Theo các chuyên gia tham gia hội thảo giới thiệu Báo cáo Nghiên cứu Tòa soạn Tương lai 2026 do FT Strategies, WAN-IFRA và Arc XP thực hiện, câu trả lời không nằm ở công nghệ mà ở chính những giá trị cốt lõi của nghề báo. Khi nội dung đại trà ngày càng dễ tạo ra, lợi thế cạnh tranh của báo chí sẽ thuộc về những điều chỉ con người mới làm được.
1. Báo chí gốc và điều tra độc lập
Điều đầu tiên AI chưa thể thay thế là năng lực tạo ra những thông tin gốc.
AI có thể tổng hợp dữ liệu, tóm tắt tài liệu hoặc viết lại nội dung đã tồn tại trên Internet. Nhưng AI không thể đến hiện trường, gặp nhân chứng, xây dựng mạng lưới nguồn tin, xác minh thông tin từ nhiều phía hay theo đuổi một cuộc điều tra kéo dài nhiều tháng.
Theo Gard Steiro, Tổng biên tập kiêm CEO của VG (Na Uy), thay vì cố gắng cạnh tranh với AI ở những nội dung phổ thông, các tòa soạn nên tập trung vào những sản phẩm báo chí mang giá trị riêng mà chỉ con người mới có thể tạo ra. Đó là các bài điều tra, phóng sự, phân tích chuyên sâu và những câu chuyện phục vụ lợi ích công chúng.
Trong bối cảnh AI khiến nội dung trở nên dồi dào, chính những thông tin độc quyền, đã được kiểm chứng mới là yếu tố tạo nên sự khác biệt của một cơ quan báo chí.
2. Xây dựng cộng đồng thay vì chỉ thu hút độc giả
Các chuyên gia cho rằng tòa soạn không nên chỉ xem người đọc là "độc giả" hay "khán giả", mà cần coi họ là một cộng đồng.
Theo Gina Chua, Giám đốc Trung tâm Tow-Knight CUNY và biên tập viên cấp cao của Semafor, nhiệm vụ của báo chí không dừng ở việc đưa tin, mà còn phải hiểu nhu cầu của cộng đồng mình phục vụ. Điều đó bao gồm lắng nghe các vấn đề người dân quan tâm, giải thích những chính sách phức tạp bằng ngôn ngữ dễ hiểu và tạo ra không gian để nhiều tiếng nói được lắng nghe.
Phoebe Connelly, cựu Giám đốc chiến lược AI của The Washington Post, cũng lưu ý rằng cộng đồng không chỉ là những người thường xuyên bình luận hay chia sẻ bài viết. Phần lớn người đọc chỉ âm thầm theo dõi nội dung, nhưng họ vẫn là đối tượng mà tòa soạn cần phục vụ.
AI có thể tạo ra nội dung nhanh hơn nhưng không thể xây dựng mối quan hệ bền vững giữa một tòa soạn với cộng đồng độc giả của mình.
3. Lòng tin và trách nhiệm nghề nghiệp
Trong thời đại AI, nội dung không còn là tài sản khan hiếm. Điều khan hiếm hơn là thông tin đáng tin cậy.
Các chuyên gia cho rằng báo chí vẫn giữ vai trò không thể thay thế trong việc xác minh thông tin, đối chiếu nhiều nguồn, công khai quy trình tác nghiệp và sẵn sàng sửa sai khi có sai sót.
Bên cạnh đó, các tòa soạn còn phải minh bạch trong việc phân biệt giữa tin tức, bài bình luận và nội dung quảng cáo để duy trì niềm tin của công chúng.
Báo cáo cũng chỉ ra thực tế đáng chú ý rằng chỉ khoảng 11% thời gian làm việc của nhiều tòa soạn hiện được dành cho các hoạt động sau xuất bản như phản hồi độc giả, giải thích quy trình tác nghiệp hay xây dựng lòng tin. Trong khi đó, đây lại là yếu tố ngày càng quan trọng khi người dùng có quá nhiều nguồn thông tin để lựa chọn.
4. Biến thông tin thành giá trị
AI ngày càng giỏi trong việc tổng hợp dữ liệu và trả lời câu hỏi. Nhưng điều AI chưa thể làm tốt là giúp công chúng hiểu vì sao một thông tin lại quan trọng.
Theo các chuyên gia, giá trị của nhà báo không nằm ở việc cung cấp thật nhiều thông tin, mà ở khả năng lựa chọn điều gì đáng đưa tin, đặt sự kiện vào bối cảnh và giải thích tác động của nó đối với cuộc sống của người dân.
Gina Chua cho rằng trong tương lai sẽ xuất hiện hai nhóm nội dung. Một nhóm là thông tin mang tính dịch vụ, được AI hỗ trợ sản xuất để đáp ứng nhu cầu tra cứu nhanh. Nhóm còn lại là những tác phẩm báo chí mang dấu ấn con người với góc nhìn, phân tích và khả năng kể chuyện riêng.
Đó sẽ là những nội dung mà độc giả sẵn sàng dành thời gian đọc và trả tiền để tiếp cận.
5. Học cách kể chuyện từ các nhà sáng tạo nội dung
Sự phát triển của các nhà sáng tạo nội dung trên mạng xã hội đang đặt ra nhiều thách thức cho báo chí, nhưng cũng mang đến những bài học đáng giá.
Theo Gard Steiro, nhiều nhà sáng tạo không tạo ra thông tin gốc mà sử dụng chính các thông tin do báo chí sản xuất. Điểm khác biệt là họ biết cách trình bày nội dung ngắn gọn, dễ hiểu và phù hợp với thói quen tiếp nhận của người dùng trên các nền tảng số.
Vì vậy, các tòa soạn không nên chỉ xem họ là đối thủ. Thay vào đó, báo chí có thể học cách kể chuyện hấp dẫn hơn, đa dạng hóa định dạng nội dung, tăng tương tác với độc giả và xây dựng thương hiệu cá nhân cho phóng viên.
Dù thay đổi cách truyền tải, các chuyên gia nhấn mạnh báo chí vẫn phải giữ những giá trị cốt lõi như xác minh thông tin, tính chính xác, công bằng và trách nhiệm xã hội. Đây là những nền tảng giúp báo chí khác biệt với phần lớn nội dung trên mạng xã hội.
AI càng mạnh, giá trị của báo chí càng phải rõ ràng
Các chuyên gia đều thống nhất rằng AI sẽ tiếp tục thay đổi quy trình sản xuất tin tức và giúp tòa soạn làm việc hiệu quả hơn. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế khả năng điều tra, tư duy phản biện, phán đoán đạo đức hay xây dựng lòng tin của nhà báo.
Trong một hệ sinh thái thông tin ngày càng bị lấp đầy bởi nội dung do AI tạo ra, chính những giá trị cốt lõi này sẽ quyết định sự khác biệt và sức cạnh tranh của các tòa soạn trong tương lai.
