Tại phiên thảo luận với chủ đề “Đổi mới, sáng tạo để tiếp cận bạn đọc, phát triển kinh tế báo chí”, diễn ra sáng 20/6 tại Trung tâm Hội nghị - biểu diễn thành phố Hải Phòng trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, đã chia sẻ những góc nhìn thực tiễn về hành trình chuyển đổi của báo chí trong bối cảnh công nghệ số và sự thay đổi mạnh mẽ của hành vi tiếp nhận thông tin của giới trẻ (Gen Z).
Theo nhà báo Phùng Công Sưởng, sự phát triển của internet và các nền tảng số đã làm thay đổi căn bản mô hình hoạt động của báo chí. Nếu như trước đây, báo chí có thể xác định rõ độc giả, số lượng phát hành và nguồn thu, thì hiện nay mọi thứ trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
“Ngày trước, chỉ cần nhìn số lượng báo bán ra là biết có bao nhiêu người đọc. Còn hôm nay, chúng ta làm ra một sản phẩm báo chí nhưng không biết chính xác ai đang đọc, ai đang phân phối nội dung của mình và liệu những giá trị tạo ra có tương xứng với nguồn lực đã bỏ ra hay không”, ông nói.
Báo giấy suy giảm, nguồn thu truyền thống dần cạn kiệt
Tổng Biên tập Báo Tiền Phong cho biết, nhiều nguồn thu truyền thống của báo chí đang suy giảm mạnh. Báo giấy không còn khả năng tạo doanh thu như trước. Ông dẫn chứng, cách đây khoảng hai thập niên, Báo Tiền Phong từng phát hành hơn 100.000 bản mỗi kỳ, nhưng hiện nay con số này chỉ còn khoảng 10%. Nếu tính đầy đủ chi phí sản xuất, nhuận bút, in ấn và vận hành bộ máy, báo giấy hiện không còn mang lại lợi nhuận.
“Bán báo bây giờ chủ yếu mang tính biểu tượng. Nguồn thu từ quảng cáo cũng không còn dồi dào như trước khi phần lớn ngân sách quảng cáo đã dịch chuyển sang các nền tảng số”, ông chia sẻ.
Trong bối cảnh đó, các cơ quan báo chí buộc phải tìm kiếm những mô hình phát triển mới để tồn tại và phát triển. Theo ông Sưởng, muốn chinh phục độc giả trẻ, trước hết báo chí phải hiểu họ. Ông cho rằng Gen Z, những người sinh từ khoảng năm 1997 đến 2012, là thế hệ đầu tiên lớn lên trong môi trường số. Họ tiếp cận lượng thông tin khổng lồ mỗi ngày thông qua điện thoại thông minh, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến.
“Ngày trước, một tờ báo 16 trang có thể chứa khoảng vài chục thông tin. Còn ngày nay, chỉ với một chiếc điện thoại, người trẻ có thể tiếp cận lượng thông tin lớn gấp hàng nghìn lần”, ông Sưởng nói.
Theo ông, Gen Z ngày nay có một số đặc điểm nổi bật như: Tiếp cận thông tin chủ yếu thông qua thuật toán và nền tảng số; Có nhu cầu tương tác rất cao thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều; Luôn tìm kiếm những nội dung hữu ích, hấp dẫn và mang tính trải nghiệm; Sống trong môi trường thông tin dư thừa nhưng lại thiếu niềm tin; Sẵn sàng tiếp cận tri thức từ bất kỳ nguồn nào nếu cảm thấy phù hợp.
“Chúng ta đang sống trong một thế giới dư thừa thông tin nhưng lại khan hiếm niềm tin. Người trẻ đứng trước vô vàn lựa chọn và thường xuyên phải đối mặt với câu hỏi đâu là thông tin đúng, đâu là thông tin sai”, ông nhận định.
Báo chí không thể trở thành phiên bản khác của mạng xã hội
Theo Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, một trong những sai lầm lớn nhất là cố gắng cạnh tranh với mạng xã hội bằng chính cách làm của mạng xã hội. “Mạng xã hội có lợi thế tốc độ, khả năng lan truyền và hiện diện ở mọi nơi. Báo chí không thể chiến thắng bằng cách trở thành một phiên bản khác của mạng xã hội”, ông nhấn mạnh.
Thay vào đó, báo chí cần phát huy những giá trị cốt lõi mà mạng xã hội không có, đó là khả năng xác minh, kiểm chứng, lý giải và đặt thông tin trong đúng bối cảnh xã hội.
Ông đặc biệt tâm đắc với quan điểm: báo chí phải giúp xã hội tin vào những điều tốt đẹp.“Báo chí phải giúp công chúng hiểu đúng hơn, tin đúng hơn và hành động có trách nhiệm hơn. Đó là sứ mệnh cốt lõi không thay đổi của báo chí trong bất kỳ hoàn cảnh nào”, ông nói.
Từ thực tiễn hoạt động của Báo Tiền Phong, Tổng Biên tập Phùng Công Sưởng cho rằng chuyển đổi số không đơn thuần là đưa một nội dung lên nhiều nền tảng khác nhau.
Theo ông, mỗi nền tảng cần có cách thể hiện riêng phù hợp với thói quen tiếp nhận của công chúng. “Đa nền tảng không phải là sao chép cùng một nội dung lên nhiều kênh. Điều quan trọng là phải kể cùng một câu chuyện bằng nhiều ngôn ngữ truyền thông khác nhau”, ông nhấn mạnh.
Ông cho rằng báo chí hiện đại cần tạo ra trải nghiệm thông tin hấp dẫn hơn, kết hợp giữa nội dung chất lượng, công nghệ và khả năng tương tác. Nhiều chủ đề tưởng chừng khô khan, mang tính chính sách hoặc định hướng, nếu được thể hiện sáng tạo vẫn có thể thu hút đông đảo độc giả trẻ.
Theo ông Phùng Công Sưởng, thách thức lớn nhất hiện nay không phải là sản xuất nội dung mà là thay đổi tư duy làm báo. Nếu như trước đây báo chí chủ yếu cung cấp những gì mình có, thì nay phải hướng tới những gì công chúng cần.
“Chúng ta không thể tiếp tục làm báo theo cách đưa những gì mình muốn nói mà phải hiểu công chúng muốn nghe điều gì, muốn tiếp cận thông tin như thế nào”, ông chia sẻ. Ông cũng cho rằng báo chí cần chuyển từ mô hình truyền thông một chiều sang đối thoại và tương tác.
Trong kỷ nguyên số, công chúng không còn là người tiếp nhận thụ động mà có thể tham gia vào quá trình sản xuất nội dung, phản biện và lan tỏa thông tin. “Cần xây dựng cộng đồng độc giả, tạo ra những sân chơi để công chúng cảm thấy họ là một phần của sản phẩm báo chí chứ không chỉ là người đọc”, ông nói.
Chia sẻ về chiến lược phát triển của Báo Tiền Phong, ông Sưởng cho biết tòa soạn đã sớm xác định báo giấy không còn là trung tâm duy nhất. Ngoài báo in và báo điện tử, Tiền Phong đang từng bước hình thành mô hình “tòa soạn mạng xã hội”, với đội ngũ chuyên trách am hiểu các nền tảng số và hành vi của công chúng trẻ. “Chúng tôi xác định phải có những người hiểu mạng xã hội nhất để vận hành các kênh mạng xã hội một cách chuyên nghiệp”, ông cho biết.
Bên cạnh đó, tòa soạn cũng đẩy mạnh sản xuất nội dung đa phương tiện, phát triển các sản phẩm dành riêng cho thanh thiếu niên và sử dụng đội ngũ cộng tác viên trẻ để tạo ra những nội dung gần gũi với thế hệ Gen Z.
Bảo vệ bản quyền là vấn đề sống còn
Một trong những vấn đề được ông Phùng Công Sưởng đặc biệt nhấn mạnh là câu chuyện bản quyền báo chí.
Theo ông, nhiều sản phẩm báo chí chất lượng cao hiện bị sao chép và phát tán tràn lan trên môi trường mạng chỉ sau vài phút xuất bản. Báo Tiền Phong từng phát hiện hơn 1.000 đơn vị sử dụng trái phép nội dung của mình.
“Nếu không bảo vệ được bản quyền thì các tòa soạn sẽ mất động lực đầu tư cho nội dung chất lượng. Người làm nội dung sẽ thua những đơn vị chỉ ngồi tổng hợp, sao chép và phát tán lại sản phẩm của người khác”, ông cảnh báo. Theo Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, trong bối cảnh báo chí ngày càng khó khăn, việc đa dạng hóa nguồn thu là yêu cầu bắt buộc.
Hiện nay, hơn 70% doanh thu của Báo Tiền Phong đến từ các hoạt động tổ chức sự kiện. Tờ báo đang sở hữu nhiều thương hiệu lớn như Hoa hậu Việt Nam, Giải Vô địch Marathon Quốc gia Tiền Phong, Siêu cúp Quốc gia, các cuộc thi khoa học - công nghệ và nhiều sự kiện quy mô quốc gia khác.
Năm 2026, Tiền Phong tiếp tục mở rộng sang lĩnh vực tổ chức concert âm nhạc nhằm tiếp cận sâu hơn với công chúng trẻ.
Khép lại phần tham luận, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong cho rằng báo chí đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mang tính lịch sử. Muốn đồng hành cùng thế hệ Gen Z, các cơ quan báo chí phải không ngừng đổi mới, lấy công chúng làm trung tâm, ứng dụng công nghệ, phát huy giá trị cốt lõi của báo chí và hiện diện đúng nơi công chúng đang hiện diện. Khi đó, báo chí mới có thể tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, định hướng và tạo dựng niềm tin trong xã hội số ngày nay.
