Động thái này không chỉ phản ánh cách tiếp cận “ngoại giao thuế quan” mà ông Trump theo đuổi từ khi trở lại Nhà Trắng, mà còn cho thấy vai trò trung tâm của năng lượng trong các tính toán địa chiến lược liên quan đến cuộc xung đột Nga - Ukraine.
Thuế quan, dầu mỏ và đòn bẩy chiến lược
Trong bài đăng trên Truth Social, ông Trump khẳng định việc giảm thuế sẽ đi kèm với việc Ấn Độ hạ thuế nhập khẩu đối với hàng hóa Mỹ xuống 0% và mua các sản phẩm của Mỹ trị giá 500 tỷ USD. Theo ông, thỏa thuận này không chỉ mang lại lợi ích thương mại cho Mỹ, mà còn góp phần “chấm dứt cuộc chiến ở Ukraine”, bởi nó làm suy yếu một trong những nguồn thu quan trọng nhất của Nga: xuất khẩu dầu mỏ.
Thủ tướng Narendra Modi, trong phản hồi trên mạng xã hội X, bày tỏ sự hoan nghênh đối với quyết định của Mỹ và nhấn mạnh vai trò lãnh đạo của ông Trump đối với “hòa bình, ổn định và thịnh vượng toàn cầu”. Những tuyên bố này cho thấy cả hai nhà lãnh đạo đều coi thỏa thuận thuế quan - năng lượng là một phần của bức tranh quan hệ song phương rộng lớn hơn, nơi kinh tế, chính trị và an ninh đan xen chặt chẽ.
Đằng sau những thông điệp ngoại giao tích cực là một thực tế phức tạp hơn. Kể từ khi Nga triển khai chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine vào tháng 2/2022, Ấn Độ đã trở thành một trong những khách hàng lớn nhất của dầu thô Nga.
Việc phần lớn thế giới phương Tây áp đặt trừng phạt đối với Moscow khiến dầu Nga được bán với mức chiết khấu sâu, cho phép New Delhi vừa tăng nguồn cung năng lượng vừa kiềm chế chi phí nhập khẩu. Trong bối cảnh Ấn Độ là quốc gia tiêu thụ năng lượng tăng nhanh, lợi thế giá cả này có ý nghĩa kinh tế và chính trị rất lớn.
Tuy nhiên, từ góc nhìn của Washington, dòng tiền mà Nga thu được từ việc bán dầu cho các nền kinh tế lớn như Ấn Độ làm suy yếu hiệu quả của chế độ trừng phạt. Vì vậy, ông Trump coi việc nhắm vào người mua dầu Nga, thông qua thuế quan và đòn bẩy thương mại, là cách gián tiếp nhưng hiệu quả để gia tăng áp lực lên Moscow.
Chính sách này đã được triển khai theo từng bước. Tháng 6, Mỹ tuyên bố áp thuế 25% đối với hàng hóa Ấn Độ do cho rằng nước này chưa làm đủ để thu hẹp thâm hụt thương mại với Mỹ và mở cửa thị trường. Tháng 8, Washington tiếp tục bổ sung thêm 25% thuế đối với hàng hóa Ấn Độ vì New Delhi vẫn tiếp tục mua dầu của Nga, nâng tổng mức thuế lên 50%. Trong bối cảnh đó, cam kết ngừng mua dầu Nga của Ấn Độ trở thành điều kiện then chốt để Mỹ đồng ý hạ thuế xuống mức 18%.
Mức thuế này, dù vẫn cao hơn trước đây, lại đưa Ấn Độ vào nhóm gần với Liên minh châu Âu và Nhật Bản, vốn đang chịu thuế khoảng 15%. Điều đó cho thấy Washington sẵn sàng dùng ưu đãi thương mại như một công cụ để định hướng hành vi chiến lược của đối tác.
Ấn Độ giữa Mỹ, Nga và mạng lưới thương mại toàn cầu
Quyết định của Ấn Độ không chỉ đơn giản là nhượng bộ trước sức ép của Mỹ. Nó diễn ra trong bối cảnh cấu trúc thương mại và địa chính trị của New Delhi đang thay đổi nhanh chóng. Truyền thống quan hệ Ấn Độ - Nga từ lâu gắn chặt với lĩnh vực quốc phòng hơn là năng lượng.
Nga là nhà cung cấp vũ khí lớn nhất cho Ấn Độ, trong khi tỷ trọng dầu Nga trong tổng nhập khẩu năng lượng của nước này trước năm 2022 tương đối nhỏ. Việc tăng mạnh mua dầu Nga sau khi chiến sự Ukraine nổ ra là một quyết định mang tính cơ hội, tận dụng sự lệch pha của thị trường toàn cầu.
Giờ đây, khi Mỹ và châu Âu gia tăng các biện pháp nhằm hạn chế doanh thu năng lượng của Nga, việc tiếp tục nhập khẩu dầu Nga với quy mô lớn ngày càng mang lại rủi ro địa chính trị. Thỏa thuận thuế quan với Mỹ vì thế cho phép Ấn Độ đạt được hai mục tiêu: giảm áp lực thương mại từ Washington và tái khẳng định vai trò của mình như một đối tác chiến lược trong trật tự do Mỹ dẫn dắt.
Tuy nhiên, Ấn Độ không đặt tất cả trứng vào một giỏ. Chỉ vài ngày trước khi ông Trump công bố giảm thuế, New Delhi đã ký kết một hiệp định thương mại tự do với Liên minh châu Âu sau gần hai thập kỷ đàm phán. Thỏa thuận này mở ra triển vọng tự do hóa thương mại cho hầu hết các mặt hàng giữa Ấn Độ và 27 nước thành viên EU, từ dệt may đến dược phẩm, đồng thời giảm mạnh thuế nhập khẩu đối với rượu vang và ô tô châu Âu.
Việc đồng thời đạt được các thỏa thuận lớn với Mỹ và EU phản ánh chiến lược đa dạng hóa đối tác của Ấn Độ. Trong một thế giới nơi chính sách thuế quan của Washington ngày càng khó đoán, New Delhi muốn tránh phụ thuộc quá mức vào một thị trường duy nhất. Các thỏa thuận gần đây với Oman và New Zealand cũng nằm trong nỗ lực đó.
Từ phía Mỹ, thỏa thuận với Ấn Độ được thúc đẩy bởi cả động cơ kinh tế lẫn chiến lược. Mỹ đang thâm hụt thương mại hàng hóa với Ấn Độ - 53,5 tỷ USD trong 11 tháng đầu năm ngoái, và mong muốn mở rộng xuất khẩu sang thị trường hơn 1,4 tỷ dân. Đồng thời, Washington coi Ấn Độ là một đối trọng quan trọng với Trung Quốc ở châu Á, cả về kinh tế lẫn địa chính trị.
Tuy vậy, việc đạt được “thuế bằng 0” cho hàng hóa Mỹ vào Ấn Độ không hề dễ dàng. New Delhi tỏ ra dè dặt trong việc mở cửa các lĩnh vực nhạy cảm như nông nghiệp và chăn nuôi, vốn liên quan trực tiếp đến sinh kế của hàng trăm triệu người. Điều này cho thấy dù sẵn sàng nhượng bộ về dầu mỏ và thuế quan, Ấn Độ vẫn giữ những lằn ranh đỏ trong chính sách thương mại.
Ở chiều ngược lại, việc Ấn Độ ngừng mua dầu Nga cũng không phải là quyết định không có chi phí. Nga đã cung cấp dầu với mức chiết khấu đáng kể, giúp Ấn Độ giảm chi phí nhập khẩu và ổn định giá nhiên liệu trong nước. Việc chuyển sang các nguồn cung khác, bao gồm dầu và khí tự nhiên từ Mỹ như ông Trump từng kỳ vọng, có thể làm tăng chi phí trong ngắn hạn. Tuy nhiên, New Delhi dường như chấp nhận đánh đổi này để đổi lấy lợi ích thương mại và chính trị dài hạn.
Trong bối cảnh ông Trump gặp khó khăn trong việc hiện thực hóa lời hứa nhanh chóng chấm dứt chiến tranh Ukraine, việc sử dụng các công cụ kinh tế để gây áp lực gián tiếp lên Nga trở nên ngày càng quan trọng. Cuộc đàm phán ba bên dự kiến tại Abu Dhabi, với sự tham gia của đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, cho thấy Nhà Trắng đang kết hợp ngoại giao truyền thống với chiến lược “bóp nghẹt nguồn thu” của Moscow.
Thỏa thuận với Ấn Độ vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài song phương. Nếu New Delhi thực sự giảm mạnh hoặc chấm dứt nhập khẩu dầu Nga, tác động đến ngân sách của Moscow có thể đáng kể, bởi Ấn Độ là một trong những khách hàng lớn nhất của Nga kể từ năm 2022. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào việc Nga có thể tìm được người mua thay thế ở các thị trường khác hay không, cũng như vào diễn biến của thị trường năng lượng toàn cầu.
Tóm lại, việc Mỹ giảm thuế cho Ấn Độ để đổi lấy cam kết về dầu mỏ phản ánh một giai đoạn mới của “ngoại giao kinh tế cưỡng bức”, nơi thuế quan và thị trường năng lượng trở thành công cụ của chính sách đối ngoại.
Đối với Ấn Độ, đây là một bước đi nhằm tái cân bằng vị thế của mình giữa các cường quốc, tận dụng cạnh tranh địa chính trị để tối đa hóa lợi ích. Còn đối với Mỹ, đó là một nỗ lực nhằm gắn kết thương mại với chiến lược toàn cầu, trong đó cuộc chiến ở Ukraine vẫn là tâm điểm.
