Trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, vai trò của khoa học cơ bản và giáo dục STEM ngày càng trở nên thiết yếu. Tuy nhiên, hai lĩnh vực này đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng do sức hút của các ngành "thời thượng".
Trước thực trạng này, các trường đại học hàng đầu đã có những động thái chưa từng có tiền lệ, với những chính sách hỗ trợ “khủng” nhằm “giải cứu” và thu hút nhân tài cho tương lai của đất nước.
Đại học Quốc gia Hà Nội vừa ban hành quyết định cấp thêm 18,35 tỉ đồng để Trường Đại học Khoa học Tự nhiên triển khai các đề án hỗ trợ tài chính cho sinh viên 6 ngành khoa học cơ bản. Lần đầu tiên, một chính sách học bổng toàn diện dành riêng cho sinh viên các ngành này được áp dụng, bao gồm: Miễn 100% học phí trong 4 năm học, bố trí chỗ ở tại ký túc xá và hỗ trợ sinh hoạt phí tối thiểu 2 triệu đồng/tháng trong năm thứ nhất (các năm tiếp theo tiếp tục được hỗ trợ nếu duy trì học lực loại giỏi).
Chính sách này cũng được mở rộng sang 12 ngành khoa học cơ bản tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, từ Toán học, Vật lý, Hóa học, Sinh học đến Văn học, Lịch sử, Ngôn ngữ học... Mỗi ngành sẽ có tối thiểu 5 suất học bổng cho mỗi khóa học, tạo ra một cơ hội lớn chưa từng có cho các em học sinh có đam mê với nghiên cứu và khám phá.
“Khoa học cơ bản là xương sống của xã hội”
Không riêng gì Đại học Quốc gia Hà Nội, các chuyên gia trong ngành cũng khẳng định vai trò then chốt của khoa học cơ bản. PGS.TS Nguyễn Việt Hà, Trưởng phòng Quan hệ công chúng doanh nghiệp, phụ trách tuyển sinh của Trường Đại học Mỏ - Địa chất nhấn mạnh: “Xã hội càng phát triển, càng cần nhân lực ngành khoa học cơ bản".
Ông phân tích một cách thuyết phục: “Kỹ thuật bán dẫn không thể thiếu vật liệu bán dẫn. Đại học Mỏ - Địa chất có các ngành khai thác, lọc và chế biến khoáng sản, có thể liên quan đến việc cung cấp vật liệu bán dẫn. Hay các thiết bị điện tử, không thể thiếu vật liệu của Trường Đại học Mỏ - Địa chất khai thác".
Để thu hút thí sinh, Trường Đại học Mỏ - Địa chất cũng triển khai nhiều giải pháp, từ truyền thông, hướng nghiệp, chính sách hỗ trợ học phí cho đến việc đảm bảo đầu ra.
Ông Hà khẳng định: “Nhiều doanh nghiệp tìm đến đại học tìm những kỹ sư như ngành Kỹ thuật trắc địa bản đồ, Dầu khí, Địa chất, Khai thác, Tuyển khoáng, Địa vật lý... Sinh viên ra trường, đảm bảo doanh nghiệp về trường tuyển dụng hết, tỉ lệ có việc làm tới 98%".
Đề án triệu đô: Việt Nam đặt mục tiêu “mạnh tay” với STEM và nữ giới
Tầm quan trọng của STEM cũng được thể hiện rõ nét trong Đề án đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao của Việt Nam. Mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ người học các ngành STEM sẽ đạt 35% ở mỗi trình độ đào tạo, trong đó ít nhất 2,5% thuộc các ngành khoa học cơ bản và 18% thuộc các ngành liên quan tới công nghệ số.
Tuy nhiên, thực tế đang đặt ra một thách thức lớn: tỉ lệ nữ giới tham gia các lĩnh vực STEM còn rất thấp. GS.TS Mai Thanh Phong, Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP HCM) cho biết, mặc dù tỉ lệ nữ sinh viên tại trường đang tăng, nhưng vẫn còn khiêm tốn, chỉ chiếm khoảng 20%.
Để giải quyết vấn đề này, GS.TS Mai Thanh Phong đề xuất cần nâng cao nhận thức để các em học sinh, đặc biệt là nữ giới, có cái nhìn đúng đắn về các ngành nghề STEM, không còn quan niệm “ngành kỹ thuật chỉ dành cho nam giới”.
Đồng thời, ông tán thành đề xuất của Chính phủ về mức vốn cho vay đối với sinh viên các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán là 5 triệu đồng/tháng.
Ông tin rằng: “Khi có chính sách hỗ trợ người học tốt, cơ hội việc làm và phát triển nghề nghiệp tốt sẽ góp phần tăng tỉ lệ nữ tham gia vào lĩnh vực này".
Có thể thấy, với những chính sách hỗ trợ đột phá và sự nhìn nhận đúng đắn về tầm quan trọng của khoa học cơ bản và STEM, Việt Nam đang đặt những bước chân vững chắc để đào tạo thế hệ nhân lực chất lượng cao, sẵn sàng cho những thử thách của kỷ nguyên công nghệ.
