Khảo sát 448 lãnh đạo tòa soạn: Báo chí không thiếu chiến lược mà thiếu khả năng thực thi

(CLO) Các tòa soạn trên thế giới dường như đều biết mình cần phải thay đổi để thích ứng với kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo (AI), nhưng vấn đề là nhiều nơi vẫn loay hoay trong việc biến các kế hoạch thành hành động thực tế.

Đó là một trong những kết luận đáng chú ý từ “Nghiên cứu về các tòa soạn báo tương lai năm 2026” do FT Strategies và WAN-IFRA công bố, dựa trên khảo sát 448 lãnh đạo tòa soạn tại 86 quốc gia.

Nghiên cứu cho thấy các cơ quan báo chí hiện nay đang cùng lúc đối mặt với nhiều bài toán, gồm xây dựng chiến lược phát triển, ứng dụng AI, nâng cao doanh thu, tăng tương tác với độc giả và đào tạo đội ngũ cho tương lai.

Điều đáng chú ý là thách thức lớn nhất không còn nằm ở việc xác định phải làm gì, mà là làm thế nào để thực hiện được những điều đó.

Chỉ khoảng 1/3 số người tham gia khảo sát cho biết chiến lược của tổ chức được phản ánh rõ ràng trong các quyết định biên tập hằng ngày. Nói cách khác, nhiều tòa soạn có chiến lược nhưng chưa biến được chiến lược thành quy trình vận hành cụ thể.

untitled-9035.png
Các tòa soạn biết cần thay đổi, nhưng thực hiện điều đó vẫn là bài toán khó. Ảnh: INMA

Các tòa soạn đang gặp khó ở đâu?

Báo cáo chỉ ra 4 khoảng trống lớn đang cản trở quá trình chuyển đổi của các cơ quan báo chí, đó là chiến lược, niềm tin của khán giả, năng lực tổ chức và kỹ năng nhân sự.

Theo nhiều chuyên gia trong ngành, phần lớn tòa soạn hiện không thiếu kế hoạch hay mục tiêu phát triển. Điều họ thiếu là các quy trình, thói quen làm việc và cơ chế ra quyết định đủ hiệu quả để biến kế hoạch thành kết quả.

Một ví dụ là việc sử dụng dữ liệu độc giả. Dù gần như mọi tòa soạn đều theo dõi số liệu, khoảng 45% vẫn chỉ sử dụng dữ liệu như công cụ nhìn lại những gì đã xảy ra sau khi bài báo được xuất bản.

Trong khi đó, dữ liệu đáng lẽ phải được sử dụng ngay từ đầu để định hướng lựa chọn đề tài, cách tiếp cận và chiến lược nội dung.

Ai cũng nói "lấy độc giả làm trung tâm", nhưng chưa làm được

Một phát hiện đáng chú ý khác là khoảng cách giữa khẩu hiệu và thực tế. Phần lớn các tòa soạn đều khẳng định muốn đặt độc giả làm trung tâm. Đây thậm chí là một trong những ưu tiên hàng đầu của ngành báo chí trong những năm tới.

Tuy nhiên, khảo sát cho thấy đa số nội dung vẫn được sản xuất theo cách truyền thống, đó là làm tin cho kênh xuất bản chính trước, sau đó mới điều chỉnh cho các nền tảng khác.

Đặc biệt, chỉ khoảng 20% bài viết được xây dựng dựa trên việc xác định trước nhu cầu của một nhóm độc giả cụ thể. Điều đó cho thấy nhiều tòa soạn vẫn đang sản xuất nội dung theo tư duy "chúng tôi muốn kể gì" hơn là "độc giả đang cần gì".

Các chuyên gia nhận định việc hiểu độc giả không còn đủ. Điều quan trọng là đưa sự hiểu biết đó vào quy trình làm báo hằng ngày.

Cuộc đua mới không phải là phát hành, mà là xây dựng mối quan hệ

Một xu hướng nổi bật được nhiều lãnh đạo báo chí đồng tình là lợi thế cạnh tranh của tòa soạn đang dịch chuyển. Trước đây, báo chí cạnh tranh nhờ khả năng phân phối thông tin, sau đó là khả năng xuất hiện trên công cụ tìm kiếm và mạng xã hội.

Hiện nay, lợi thế ngày càng nghiêng về chất lượng mối quan hệ với độc giả. Nhiều chuyên gia cho rằng tương lai của báo chí không chỉ là xuất bản nội dung mà còn là xây dựng cộng đồng và duy trì sự gắn kết với công chúng.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy các phóng viên hiện chỉ dành khoảng 11% thời gian cho các hoạt động sau xuất bản như tương tác với độc giả, theo dõi phản hồi hay phân tích hiệu quả nội dung.

Trong khi đó, 38% thời gian vẫn tập trung cho việc sản xuất bài viết. Điều này cho thấy phần lớn tòa soạn vẫn vận hành theo mô hình cũ, trong khi ngành đang đòi hỏi những kỹ năng mới.

AI không phải để làm nhanh hơn những việc không hiệu quả

AI xuất hiện xuyên suốt trong nghiên cứu. Hiện nay, 42% tòa soạn đánh giá hiệu quả AI chủ yếu dựa trên khả năng tiết kiệm thời gian.

Theo các chuyên gia, đây là cách tiếp cận chưa đủ. Nếu chỉ dùng AI để làm nhanh hơn các quy trình hiện có, các tòa soạn có nguy cơ tăng tốc những hoạt động vốn đã không hiệu quả.

Thách thức lớn hơn là sử dụng AI để tạo ra những năng lực biên tập mới, những sản phẩm mới và những cách tiếp cận độc giả mới.

Khảo sát cho thấy các rào cản lớn nhất đối với AI hiện nay không phải công nghệ mà là thiếu kỹ năng, tâm lý ngại thay đổi và việc chưa xác định được những ứng dụng phù hợp trong công việc

Nhiều tòa soạn đang bắt đầu tuyển dụng các vị trí mới như biên tập viên đổi mới AI hay giám đốc phụ trách công nghệ tòa soạn, cho thấy AI đang được nhìn nhận như một công cụ chiến lược thay vì chỉ là công cụ hỗ trợ năng suất.

Tòa soạn tương lai sẽ cần những kỹ năng gì?

Một trong những tín hiệu đáng chú ý từ khảo sát là nhiều lãnh đạo tòa soạn cho rằng đội ngũ hiện nay sẽ cần được bổ sung đáng kể về kỹ năng để thích ứng với những thay đổi sắp tới.

Điều đó phản ánh tốc độ thay đổi quá nhanh của ngành.

Những kỹ năng được đánh giá quan trọng nhất trong tương lai bao gồm ứng dụng công nghệ trong báo chí, phân tích dữ liệu, tương tác với độc giả, sản xuất đa nền tảng, quản lý dự án và chuyên môn sâu về lĩnh vực phụ trách.

Nhiều chuyên gia cũng cho rằng nhà báo tương lai cần hiểu hơn về AI, phân phối nội dung trên các nền tảng ngoài website, theo dõi xu hướng và làm việc với các công cụ tự động hóa.

Tuy nhiên, nghịch lý là dù muốn nhân viên đổi mới và sáng tạo hơn, phần lớn tòa soạn vẫn đầu tư khá hạn chế cho đào tạo.

Thách thức lớn nhất không phải là thiếu tham vọng

Điểm chung từ nghiên cứu là các tòa soạn trên thế giới đều nhận thức được những thay đổi cần thiết. Họ hiểu phải xây dựng mối quan hệ sâu sắc hơn với độc giả. Họ hiểu cần ứng dụng AI hiệu quả hơn. Họ hiểu phải đầu tư vào kỹ năng mới và thay đổi cách vận hành.

Vấn đề còn lại là làm thế nào để những mục tiêu đó không chỉ nằm trên giấy.

Trong bối cảnh báo chí đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ, khoảng cách giữa "biết phải làm gì" và "làm được đến đâu" có lẽ đang là thước đo quan trọng nhất đối với mỗi tòa soạn.

Xem thêm

Một cây viết đau đáu với báo chí và văn hóa

Một cây viết đau đáu với báo chí và văn hóa

(CLO) Là một gương mặt có dấu ấn trong đời sống báo chí, tư tưởng và văn hóa Việt Nam đương đại, trưởng thành từ thực tiễn chiến tranh, gắn bó lâu dài với Báo Nhân Dân, từng đảm nhiệm những trọng trách trong công tác báo chí, lý luận và quản lý, Nguyễn Hồng Vinh còn làm thơ, nghiên cứu về văn hóa, con người.

Xây dựng Báo Điện tử Công an nhân dân phiên bản tiếng Nga trở thành cầu nối tin cậy, giàu bản sắc

Xây dựng Báo Điện tử Công an nhân dân phiên bản tiếng Nga trở thành cầu nối tin cậy, giàu bản sắc

Việc tổ chức ra mắt phiên bản tiếng Nga là dấu mốc mới trong tiến trình hiện đại hóa Báo Điện tử Công an nhân dân (CAND), là bước đổi mới về tư duy làm báo trên môi trường số, thể hiện trách nhiệm của Báo CAND trong việc cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, có chiều sâu; góp phần giúp bạn bè quốc tế hiểu đúng hơn về đất nước, con người Việt Nam và những nỗ lực giữ gìn an ninh, trật tự (ANTT), vì cuộc sống bình yên của nhân dân.

Làm tốt quy trình “3 sớm” để đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Làm tốt quy trình “3 sớm” để đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

(NB&CL) Nhận diện sớm những vấn đề tư tưởng, dư luận có nguy cơ phát sinh; thông tin sớm bằng nguồn tin chính xác, có tính giải thích, định hướng; xử lý sớm những thông tin sai lệch, cách hiểu chưa đúng – quy trình “3 sớm” được Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng xác định là yêu cầu trong đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Gần dân, sát cơ sở – nền tảng để báo chí địa phương chủ động trên mặt trận tư tưởng

Gần dân, sát cơ sở – nền tảng để báo chí địa phương chủ động trên mặt trận tư tưởng

(NB&CL) Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường truyền thông đa chiều đòi hỏi báo chí địa phương không chỉ phản bác thông tin sai lệch mà còn phải chủ động tạo lập dòng thông tin chính xác, có căn cứ. Lợi thế gần dân, sát cơ sở, am hiểu địa bàn chính là điểm tựa để báo chí phát hiện vấn đề từ sớm, đưa thông tin đến công chúng kịp thời và định hướng dư luận.

Tòa soạn Brazil đưa YouTube thành trọng tâm hoạt động báo chí

Tòa soạn Brazil đưa YouTube thành trọng tâm hoạt động báo chí

(CLO) Trước sự thay đổi trong thói quen tiếp nhận tin tức của độc giả, thương hiệu báo chí GZH tại miền nam Brazil đã chuyển YouTube từ một kênh phân phối nội dung thành nền tảng sản xuất báo chí chủ lực. Chiến lược này giúp đơn vị đạt 167 triệu lượt xem và thu hút 869.000 người đăng ký trong năm 2025.

CNA cải tiến ứng dụng, lượt nghe podcast tăng 84%, tương tác độc giả tăng mạnh

CNA cải tiến ứng dụng, lượt nghe podcast tăng 84%, tương tác độc giả tăng mạnh

(CLO) Mediacorp, đơn vị sở hữu kênh tin tức CNA của Singapore, đã thiết kế lại ứng dụng và website theo hướng cá nhân hóa trải nghiệm người dùng, giúp độc giả khám phá nhiều nội dung hơn và tương tác sâu hơn. Những thay đổi này mang lại kết quả tích cực, trong đó lượt nghe podcast trung bình hằng tháng tăng 84%, số lần nhấp vào trang chủ trên ứng dụng tăng 54%.

Tờ báo Na Uy đưa phóng viên lên TikTok, giành lại vị trí số một

Tờ báo Na Uy đưa phóng viên lên TikTok, giành lại vị trí số một

(CLO) Trước sự cạnh tranh từ những người sáng tạo nội dung và làn sóng thông tin do AI tạo ra trên TikTok, tờ VG của Na Uy lựa chọn đặt nhà báo và uy tín báo chí làm trọng tâm chiến lược tiếp cận độc giả trẻ. Cách làm này giúp lượt xem trung bình mỗi video tăng 74% trong một năm.

Mở đường cho kinh tế số vùng cao: Cách Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai đồng hành cùng bản làng

Mở đường cho kinh tế số vùng cao: Cách Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai đồng hành cùng bản làng

(CLO) Chuyển đổi số ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số được thể hiện qua những việc làm cụ thể như người dân livestream bán nông sản, hợp tác xã đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử hay hỗ trợ bà con tiếp cận dịch vụ số. Đây cũng là những câu chuyện được Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh Lào Cai chú trọng phản ánh từ thực tiễn cơ sở.

Khánh Hòa: Phát huy vai trò báo chí trong thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số

Khánh Hòa: Phát huy vai trò báo chí trong thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số

(CLO) Sáng 30/10, Hội Nhà báo tỉnh Khánh Hòa tổ chức Hội thảo báo chí lần thứ XIII – 2026, tập trung thảo luận vai trò của báo chí trong tuyên truyền, triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 – 2030, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số và xây dựng Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Hơn 800 tin, bài của báo chí Trung ương đưa tin về Ninh Bình trong tháng 10

Hơn 800 tin, bài của báo chí Trung ương đưa tin về Ninh Bình trong tháng 10

(CLO) Ghi nhận sự đồng hành của các cơ quan truyền thông trước điểm sáng tăng trưởng GRDP 11,31% (đứng thứ 5 toàn quốc), Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Ninh Bình đề nghị báo chí tiếp tục bám sát các quyết sách lớn trong tháng 11/2026. Trong đó, trọng tâm là quá trình vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và các giải pháp giữ vững đà tăng trưởng kinh tế hai con số.

Video dọc và yêu cầu “đứng lên” của báo chí truyền hình

Video dọc và yêu cầu “đứng lên” của báo chí truyền hình

(NB&CL) Video dọc không đơn thuần là video ngang được cắt lại cho vừa màn hình điện thoại. Định dạng này đặt ra yêu cầu mới đối với cách tổ chức hình ảnh, xây dựng câu chuyện và tiếp cận công chúng của báo chí truyền hình. Muốn “đứng lên” trong không gian đa nền tảng, người làm báo cần làm chủ ngôn ngữ video dọc, chủ động đổi mới phương thức sản xuất nhưng không đánh mất những giá trị cốt lõi của báo chí.

Cỡ chữ bài viết: