Việc Iran được phép nối lại hoạt động xuất khẩu dầu đang mở ra cơ hội đáng kể cho ngành năng lượng nước này sau thời gian dài bị hạn chế. Với lượng dầu tồn kho lớn cùng nhu cầu ổn định từ các thị trường châu Á, Tehran có thể nhanh chóng đưa thêm nguồn cung ra thị trường. Tuy nhiên, đằng sau triển vọng tăng xuất khẩu là hàng loạt thách thức liên quan đến hạ tầng, logistics và năng lực khai thác, khiến quá trình phục hồi hoàn toàn của ngành dầu mỏ khó có thể diễn ra trong một sớm một chiều.
Xuất khẩu khởi sắc, sản lượng chưa theo kịp
Một trong những lợi thế lớn nhất của Iran hiện nay là lượng dầu dự trữ đáng kể đã được tích lũy trong thời gian hoạt động xuất khẩu bị hạn chế. Các dữ liệu vận tải biển cho thấy nhiều tàu chở dầu của Iran đã bắt đầu rời Vịnh Ba Tư, trong khi một số tàu từng neo đậu hoặc hoạt động hạn chế cũng quay trở lại thị trường.
Nhờ nguồn dầu có sẵn trong kho, Iran có thể gia tăng xuất khẩu gần như ngay lập tức mà chưa cần nâng mạnh sản lượng khai thác. Đây là yếu tố quan trọng bởi việc đưa dầu tồn kho ra thị trường thường nhanh hơn nhiều so với khôi phục công suất tại các mỏ dầu hoặc triển khai các dự án khai thác mới.
Đối với thị trường năng lượng toàn cầu, lượng dầu bổ sung từ Iran có thể góp phần giảm bớt áp lực nguồn cung trong ngắn hạn, đặc biệt khi nhu cầu tiêu thụ tại châu Á vẫn duy trì ở mức cao.
Mặc dù dòng chảy dầu xuất khẩu có thể được nối lại khá nhanh, việc khôi phục sản lượng khai thác lại là bài toán phức tạp hơn nhiều.
Trong những năm qua, ngành dầu khí Iran phải hoạt động trong điều kiện đầu tư hạn chế. Nhiều mỏ dầu đã già hóa, sản lượng tự nhiên suy giảm và cần thêm các hoạt động khoan mới để duy trì công suất. Bên cạnh đó, một số cơ sở hạ tầng như đường ống, kho chứa và hệ thống xử lý dầu khí cũng cần được sửa chữa hoặc nâng cấp.
Theo các chuyên gia năng lượng, Iran có thể tận dụng lượng dầu tồn kho để tăng xuất khẩu trong vài tháng đầu tiên. Tuy nhiên, để duy trì nguồn cung ổn định trong dài hạn, nước này sẽ phải nâng sản lượng khai thác thực tế, điều này đòi hỏi nguồn vốn lớn cũng như thời gian triển khai.
Nói cách khác, xuất khẩu có thể phục hồi trong vài tuần hoặc vài tháng, nhưng ngành dầu khí cần nhiều thời gian hơn để lấy lại năng lực sản xuất trước đây.
Nút thắt nằm ở vận tải và chuỗi cung ứng
Ngoài vấn đề sản xuất, hoạt động vận chuyển cũng là một thách thức đáng kể đối với quá trình tăng xuất khẩu dầu của Iran.
Thị trường vận tải dầu hiện không còn dư thừa tàu chở dầu cỡ lớn như trước. Nhiều tàu đang phục vụ các tuyến xuất khẩu khác trên thế giới, khiến nguồn lực dành cho khu vực Trung Đông trở nên hạn chế hơn. Ngay cả khi có dầu sẵn sàng xuất khẩu, việc thu xếp đội tàu, bảo hiểm hàng hải và các dịch vụ hỗ trợ liên quan cũng cần thời gian để vận hành trở lại ở quy mô lớn.
Các chuyên gia cho rằng đây là một trong những nguyên nhân khiến lượng dầu xuất khẩu thực tế có thể tăng chậm hơn so với kỳ vọng của thị trường trong giai đoạn đầu.
Trong trung hạn, triển vọng của Iran phụ thuộc vào khả năng đưa các mỏ dầu hiện có trở lại hoạt động tối ưu và thu hút nguồn vốn để duy trì sản lượng.
Nhiều mỏ dầu của Iran đã được khai thác trong nhiều thập kỷ và đang bước vào giai đoạn suy giảm tự nhiên. Điều này đồng nghĩa với việc chỉ khôi phục các giếng dầu hiện hữu là chưa đủ. Để bảo đảm nguồn cung bền vững, nước này sẽ phải tiếp tục đầu tư vào các giếng mới cũng như các công nghệ giúp cải thiện hệ số thu hồi dầu.
Các tổ chức nghiên cứu năng lượng cho rằng phải đến cuối năm nay hoặc đầu năm sau, sản lượng dầu của Iran mới có thể phục hồi đáng kể. Ngay cả khi đó, việc quay trở lại các mức sản lượng cao trong quá khứ vẫn là mục tiêu cần thêm nhiều năm đầu tư và phát triển.
Sự trở lại của dầu Iran được xem là một trong những yếu tố có thể làm gia tăng nguồn cung trên thị trường thế giới trong thời gian tới. Khi lượng dầu tồn kho được đưa ra thị trường và sản lượng khai thác dần phục hồi, áp lực thiếu hụt nguồn cung có thể giảm bớt.
Tuy nhiên, tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào tốc độ phục hồi của ngành dầu khí Iran. Nếu những trở ngại về hạ tầng, logistics và đầu tư được giải quyết, nước này có thể từng bước lấy lại vai trò quan trọng trên thị trường năng lượng khu vực. Ngược lại, nếu quá trình tái thiết diễn ra chậm, sự gia tăng nguồn cung có thể chỉ mang tính ngắn hạn.
Vì vậy, việc được phép xuất khẩu dầu trở lại mới chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn hơn đối với Iran là biến cơ hội này thành sự phục hồi bền vững của toàn bộ ngành dầu khí trong những năm tới.
