quan trọng của các hãng tin.
AI có thể xử lý lượng lớn dữ liệu và học từ những nội dung đã được lưu trữ, nhưng không thể tự mình có mặt tại hiện trường, phỏng vấn nhân vật hay xác minh những gì đang xảy ra.
"AI cần con người kể cho nó nghe và giải thích cho nó những gì đang xảy ra hàng ngày trên thế giới", ông Zhang nói.
SCMP tập trung vào khâu phân phối
Vì vậy, SCMP đang tập trung AI vào ba hướng chính: tìm kiếm bằng AI, cá nhân hóa nội dung và nội dung linh hoạt. Trong đó, tìm kiếm bằng AI được xem là ưu tiên hàng đầu.
Ông Zhang cho rằng các nhà xuất bản tin tức không nên tiếp tục phụ thuộc vào Google để độc giả tìm thấy bài viết của mình, nhất là khi các công cụ tìm kiếm ngày càng có khả năng trả lời trực tiếp câu hỏi thay vì chỉ đưa ra danh sách đường dẫn.
SCMP đã phát triển công cụ tìm kiếm mới dựa trên các mô hình ngôn ngữ lớn và công nghệ tìm kiếm hiện đại. Hệ thống có thể đưa ra những bài viết phù hợp và cập nhật hơn, đồng thời nhóm kết quả theo chủ đề để người dùng tiếp tục khám phá thông tin.
Theo ông Zhang, đây cũng là một trong những khoản đầu tư thực tế nhất đối với các tòa soạn có nguồn lực hạn chế. SCMP mất khoảng một tháng phát triển và hai tháng tiếp theo để sửa lỗi, thử nghiệm sản phẩm.
Cá nhân hóa bằng AI nhưng không đánh đổi sự đa dạng thông tin
Sáng kiến thứ hai là hệ thống cá nhân hóa nội dung nhưng vẫn duy trì vai trò của biên tập viên.
SCMP muốn đề xuất những bài viết phù hợp với từng độc giả mà không để thuật toán khiến họ chỉ nhìn thấy một nhóm chủ đề hoặc quan điểm quen thuộc.
Theo ông Zhang, hệ thống kết hợp thuật toán với đánh giá của biên tập viên. Thay vì chỉ tối ưu lượt nhấp chuột, mô hình hướng tới chất lượng nội dung và giá trị mà độc giả nhận được sau khi đọc, đồng thời duy trì sự đa dạng về chủ đề.
Hệ thống cũng hỗ trợ nhiều định dạng như văn bản, âm thanh và video. Các biên tập viên có thể theo dõi cách thuật toán lựa chọn nội dung và điều chỉnh các yếu tố liên quan đến việc phân phối.
SCMP đang thử nghiệm hệ thống này và dự kiến đưa ra công chúng vào tháng 9.
Biến một bài báo thành nhiều sản phẩm
Sáng kiến thứ ba của SCMP là “nội dung linh hoạt”, sử dụng AI để biến một bài báo thành nhiều phiên bản phù hợp với từng nền tảng.
Ông Zhang ví cách làm truyền thống của báo chí giống như một nhà máy đóng chai, nơi tòa soạn tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh rồi đưa đến độc giả. Trong khi đó, mô hình mới giống một công ty cung cấp nước, có thể đưa cùng một nội dung đến độc giả dưới nhiều hình thức khác nhau.
Với công cụ này, biên tập viên chọn nền tảng và thời điểm đăng tải. AI sẽ hỗ trợ cắt, chỉnh sửa và chuyển đổi bài viết thành các định dạng phù hợp với những nền tảng như Instagram hay TikTok.
Dù AI tham gia vào nhiều khâu, biên tập viên vẫn kiểm tra nội dung trước khi đăng và chịu trách nhiệm cuối cùng.
