Theo GS.TS Võ Tam, Phó Chủ tịch Hội Tiết niệu – Thận học Việt Nam, bệnh thận mạn là bệnh lý phổ biến trên toàn cầu và tại Việt Nam, có tỷ lệ mắc mới và tử vong cao, xu hướng ngày càng trẻ hóa, trong khi diễn tiến âm thầm, khó phát hiện sớm. Hiện nay, bệnh thận mạn đã vươn lên đứng thứ 8 trong 10 nguyên nhân hàng đầu gây tử vong.
Số liệu của Bộ Y tế cho thấy mỗi năm chỉ khoảng 8.000 người được tầm soát bệnh thận, trong khi phần lớn bệnh nhân khi được chẩn đoán đã ở giai đoạn 3–5, kèm theo nhiều biến chứng nặng như tim mạch, thiếu máu, rối loạn điện giải. Không ít trường hợp buộc phải lọc máu chu kỳ hoặc ghép thận để duy trì sự sống.
Ở giai đoạn đầu, bệnh thận mạn gần như không có triệu chứng đặc hiệu, có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí hàng chục năm trước khi chức năng thận suy giảm nghiêm trọng.
Chính sự “im lặng” này khiến đa số người bệnh phát hiện quá muộn, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ tử vong.
Bệnh thận mạn cũng tạo ra gánh nặng kinh tế rất lớn. Chi phí điều trị trung bình dao động từ 9,6–22,5 triệu đồng mỗi tháng, tương đương 6–7 lần lương tối thiểu.
Với nhiều hộ cận nghèo, chi phí người bệnh phải tự chi trả có thể chiếm tới 80% thu nhập gia đình. Riêng bệnh nhân chạy thận nhân tạo, chi phí trực tiếp ước tính khoảng 130 triệu đồng mỗi năm, trong đó chạy thận chiếm gần 60%.
Hiện cả nước có khoảng 46.000 người cần lọc máu, trong khi hệ thống chỉ có khoảng 7.000 máy lọc, gây áp lực lớn lên cơ sở y tế và quỹ bảo hiểm y tế. Đáng lo ngại, tỷ lệ tử vong sau 5 năm ở nhóm bệnh nhân chạy thận lên tới 50%.
Theo GS Võ Tam, đái tháo đường và tăng huyết áp là hai nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy thận mạn. Bên cạnh đó, lối sống thiếu lành mạnh như ăn mặn, ít vận động, thừa cân, uống ít nước cũng làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh trong bối cảnh đời sống hiện đại.
Ở góc độ hồi sức, GS.TS Nguyễn Gia Bình, Chủ tịch Hội Hồi sức Cấp cứu và Chống độc Việt Nam, cho biết tổn thương thận cấp là biến chứng thường gặp và nguy hiểm ở bệnh nhân nặng, đặc biệt sau nhiễm trùng huyết, chấn thương hoặc phẫu thuật. Tình trạng này khiến điều trị trở nên phức tạp, với hơn 40% bệnh nhân phải lọc máu liên tục.
Khảo sát do Hội Tiết niệu – Thận học toàn quốc công bố cho thấy tỷ lệ sàng lọc, xét nghiệm đầy đủ ở nhóm nguy cơ cao còn thấp. Hơn một phần ba cơ sở y tế chỉ làm đủ xét nghiệm cho dưới 25% bệnh nhân, nhiều nơi xét nghiệm không định kỳ, dẫn tới bỏ sót chẩn đoán sớm.
Các chuyên gia khuyến cáo, để giảm gánh nặng bệnh thận mạn, người dân cần duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát tốt các bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp và chủ động tầm soát định kỳ. Việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời có thể giúp làm chậm tiến triển bệnh, bảo tồn chức năng thận và giảm đáng kể nguy cơ tử vong.
