Ông Jimmy Lai, doanh nhân truyền thông nổi tiếng và là gương mặt có tiếng nói trong phong trào ủng hộ dân chủ tại Hồng Kông, vừa bị tuyên án 20 năm tù vì các cáo buộc liên quan đến an ninh quốc gia. Gia đình ông cho rằng bản án ở độ tuổi 78 với tình trạng sức khỏe suy giảm có thể khiến ông phải kết thúc cuộc đời trong tù.
Con gái của ông, bà Claire Lai, nói rằng mức án dành cho cha mình “tàn nhẫn đến đau lòng”. Trong khi đó, con trai ông, ông Sebastien Lai, gọi đây là bản án “hà khắc” và “đầy tổn thương”.
Phiên tuyên án được xem là điểm kết thúc cho quá trình xét xử kéo dài nhiều năm, vốn gây nhiều tranh luận về sự thay đổi của Hồng Kông từ một thành phố từng được xem là tương đối tự do sang giai đoạn mà những tiếng nói bất đồng ngày càng bị siết chặt.
Các cáo buộc và phản ứng quốc tế
Ông Jimmy Lai bị kết tội vào tháng mười hai với các cáo buộc kích động và thông đồng với lực lượng nước ngoài. Ông bác bỏ toàn bộ cáo buộc. Về mặt pháp lý, tội danh thông đồng có thể dẫn đến mức án cao nhất là tù chung thân.
Ngay sau khi bản án được tuyên, nhiều tổ chức báo chí và nhân quyền quốc tế cùng chính quyền Đài Loan đã lên tiếng phản đối
Tổ chức Phóng viên Không Biên giới cho rằng “quyết định của tòa án cho thấy sự suy sụp hoàn toàn của tự do báo chí tại Hồng Kông”, đồng thời bày tỏ lo ngại trước việc các cơ quan truyền thông độc lập không còn không gian hoạt động.
Tổ chức Theo dõi Nhân quyền nhận định mức án dành cho ông Lai “tương đương một bản án tử hình về mặt thực tế”, bởi tuổi tác và tình trạng sức khỏe của ông có thể khiến việc thụ án trở nên quá sức. Theo tổ chức này, vụ việc tạo ra mối lo ngại về tương lai của báo chí độc lập tại đặc khu.
Tổ chức Ân xá Quốc tế cũng cho rằng vụ án là “một dấu mốc đáng lo ngại” trong quá trình Hồng Kông chuyển từ mô hình quản trị dựa trên pháp quyền sang môi trường mà yếu tố sợ hãi ngày càng bao trùm.
Phản hồi từ chính quyền Hồng Kông
Trưởng Đặc khu Hồng Kông, ông John Lee, cho biết bản án dành cho ông Lai là điều “đáng ghi nhận”.
Ông Lee cho rằng các hành vi vi phạm được xác định trong vụ án “rất nghiêm trọng” và mức án 20 năm tù “phản ánh sự thượng tôn pháp luật”.
Ngay sau phiên tuyên án, ông Steve Li, lãnh đạo cấp cao của Sở An ninh Quốc gia thuộc lực lượng cảnh sát, cho rằng bản án là “phù hợp”.
Ông cũng nói rằng những lo ngại về tình trạng sức khỏe của ông Lai đã bị “thổi phồng”, trong khi chính quyền khẳng định ông vẫn được chăm sóc y tế theo quy định.
Những tranh luận xung quanh tính chất vụ án
Nhiều tổ chức nhân quyền và chính phủ Anh cho rằng vụ truy tố mang tính chất chính trị. Chính phủ Anh từng kêu gọi trả tự do cho ông Lai, người mang quốc tịch Anh và sinh sống ở Hồng Kông từ thời thơ ấu.
Tổng thống Donald Trump cho biết ông sẽ nỗ lực thúc đẩy việc trả tự do cho ông Lai, thể hiện quan điểm ủng hộ về mặt ngoại giao.
Gia đình ông Jimmy Lai cho biết ông đã giảm cân nghiêm trọng và sức khỏe ngày càng suy yếu sau hơn ba năm bị giam giữ kể từ tháng mười hai năm 2020.
Hầu hết thời gian ông bị giam trong phòng biệt giam. Nhà chức trách Hồng Kông cho biết ông Lai vẫn được chăm sóc đầy đủ và chính ông đã đề nghị được tách biệt khỏi những phạm nhân khác.
Vai trò của tờ báo Apple Daily
Ông Jimmy Lai là người sáng lập Apple Daily, tờ báo từng ủng hộ mạnh mẽ phong trào dân chủ nở rộ tại Hồng Kông trong những năm 2010.
Sau khi luật an ninh quốc gia được áp dụng vào tháng sáu năm 2020, hầu hết các hoạt động phản kháng đều bị hình sự hóa. Ông Lai bị bắt vào tháng tám cùng năm và Apple Daily phải đóng cửa vào năm 2021.
Phiên tòa xét xử ông Jimmy Lai có sự tham gia của ba thẩm phán được chỉ định chuyên trách các vụ án an ninh quốc gia.
Trong phán quyết dài hơn tám trăm trang, hội đồng thẩm phán nhận định ông Lai là người “có khả năng kinh doanh sắc sảo”, nhưng những quan điểm cá nhân mạnh mẽ đã đưa ông vào một con đường nhiều hệ lụy pháp lý.
Cáo buộc chính đối với ông là việc sử dụng tờ báo và các mối quan hệ chính trị để vận động những chính phủ nước ngoài xem xét các biện pháp trừng phạt sau những sự kiện liên quan đến phong trào phản đối năm 2019 và 2020.
Ông Lai nói rằng sau khi luật an ninh quốc gia có hiệu lực, ông không kêu gọi bất kỳ biện pháp trừng phạt nào vì điều đó “sẽ là hành động quá mạo hiểm”.
Ông Lai bị tuyên án cùng tám người khác, bao gồm hai nhà hoạt động và sáu cựu lãnh đạo của tập đoàn truyền thông do ông sáng lập. Tất cả các đồng bị cáo đều nhận tội.
