Theo ông, tòa soạn không chỉ là nơi sản xuất tin bài, mà là “trái tim quyết định uy tín và năng lực cạnh tranh của một cơ quan báo chí”.
Hành trình tự đổi mới
Nhìn lại chặng đường trước năm 2020, Báo Người Lao Động vận hành theo mô hình hội tụ đa phương tiện nhưng vẫn thiên về báo in. Các cuộc họp tác chiến, quy trình nội dung và thứ tự xử lý đều xoay quanh tờ báo giấy. Phóng viên được phân công theo lĩnh vực, địa bàn; bài viết gửi qua hệ thống nội bộ rồi chuyển qua các tầng biên tập, duyệt trang và cuối cùng xuất bản trên báo in, trong khi báo điện tử phần lớn chỉ “đăng lại”, ít có điều chỉnh riêng.
Nhà báo Nguyễn Tố Bình gọi đây là giai đoạn 'ưu và khuyết cùng tồn tại'. Ưu điểm là sự bài bản, kỹ lưỡng, đặc biệt trong các tuyến bài lớn như điều tra hay phóng sự dài kỳ; nhược điểm là chậm, thiếu linh hoạt và không theo kịp tốc độ của truyền thông số.
“Nhiều món ngon vẫn để dành cho báo in”, ông Bình thẳng thắn nhìn nhận. Việc phân chia cứng theo chuyên môn và địa bàn khiến sự phối hợp giữa phóng viên, biên tập viên và kỹ thuật chưa tạo thành dòng chảy xuyên suốt, đa nền tảng như yêu cầu của thời đại.
Từ năm 2019, khi Báo Người Lao Động xác lập phương châm “Nhanh – Hay – Chính xác – Trách nhiệm – Nhân văn”, báo in và báo điện tử được đặt ngang hàng như hai sản phẩm chính. Dù vậy, thực tiễn vận hành cho thấy mô hình hội tụ đa phương tiện vẫn chưa đủ để cạnh tranh khi độc giả đã chuyển dịch mạnh sang môi trường số, nơi yêu cầu tính thời sự theo từng phút và tính đa phương tiện gần như bắt buộc.
Không giấy - Đa nền tảng - Đa nhiệm
Sau năm 2020, Báo Người Lao Động bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ nhất trong lịch sử của mình, chuyển từ mô hình “hội tụ đa phương tiện” sang “hội tụ toàn diện”, và hiện nay tiến tới mô hình “tòa soạn số” với tinh thần tối ưu hóa quy trình, tích hợp nền tảng và mở rộng không gian sáng tạo.
Một trong những thay đổi táo bạo là mô hình “tòa soạn không giấy”. Toàn bộ các thao tác – từ giao đề tài, biên tập, trình duyệt, dàn trang đến xuất bản – được thực hiện trên phần mềm. “Số hóa quy trình báo in là bước đi không thể đảo ngược, giúp tiết kiệm thời gian và nâng hiệu suất lên mức tối đa”, ông Nguyễn Tố Bình cho biết.
Cùng với đó, mô hình tổ chức được tái thiết theo hướng linh hoạt. Các nhóm phóng viên – biên tập – kỹ thuật được điều phối theo sự kiện và dòng thời sự, thay vì chia theo mảng cứng như trước.
Mỗi phóng viên được kỳ vọng trở thành một “nhà sản xuất nội dung đa phương tiện”, có thể viết, chụp, quay, dựng và xuất bản trên nhiều nền tảng. “Không thể có phóng viên chỉ biết viết nhưng không biết hình, không biết clip”, ông Bình nhấn mạnh.
Tòa soạn đồng thời xây dựng các nhóm chuyên trách cho sản phẩm số và mạng xã hội, mở rộng hiện diện mạnh mẽ trên YouTube, TikTok, Facebook… với nhiều nội dung gốc phù hợp từng nền tảng. Việc này không chỉ gia tăng tiếp cận độc giả mà còn tạo ra tính cạnh tranh mới giữa các cơ quan báo chí.
Một điểm nhấn quan trọng là việc Báo Người Lao Động ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong nhiều khâu: cá nhân hóa nội dung, gợi ý tiêu đề, trích xuất thông tin, tối ưu hóa SEO, phân tích xu hướng, sản xuất video cho hơn 20 kênh mạng xã hội, và thậm chí sử dụng AI làm MC cho các chuyên mục. “AI không còn là công cụ hỗ trợ đơn thuần mà đang định hình lại quy trình sản xuất báo chí”, ông Bình nhận định.
Tư duy số – Dữ liệu số – Sản phẩm số
Từ thực tiễn chuyển đổi trong gần một thập kỷ qua, Báo Người Lao Động rút ra những bài học quan trọng. Thứ nhất, chuyển đổi số trước hết là chuyển đổi tư duy. Lãnh đạo tòa soạn, lãnh đạo phòng ban và từng phóng viên phải thay đổi từ cách nghĩ đến cách làm, bắt đầu bằng câu hỏi: độc giả cần gì và muốn xem theo định dạng nào.
Thứ hai, mô hình tòa soạn phải được thiết kế tinh gọn, đa năng – đa nhiệm và dựa trên dữ liệu. Thứ ba, kinh nghiệm truyền thống vẫn là vốn quý nhưng cách thể hiện phải hiện đại, đa phương tiện, từ phóng sự chia clip, đến loạt bài điều tra dưới dạng e-magazine.
Trong giai đoạn tới, Báo Người Lao Động tiếp tục đẩy mạnh ba định hướng chiến lược: cá nhân hóa nội dung dựa trên dữ liệu; tự động hóa bằng AI trong thu thập thông tin và kiểm tra sự thật; và đầu tư mở rộng nền tảng số để tiếp cận đa dạng độc giả.
Nhà báo Nguyễn Tố Bình khẳng định: “Tòa soạn hội tụ là nền tảng, tòa soạn số là mục tiêu. Chúng tôi không chỉ chuyển đổi số mà hướng tới phát triển bền vững”.
Theo ông, mô hình tòa soạn số của Báo Người Lao Động là ví dụ điển hình cho việc ứng dụng công nghệ vào báo chí một cách hiệu quả, tạo ra sự cộng hưởng giữa truyền thống và hiện đại. Sự thay đổi này giúp báo tăng tốc độ phản ứng với thời sự, nâng cao chất lượng sản phẩm và đổi mới toàn diện quy trình vận hành. Và quan trọng hơn, đó là minh chứng rằng một cơ quan báo chí lâu đời vẫn có thể thích ứng, dẫn dắt và tiên phong trong kỷ nguyên số.
