Theo dự kiến chương trình, ngày 12/11/2026, Quốc hội dành cả ngày để tiến hành chất vấn và trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội về các nội dung: nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực tài chính; nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ.
Phiên chất vấn được truyền hình, phát thanh trực tiếp trên Đài Truyền hình Việt Nam và Đài Tiếng nói Việt Nam.
Điểm nghẽn không còn ở thiếu chính sách mà là chậm thực thi
Trao đổi trước phiên chất vấn, PGS.TS Nguyễn Ngọc Sơn, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng, lĩnh vực khoa học và công nghệ đang đối mặt với những điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ, nhất là năng lực hấp thụ nguồn lực, tiến độ giải ngân và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Theo đại biểu, dù nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã tăng mạnh, tỷ lệ giải ngân đến ngày 30/10 mới đạt 42,12% trên tổng nguồn được tính toán. Nếu tính trên toàn bộ hơn 104.000 tỷ đồng thì tỷ lệ này mới khoảng 21%. Điều đó cho thấy, tăng ngân sách là chưa đủ, quan trọng là phải tháo gỡ những vướng mắc trong cơ chế chi và tổ chức thực hiện.
Một vấn đề khác là triển khai các nhiệm vụ công nghệ chiến lược. Dù 18 nhiệm vụ đã được phê duyệt nhưng chưa có nhiệm vụ nào ký hợp đồng. Trong khi đó, việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu cũng chưa có chuyển biến rõ nét. Cơ chế cho phép viện, trường công lập thành lập doanh nghiệp từ tháng 2/2025 nhưng đến nay chưa có trường hợp nào thực hiện.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng, cần làm rõ những vướng mắc xuất phát từ quy định pháp luật hay khâu tổ chức thực hiện, trách nhiệm thuộc về cơ quan nào và thời hạn khắc phục ra sao.
Đánh giá gần hai năm triển khai Nghị quyết 57 và các chính sách đặc thù, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn ghi nhận những chuyển biến trong hoàn thiện thể chế và bố trí nguồn lực. Tuy nhiên, theo ông, điểm nghẽn hiện nay đã chuyển từ thiếu chính sách sang chậm thực thi.
Một số hướng dẫn về khoán chi, xác định sản phẩm đầu ra, xử lý rủi ro trong nghiên cứu còn chậm. Việc phối hợp giữa các bộ, ngành cũng chưa thực sự kịp thời, khiến cơ chế đã có nhưng người thực hiện vẫn còn tâm lý e ngại, chưa mạnh dạn triển khai.
Bên cạnh đó, việc đánh giá đóng góp của khoa học, công nghệ đối với tăng trưởng kinh tế cũng cần được quan tâm. Theo đại biểu, muốn xác định hiệu quả đầu tư và phân bổ nguồn lực theo kết quả thì trước hết phải có hệ thống chỉ tiêu đo lường rõ ràng, đầy đủ.
Đối với các địa phương, đại biểu cho rằng đây là cấp giữ vai trò quan trọng trong đưa chính sách vào thực tế. Tuy nhiên, tỷ lệ giải ngân ngân sách địa phương cho lĩnh vực khoa học, công nghệ mới đạt 38,57%, thấp hơn mức 46,18% của ngân sách Trung ương.
Ông đề xuất cần có những chỉ tiêu cốt lõi để đánh giá kết quả thực hiện tại từng địa phương, như tỷ lệ giải ngân kinh phí khoa học, công nghệ, số doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo, giá trị chuyển giao công nghệ và tỷ trọng kinh tế số trong GRDP. Các chỉ tiêu cần được công bố định kỳ và gắn với đánh giá trách nhiệm người đứng đầu.
Chất vấn lĩnh vực tài chính: Quan tâm hiệu quả đầu tư công
Đối với nhóm vấn đề tài chính, đại biểu Quốc hội Nguyễn Đình Xuân (đoàn Tây Ninh) cho rằng, Bộ Tài chính cần quan tâm công tác xúc tiến, kêu gọi đầu tư, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, bởi đây là khu vực đóng góp trên 60% nguồn thu ngân sách nhà nước.
Đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả đầu tư công. Theo ông, bên cạnh tiến độ giải ngân, điều cử tri quan tâm là chất lượng các dự án và khả năng tạo nền tảng hạ tầng cho tăng trưởng trong những năm tiếp theo.
Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) cho rằng, Bộ Tài chính cần có giải pháp cân đối, tối ưu hóa các nguồn lực, từ ngân sách Trung ương, địa phương đến nguồn lực dành cho an sinh xã hội, phát triển hạ tầng và đầu tư công.
Với phiên chất vấn lĩnh vực khoa học và công nghệ, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn kỳ vọng Bộ trưởng sẽ đưa ra những cam kết có địa chỉ, có mốc thời gian cụ thể, từ thời điểm ký hợp đồng các nhiệm vụ công nghệ chiến lược, triển khai cơ chế khoán chi theo sản phẩm đầu ra đến thời điểm Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia đi vào hoạt động.
Đại biểu cũng mong muốn Bộ trưởng làm rõ cơ chế bảo vệ người đứng đầu viện, trường khi thương mại hóa kết quả nghiên cứu gặp rủi ro, đồng thời công bố định kỳ mức đóng góp của khoa học, công nghệ vào tăng trưởng kinh tế.
