Việt Nam - Lào: Quan hệ đặc biệt của đặc biệt
Sự đặc biệt trong tình hữu nghị Việt - Lào được khởi đầu từ nền tảng hiếm có: Là hai nước láng giềng cùng chung sống trên Bán đảo Đông Dương, cùng tựa lưng vào dãy Trường Sơn hùng vĩ, cùng tắm chung dòng nước Mekong… cùng rất nhiều những đặc điểm gần gũi về địa lý và lịch sử. Cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do càng khiến hai đất nước xích lại gần nhau.
Theo TS. Nguyễn Mạnh Hùng - nguyên Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại Lào: Ngày 4/9/1945, đúng hai ngày sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản “Tuyên ngôn Độc lập” tại Quảng trường Ba Đình, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, chính Bác Hồ đã mời Hoàng thân Souphanouvong đến Hà Nội gặp, để bàn về quan hệ song phương. Theo đó, Việt Nam và Lào sẽ cùng nhau đấu tranh giải phóng dân tộc, đánh đuổi ngoại xâm. Có thể nói đây là cuộc gặp đầu tiên, chính thức giữa lãnh tụ của hai dân tộc, đặt nền móng cho quan hệ đoàn kết đặc biệt Việt Nam - Lào và Lào - Việt Nam.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng tình đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của Việt Nam và Lào, xem “giúp bạn là tự giúp mình” và “thắng lợi của nhân dân Lào cũng là thắng lợi của nhân dân Việt Nam”.
Cả hai dân tộc Việt Nam - Lào đã cùng chiến đấu, cùng giành thắng lợi trong cùng thời điểm của các chặng đường lịch sử cách mạng: Năm 1945, hai nước cùng giành được chính quyền, năm 1954 cùng đánh bại thực dân Pháp.
Ngày 5/9/1962, Việt Nam và Lào chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao, mở ra một giai đoạn mới trong lịch sử quan hệ hai nước. Liên minh chiến đấu của quân và dân hai nước Việt Nam - Lào ngày càng được tăng cường và dãy Trường Sơn hùng vĩ với hai nửa Trường Sơn Đông - Trường Sơn Tây đã trở thành hình ảnh sinh động của mối quan hệ keo sơn “hạt muối cắn đôi, cọng rau bẻ nửa”. Năm 1975, hai nước cùng giành chiến thắng trong kháng chiến chống Mỹ, hoàn thành cuộc cách mạng giải phóng dân tộc.
Đại tướng Vilay Lakhamphong từng khẳng định: “Dòng máu hồng của hai đất nước Lào - Việt Nam đã chảy hòa quyện vào nhau trong cuộc kháng chiến ác liệt để đánh bại kẻ thù chung. Tình đoàn kết đó đã trở thành một tình đoàn kết hiếm có trên thế giới và chỉ có hai nước chúng ta mới có tình đoàn kết như vậy”.
Chủ tịch Kaysone Phomvihane cũng đã nhấn mạnh: “Từ thế hệ này sang thế hệ khác, tình đoàn kết chân thành đó mãi mãi là truyền thống quý báu của nhân dân hai nước Việt - Lào, mà không một kẻ thù nào có thể phá vỡ nổi".
“Trong lịch sử quan hệ quốc tế đã có nhiều mô hình kiểu mẫu về tình đoàn kết hữu nghị giữa các dân tộc, nhưng mối quan hệ gắn bó keo sơn, sống chết có nhau và luôn sẵn sàng hết lòng và chân thành hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau, thủy chung trong sáng như mối quan hệ giữa Lào và Việt Nam là mối quan hệ có một không hai trên thế giới, là tài sản vô giá của hai dân tộc chúng ta” - đồng chí Choummaly Sayasone, nguyên Tổng Bí thư Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, Chủ tịch nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào cũng khẳng định.
Tổng Bí thư Lê Duẩn cũng từng nhấn mạnh: “Nhân dân Việt Nam hy sinh xương máu cho cách mạng Lào, nhân dân Lào cũng hy sinh tính mạng và của cải để giúp đỡ cách mạng Việt Nam.. Trên thế giới ít có những đảng hiểu nhau sâu sắc, đoàn kết với nhau chặt chẽ, ruột thịt như hai Đảng chúng ta. Có thể nói đây là một mẫu mực trong quan hệ giữa các đảng anh em".
Không ngừng được củng cố và phát triển từ bản Hiệp ước lịch sử
Ngay sau khi hai nước được giải phóng hoàn toàn vào năm 1975, để đưa quan hệ Việt Nam - Lào phát triển toàn diện và ngày càng đi vào chiều sâu, hai nước đã tiến hành ký kết Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác vào ngày 18/7/1977.
Hiệp ước gồm bảy điều khoản, được ký dựa trên bản Tuyên bố chung ngày 11/02/1976 nhằm mục đích tăng cường tình đoàn kết, sự hợp tác lâu dài và giúp đỡ lẫn nhau trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, vì độc lập và phồn vinh của mỗi nước, góp phần gìn giữ và củng cố hòa bình ở Ðông - Nam Á và thế giới.
Hiệp ước nhấn mạnh: “Mối quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, tình đoàn kết chiến đấu và tình hữu nghị không gì lay chuyển được giữa nhân dân Việt Nam và nhân dân Lào, tình đồng chí vĩ đại giữa Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Nhân dân Cách mạng Lào được tôi luyện trong mấy chục năm đồng cam cộng khổ, cùng chiến đấu, cùng chiến thắng kẻ thù xâm lược, cùng hợp tác và giúp đỡ nhau xây dựng đất nước là một truyền thống quý báu, một sức mạnh vô địch của hai dân tộc, hai Đảng...”.
Đánh giá về ý nghĩa bản hiệp ước, nhà ngoại giao của Lào, ông Thoongsavanh Phomvihane từng nhấn mạnh: “Hai nước ký bản Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác vào năm 1977 là dấu mốc lịch sử, là nền tảng vững chắc, là cơ sở pháp lý để củng cố và phát huy mối quan hệ hợp tác đặc biệt, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của mỗi nước cho đến ngày nay”.
Từ bản Hiệp ước, quan hệ hợp tác Việt Nam - Lào tiếp tục phát triển tích cực, ngày càng đi vào chiều sâu và hiệu quả. Sau 30 năm tiến hành công cuộc đổi mới (tháng 11/2016), hai Đảng đã ra Tuyên bố chung nêu rõ: “Hai bên khẳng định mối quan hệ hữu nghị truyền thống, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện Việt Nam - Lào do Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại và Chủ tịch Kaysone Phomvihane, Chủ tịch Souphanouvong kính yêu cùng các thế hệ lãnh đạo của hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân hai nước dày công vun đắp, là tài sản chung vô giá của hai Đảng, hai dân tộc”.
Hai nước nâng cấp quan hệ lên “hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện” vào tháng 2/2019. Đây là dấu mốc có ý nghĩa lịch sử quan trọng, tạo bước đột phá mới trong quan hệ hợp tác giữa hai nước. Từ đây, quan hệ hai nước Việt Nam-Lào ngày càng trở nên gắn bó keo sơn, đổi mới và phát triển.
Ngày càng gắn kết chiến lược
Đặc biệt, trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Lào của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, dự Lễ kỷ niệm 50 năm Quốc khánh Lào và đồng chủ trì Cuộc gặp cấp cao giữa hai đảng (ngày 1-2/12/2025), Lãnh đạo cấp cao hai nước đã nhất trí bổ sung nội hàm mới để làm sâu sắc hơn và nâng tầm quan hệ song phương lên "Quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện, gắn kết chiến lược."
Nội hàm “gắn kết chiến lược” được bổ sung vào quan hệ song phương nhằm định vị cho quan hệ Việt Nam-Lào trong bối cảnh mới. Đây là sự khẳng định tầm nhìn chung, lợi ích chiến lược đan xen và định hướng đồng hành lâu dài, vì mục tiêu phát triển bền vững, tự cường và thịnh vượng chung của hai dân tộc.
Nhận lời mời của Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Lê Minh Hưng, Thủ tướng nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào Sonexay Siphandone sẽ dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Lào thăm chính thức Việt Nam và tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3 từ ngày 7-9/6.
Theo Đại sứ Việt Nam tại Lào Nguyễn Minh Tâm, chuyến thăm tiếp tục khẳng định sự nhất quán của lãnh đạo cấp cao hai nước trong việc không ngừng vun đắp cho mối quan hệ Việt Nam - Lào ngày càng phát triển đi vào chiều sâu, thiết thực và hiệu quả trên tất cả các lĩnh vực; đồng thời triển khai cụ thể hóa nội hàm “gắn kết chiến lược” giữa hai quốc gia.
Theo Đại sứ Nguyễn Minh Tâm, điểm nổi bật của giai đoạn hiện nay là hai bên không chỉ thúc đẩy hợp tác theo chiều rộng mà đang tập trung nâng cao chất lượng hợp tác theo chiều sâu, gắn kết chặt chẽ hơn lợi ích chiến lược của hai nước. Nội hàm “gắn kết chiến lược” đang từng bước được cụ thể hóa trên các lĩnh vực then chốt như kết nối hạ tầng chiến lược, liên kết kinh tế, hợp tác năng lượng, chuyển đổi số, tài chính - tiền tệ, đào tạo nguồn nhân lực và phối hợp tại các cơ chế đa phương.
Đặc biệt, việc Thủ tướng Sonexay Siphandone tham dự 2 trong 3 kỳ Diễn đàn Tương lai ASEAN (2024 và 2026) tiếp tục thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ của Lào đối với sáng kiến do Việt Nam khởi xướng nhằm thúc đẩy đối thoại chiến lược về tương lai ASEAN.
"Sự tham gia tích cực của Lào không chỉ phản ánh sự phối hợp ngày càng chặt chẽ giữa hai nước trong các vấn đề khu vực, mà còn cho thấy quyết tâm chung của Việt Nam và Lào trong việc đóng góp vào việc xây dựng một ASEAN đoàn kết, tự cường, sáng tạo, lấy người dân làm trung tâm và giữ vững vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực đang định hình.
Trong bối cảnh thế giới và khu vực đang trải qua những biến động sâu sắc về địa chính trị, địa kinh tế và công nghệ, chuyến thăm lần này gửi đi thông điệp rất rõ ràng rằng Việt Nam và Lào sẽ tiếp tục đồng hành, chia sẻ lợi ích chiến lược, hỗ trợ lẫn nhau trong phát triển đất nước, đồng thời phối hợp chặt chẽ để ứng phó hiệu quả với các thách thức chung. Quan hệ Việt Nam - Lào không chỉ là tài sản vô giá được các thế hệ lãnh đạo và nhân dân hai nước dày công vun đắp, mà còn đang trở thành một hình mẫu đặc biệt trong quan hệ quốc tế, hợp tác cùng phát triển trong kỷ nguyên mới"- Đại sứ Nguyễn Minh Tâm khẳng định.
Hợp tác kinh tế đang trở thành một trong những động lực quan trọng nhất của quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào trong giai đoạn phát triển mới, trong đó tập trung vào ba trụ cột lớn gồm kết nối hạ tầng chiến lược, kết nối năng lượng và kết nối thể chế - thị trường.
Hiện Việt Nam có khoảng 289 dự án đầu tư còn hiệu lực tại Lào với tổng vốn đăng ký gần 7 tỷ USD, tiếp tục là một trong những nhà đầu tư lớn nhất tại Lào.
Kim ngạch thương mại song phương đã tăng gần gấp 3 lần trong vòng 1 thập kỷ, từ khoảng 1,1 tỷ USD năm 2015 lên gần 3 tỷ USD năm 2025. Hai bên đang phấn đấu đưa kim ngạch thương mại song phương đạt 5 tỷ USD trong thời gian tới.
