Học thêm “tràn” ra ngoài, gánh nặng chi phí tăng
Về mặt pháp lý, Luật Nhà giáo 2025 đã xác lập một nguyên tắc rõ ràng: “Không cấm dạy thêm, nhưng nghiêm cấm hành vi ép buộc và trục lợi từ dạy thêm. Đây được xem là cách tiếp cận tiến bộ, phù hợp với thực tế khi nhu cầu học thêm là có thật và tồn tại khách quan trong xã hội”.
Thông tư 29 được ban hành nhằm cụ thể hóa nguyên tắc này. Điểm nhấn của văn bản là “quy định giáo viên không được dạy thêm có thu tiền đối với chính học sinh mình đang giảng dạy trong nhà trường”. Mục tiêu là ngăn chặn tình trạng “gợi ý học thêm”, bảo đảm công bằng trong đánh giá và giảng dạy.
Tuy nhiên, ngay khi triển khai, quy định này đã bộc lộ một “kẽ hở” lớn. Thực tế ghi nhận sự xuất hiện phổ biến của hiện tượng “dạy thêm chéo cánh”: Giáo viên trong cùng trường hoặc giữa các trường liên kết, hoán đổi học sinh cho nhau để tổ chức dạy thêm tại các trung tâm bên ngoài.
Hình thức này về mặt kỹ thuật không vi phạm quy định, nhưng về bản chất lại không làm giảm áp lực học thêm. Học sinh vẫn phải tham gia các lớp ngoài giờ, phụ huynh vẫn phải chi trả chi phí, chỉ khác là chuyển từ lớp học quen thuộc sang một địa điểm khác, với mức phí cao hơn và khó kiểm soát hơn.
Một trong những hệ quả rõ nét sau khi Thông tư 29 có hiệu lực là sự gia tăng nhanh chóng của hoạt động dạy thêm ngoài nhà trường. Tại Hà Nội, báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo cho thấy, đến tháng 3/2025, toàn thành phố có khoảng 15.000 trung tâm và hộ kinh doanh dạy thêm. Con số này tăng mạnh so với trước, phản ánh xu hướng dịch chuyển của nhu cầu học thêm từ trong trường ra bên ngoài.
Khi hoạt động dạy thêm “thoát ly” khỏi môi trường nhà trường, việc quản lý trở nên khó khăn hơn. Học phí không còn khung tham chiếu, các khoản thu phát sinh đa dạng, từ chi phí cơ sở vật chất đến các khoản “liên kết”, khiến tổng chi phí đội lên đáng kể.
Khảo sát thực tế cho thấy, có gia đình phải chi trả tiền học thêm cho con cao gấp 4-5 lần so với trước đây. Đây là nghịch lý khi một chính sách nhằm hạn chế tiêu cực trong dạy thêm lại vô tình đẩy chi phí của phụ huynh lên cao hơn. Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cũng đã chỉ ra thực tế này, khi nhiều gia đình phải tốn kém hơn sau khi việc dạy thêm trong trường bị siết chặt.
Nơi làm tốt, nơi còn lúng túng
Trong bức tranh chung còn nhiều bất cập, vẫn có những mô hình triển khai hiệu quả, đặc biệt tại các địa phương khó khăn.
Ông Lưu Trọng Hoành, Hiệu trưởng Trường THCS Liên Trạch (xã Bắc Trạch, tỉnh Quảng Trị) cho biết, nhà trường đã thực hiện nghiêm túc Thông tư 29, tổ chức các hoạt động dạy học bổ trợ ngay trong trường, không thu phí.
“Hiện nay, hầu như tất cả hoạt động dạy và học thêm đều thực hiện trong nhà trường, theo thời khóa biểu và phân công chuyên môn. Không có hiện tượng học sinh đi học ở các trung tâm bên ngoài”, ông Hoành chia sẻ.
Theo ông, việc dạy học tăng cường được triển khai cho tất cả các khối lớp, tập trung vào các môn Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh. Đối với học sinh lớp 9, nhà trường đặc biệt chú trọng củng cố kiến thức để chuẩn bị cho kỳ thi vào lớp 10. Tuy nhiên, để duy trì mô hình này, nhà trường mong muốn có sự hỗ trợ từ địa phương nhằm đảm bảo nguồn kinh phí, nhất là trong bối cảnh khu vực thuộc diện đặc biệt khó khăn.
Ở góc độ nhìn nhận của chuyên gia, TS. Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD&ĐT), việc sửa đổi Thông tư 29 cần bắt đầu từ việc nhìn nhận đúng bản chất của nhu cầu học thêm.
Ông cho rằng cần phân định rõ các nhóm nhu cầu. Thứ nhất là nhu cầu chính đáng như phụ đạo học sinh yếu hoặc bồi dưỡng học sinh chuẩn bị thi cuối cấp. Thứ hai là nhu cầu học nâng cao theo nguyện vọng của phụ huynh.
“Vấn đề là phải cụ thể hóa thế nào là chính đáng và không chính đáng, đồng thời có chế tài xử lý rõ ràng”, ông Vinh nhấn mạnh.
Theo ông Vinh, việc phụ đạo học sinh yếu không nên thu phí vì đây là trách nhiệm của nhà trường. Các lớp ôn thi có thể thu một phần chi phí hợp lý. Trong khi đó, nhu cầu học nâng cao có thể để thị trường điều tiết, nhưng phải minh bạch.
Ngược lại, những hành vi như cắt xén chương trình, dạy không đầy đủ để “đẩy” học sinh ra ngoài, hay móc nối với các trung tâm là không chính đáng và cần bị xử lý nghiêm.
Ông Vinh cũng cho rằng, dạy thêm - học thêm là một vấn đề mang tính hệ thống, không thể giải quyết chỉ bằng một văn bản quy phạm pháp luật. Một trong những nguyên nhân gốc rễ là áp lực thi cử. Khi kỳ thi tuyển sinh tập trung vào một số môn, học sinh buộc phải học lệch để đạt kết quả cao, kéo theo nhu cầu học thêm tăng mạnh. Bên cạnh đó là thực tế về điều kiện dạy học: Sĩ số lớp đông, cơ sở vật chất chưa đồng đều, năng lực giáo viên không đồng nhất.
“Cùng một chương trình, lớp 30 học sinh sẽ khác hoàn toàn lớp 45 - 50 học sinh. Nếu điều kiện không đảm bảo thì phải điều chỉnh mục tiêu”, ông Vinh phân tích.
Ở nhiều hệ thống giáo dục tiên tiến, học sinh không phải học thêm vì việc dạy - học được đảm bảo ngay trong giờ chính khóa, với sĩ số hợp lý và phương pháp giảng dạy hiệu quả. Thực tế cho thấy, mỗi lần siết quản lý, dạy thêm lại “biến hình” sang một dạng khác. Nếu không có cách tiếp cận toàn diện, việc sửa đổi Thông tư 29 rất dễ rơi vào vòng lặp: Siết chặt – phát sinh biến tướng – tiếp tục sửa đổi.
Để tránh điều này, ông Vinh cho rằng cần đồng thời triển khai các giải pháp. Trước hết là minh bạch hóa toàn bộ hoạt động dạy thêm, từ nhu cầu, tổ chức đến tài chính. Tiếp đó là quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, từ giáo viên, nhà trường đến cơ quan quản lý. Quan trọng hơn là cải cách thi cử theo hướng đánh giá năng lực toàn diện, giảm áp lực vào một vài môn học. Đồng thời, cần đầu tư nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường, từ giảm sĩ số lớp đến bồi dưỡng đội ngũ giáo viên.
