5 điều AI không thể thay thế trong tòa soạn

(CLO) Khi chatbot AI có thể viết tin, tóm tắt tài liệu và tạo ra hàng nghìn bài viết chỉ trong vài phút, nhiều cơ quan báo chí đặt câu hỏi: đâu là giá trị mà AI không thể thay thế?

Theo các chuyên gia tham gia hội thảo giới thiệu Báo cáo Nghiên cứu Tòa soạn Tương lai 2026 do FT Strategies, WAN-IFRA và Arc XP thực hiện, câu trả lời không nằm ở công nghệ mà ở chính những giá trị cốt lõi của nghề báo. Khi nội dung đại trà ngày càng dễ tạo ra, lợi thế cạnh tranh của báo chí sẽ thuộc về những điều chỉ con người mới làm được.

1. Báo chí gốc và điều tra độc lập

Điều đầu tiên AI chưa thể thay thế là năng lực tạo ra những thông tin gốc.

AI có thể tổng hợp dữ liệu, tóm tắt tài liệu hoặc viết lại nội dung đã tồn tại trên Internet. Nhưng AI không thể đến hiện trường, gặp nhân chứng, xây dựng mạng lưới nguồn tin, xác minh thông tin từ nhiều phía hay theo đuổi một cuộc điều tra kéo dài nhiều tháng.

Theo Gard Steiro, Tổng biên tập kiêm CEO của VG (Na Uy), thay vì cố gắng cạnh tranh với AI ở những nội dung phổ thông, các tòa soạn nên tập trung vào những sản phẩm báo chí mang giá trị riêng mà chỉ con người mới có thể tạo ra. Đó là các bài điều tra, phóng sự, phân tích chuyên sâu và những câu chuyện phục vụ lợi ích công chúng.

Trong bối cảnh AI khiến nội dung trở nên dồi dào, chính những thông tin độc quyền, đã được kiểm chứng mới là yếu tố tạo nên sự khác biệt của một cơ quan báo chí.

untitled-2282.png
Phóng viên tác nghiệp tại hiện trường là một trong những giá trị cốt lõi mà AI chưa thể thay thế. Ảnh minh họa: AI

2. Xây dựng cộng đồng thay vì chỉ thu hút độc giả

Các chuyên gia cho rằng tòa soạn không nên chỉ xem người đọc là "độc giả" hay "khán giả", mà cần coi họ là một cộng đồng.

Theo Gina Chua, Giám đốc Trung tâm Tow-Knight CUNY và biên tập viên cấp cao của Semafor, nhiệm vụ của báo chí không dừng ở việc đưa tin, mà còn phải hiểu nhu cầu của cộng đồng mình phục vụ. Điều đó bao gồm lắng nghe các vấn đề người dân quan tâm, giải thích những chính sách phức tạp bằng ngôn ngữ dễ hiểu và tạo ra không gian để nhiều tiếng nói được lắng nghe.

Phoebe Connelly, cựu Giám đốc chiến lược AI của The Washington Post, cũng lưu ý rằng cộng đồng không chỉ là những người thường xuyên bình luận hay chia sẻ bài viết. Phần lớn người đọc chỉ âm thầm theo dõi nội dung, nhưng họ vẫn là đối tượng mà tòa soạn cần phục vụ.

AI có thể tạo ra nội dung nhanh hơn nhưng không thể xây dựng mối quan hệ bền vững giữa một tòa soạn với cộng đồng độc giả của mình.

3. Lòng tin và trách nhiệm nghề nghiệp

Trong thời đại AI, nội dung không còn là tài sản khan hiếm. Điều khan hiếm hơn là thông tin đáng tin cậy.

Các chuyên gia cho rằng báo chí vẫn giữ vai trò không thể thay thế trong việc xác minh thông tin, đối chiếu nhiều nguồn, công khai quy trình tác nghiệp và sẵn sàng sửa sai khi có sai sót.

Bên cạnh đó, các tòa soạn còn phải minh bạch trong việc phân biệt giữa tin tức, bài bình luận và nội dung quảng cáo để duy trì niềm tin của công chúng.

Báo cáo cũng chỉ ra thực tế đáng chú ý rằng chỉ khoảng 11% thời gian làm việc của nhiều tòa soạn hiện được dành cho các hoạt động sau xuất bản như phản hồi độc giả, giải thích quy trình tác nghiệp hay xây dựng lòng tin. Trong khi đó, đây lại là yếu tố ngày càng quan trọng khi người dùng có quá nhiều nguồn thông tin để lựa chọn.

4. Biến thông tin thành giá trị

AI ngày càng giỏi trong việc tổng hợp dữ liệu và trả lời câu hỏi. Nhưng điều AI chưa thể làm tốt là giúp công chúng hiểu vì sao một thông tin lại quan trọng.

Theo các chuyên gia, giá trị của nhà báo không nằm ở việc cung cấp thật nhiều thông tin, mà ở khả năng lựa chọn điều gì đáng đưa tin, đặt sự kiện vào bối cảnh và giải thích tác động của nó đối với cuộc sống của người dân.

Gina Chua cho rằng trong tương lai sẽ xuất hiện hai nhóm nội dung. Một nhóm là thông tin mang tính dịch vụ, được AI hỗ trợ sản xuất để đáp ứng nhu cầu tra cứu nhanh. Nhóm còn lại là những tác phẩm báo chí mang dấu ấn con người với góc nhìn, phân tích và khả năng kể chuyện riêng.

Đó sẽ là những nội dung mà độc giả sẵn sàng dành thời gian đọc và trả tiền để tiếp cận.

5. Học cách kể chuyện từ các nhà sáng tạo nội dung

Sự phát triển của các nhà sáng tạo nội dung trên mạng xã hội đang đặt ra nhiều thách thức cho báo chí, nhưng cũng mang đến những bài học đáng giá.

Theo Gard Steiro, nhiều nhà sáng tạo không tạo ra thông tin gốc mà sử dụng chính các thông tin do báo chí sản xuất. Điểm khác biệt là họ biết cách trình bày nội dung ngắn gọn, dễ hiểu và phù hợp với thói quen tiếp nhận của người dùng trên các nền tảng số.

Vì vậy, các tòa soạn không nên chỉ xem họ là đối thủ. Thay vào đó, báo chí có thể học cách kể chuyện hấp dẫn hơn, đa dạng hóa định dạng nội dung, tăng tương tác với độc giả và xây dựng thương hiệu cá nhân cho phóng viên.

Dù thay đổi cách truyền tải, các chuyên gia nhấn mạnh báo chí vẫn phải giữ những giá trị cốt lõi như xác minh thông tin, tính chính xác, công bằng và trách nhiệm xã hội. Đây là những nền tảng giúp báo chí khác biệt với phần lớn nội dung trên mạng xã hội.

AI càng mạnh, giá trị của báo chí càng phải rõ ràng

Các chuyên gia đều thống nhất rằng AI sẽ tiếp tục thay đổi quy trình sản xuất tin tức và giúp tòa soạn làm việc hiệu quả hơn. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế khả năng điều tra, tư duy phản biện, phán đoán đạo đức hay xây dựng lòng tin của nhà báo.

Trong một hệ sinh thái thông tin ngày càng bị lấp đầy bởi nội dung do AI tạo ra, chính những giá trị cốt lõi này sẽ quyết định sự khác biệt và sức cạnh tranh của các tòa soạn trong tương lai.

Xem thêm

Báo Công lý phát động cuộc thi viết về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong ngành Tòa án

Báo Công lý phát động cuộc thi viết về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong ngành Tòa án

(CLO) Ngày 18/9, Báo Công lý phối hợp với Quỹ Phòng bệnh thuộc Bộ Y tế phát động Cuộc thi viết “Phòng, chống tác hại của thuốc lá trong ngành Tòa án năm 2026” nhằm nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá và thúc đẩy xây dựng môi trường làm việc, học tập không khói thuốc.

Nhà báo Nguyễn Tri Thức

Tòa soạn cần một 'bộ lọc' đủ chặt trước cuộc đua tốc độ

(CLO) Trong cuộc đua tốc độ của báo chí hiện đại, những sai sót tưởng như rất nhỏ trong con số, chức danh, địa danh hay nguồn tin chưa được kiểm chứng có thể trở thành rủi ro lớn khi sản phẩm đã xuất bản. Vì vậy, xây dựng “bộ lọc” kiểm duyệt nội bộ với những điểm dừng và trách nhiệm rõ ràng là yêu cầu thiết yếu để mỗi tòa soạn chủ động phòng ngừa rủi ro ngay từ quy trình sản xuất nội dung.

Báo chí Việt Nam trước không gian phát triển mới

Báo chí Việt Nam trước không gian phát triển mới

(NB&CL) Không gian phát triển mới của báo chí không còn là một khái niệm thuộc về tương lai. Nó đang hiện hữu trong từng thay đổi của công chúng, công nghệ, phương thức sản xuất và phân phối thông tin; trong sự xuất hiện của những nền tảng truyền thông mới, những mô hình sản phẩm mới và cả những thay đổi trong chính sách, pháp luật đối với hoạt động báo chí. Sự dịch chuyển ấy chính là cơ sở để Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 – năm 2026 lựa chọn chủ đề “Báo chí Cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới”.

Độc giả ngày càng tin nhà báo hơn thương hiệu báo chí

Độc giả ngày càng tin nhà báo hơn thương hiệu báo chí

(CLO) Các số liệu và thảo luận tại nhiều sáng kiến của Hiệp hội Tin tức và Truyền thông Quốc tế (INMA) cho thấy mối quan hệ giữa độc giả với từng nhà báo, người sáng tạo nội dung đang ngày càng có giá trị, trong khi sức mạnh của thương hiệu báo chí truyền thống không còn đủ để giữ chân công chúng.

Luật Báo chí 2025: Cơ hội mới, động lực mới cho báo chí địa phương

Luật Báo chí 2025: Cơ hội mới, động lực mới cho báo chí địa phương

(CLO) Với các cơ quan báo chí địa phương, tác động của Luật Báo chí 2025 không chỉ nằm ở những quy định mới về quản lý hoạt động báo chí. Điều đáng chú ý hơn là một tư duy mới đang được đặt ra: từ “thuần quản lý hành chính” sang “đồng hành và kiến tạo phát triển” trong môi trường truyền thông số.

Tương lai ngành truyền thông: AI làm tin thường nhật, nhà báo tập trung tạo nội dung khác biệt

Tương lai ngành truyền thông: AI làm tin thường nhật, nhà báo tập trung tạo nội dung khác biệt

(CLO) Sau một tuần tham dự Hội nghị bàn tròn CEO của INMA tại Vail (Mỹ), với sự góp mặt của khoảng 40 lãnh đạo các tổ chức báo chí, nhiều quan điểm về tương lai ngành truyền thông đã được đưa ra, trong đó nổi bật là việc tự động hóa các công việc thường nhật và tăng đầu tư vào những nội dung tạo khác biệt.

Khi AI ngày càng mạnh, tòa soạn phải mạnh lên từ bên trong

Khi AI ngày càng mạnh, tòa soạn phải mạnh lên từ bên trong

(CLO) Rời xa giai đoạn thí điểm rời rạc, báo chí đang bước vào kỷ nguyên ứng dụng AI sâu vào quy trình và hạ tầng. Cuộc đua công nghệ giờ đây không thuộc về ai sở hữu nhiều công cụ hơn, mà được định đoạt bởi năng lực biến dữ liệu và tri thức tòa soạn thành sức mạnh nội tại.

Luật Báo chí 2025: Cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, bổ sung nguồn thu mới

Luật Báo chí 2025: Cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, bổ sung nguồn thu mới

(CLO) Luật Báo chí 2025 cho phép cơ quan báo chí liên kết với cơ quan báo chí khác, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để cùng sản xuất nội dung. Luật cũng bổ sung các nguồn thu từ bán quyền đọc, nghe, xem, cấp phép khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí; đồng thời quy định cụ thể hơn về xuất nhập khẩu sản phẩm báo chí.

Bản quyền báo chí giữa 'cơn lốc' sao chép và khai thác dữ liệu

Bản quyền báo chí giữa 'cơn lốc' sao chép và khai thác dữ liệu

(CLO) Một bài báo có thể mất nhiều ngày tác nghiệp, xác minh, biên tập nhưng chỉ cần vài phút để bị sao chép. Video bị cắt ghép, livestream lại; dữ liệu bị tự động "cào" cho các hệ thống công nghệ. Công nghệ giúp báo chí lan xa hơn, nhưng cũng khiến tài sản trí tuệ của tòa soạn dễ bị khai thác hơn bao giờ hết.

Tòa soạn của tương lai sẽ được điều hành bằng dữ liệu

Tòa soạn của tương lai sẽ được điều hành bằng dữ liệu

(NB&CL) Cuộc cạnh tranh của báo chí đang thay đổi. Trong kỷ nguyên AI, khoảng cách giữa các tòa soạn sẽ không còn được tạo ra bởi việc ứng dụng thêm một công nghệ mới, mà bởi năng lực quản trị, khả năng tổ chức dữ liệu và những lựa chọn chiến lược được thực hiện từ hôm nay. Khi công nghệ dần trở thành điều kiện phổ biến, dữ liệu sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi cơ quan báo chí.

Cỡ chữ bài viết: