Trong nhiều thập kỷ, vàng được xem là nơi trú ẩn an toàn mỗi khi giá cả leo thang. Tuy nhiên, diễn biến của thị trường trong năm 2026 đang đặt ra một nghịch lý đáng chú ý: lạm phát tại Mỹ đã tăng lên mức cao nhất trong ba năm, nhưng giá vàng lại hướng tới tháng giảm thứ tư liên tiếp và thấp hơn khoảng 25% so với đỉnh lịch sử được thiết lập hồi đầu năm.
Diễn biến này cho thấy một thực tế quan trọng: lạm phát không phải lúc nào cũng là yếu tố quyết định đối với giá vàng. Thay vào đó, lãi suất và lợi suất tài sản tài chính mới là những biến số có ảnh hưởng mạnh hơn đến kim loại quý này.
Vàng không tạo ra dòng tiền
Khác với trái phiếu hay cổ phiếu, vàng không mang lại lãi suất hoặc cổ tức cho người nắm giữ. Giá trị của vàng chủ yếu đến từ khả năng lưu giữ tài sản và vai trò trú ẩn an toàn trong những giai đoạn bất ổn.
Chính vì không tạo ra dòng tiền, vàng trở nên kém hấp dẫn khi các tài sản khác mang lại lợi nhuận cao hơn. Khi lãi suất tăng, nhà đầu tư có thể nhận được mức sinh lời hấp dẫn từ trái phiếu chính phủ hoặc các công cụ tài chính an toàn khác, khiến chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng tăng lên.
Điều tương tự cũng diễn ra trên thị trường chứng khoán. Khi nền kinh tế tăng trưởng mạnh và lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện, dòng vốn có xu hướng chảy vào cổ phiếu thay vì vàng.
Thị trường đang đặt cược vào lãi suất cao hơn
Nguyên nhân lớn nhất khiến vàng chịu áp lực hiện nay là sự thay đổi trong kỳ vọng về chính sách tiền tệ.
Lạm phát tại Mỹ đang gia tăng do tác động của giá năng lượng và những ảnh hưởng kéo dài của các biện pháp thuế quan. Để đối phó với áp lực giá cả, các ngân hàng trung ương đang phát tín hiệu duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn dự kiến.
Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã nâng lãi suất trong tháng 6. Tại Mỹ, sự chú ý tập trung vào Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Kevin Warsh, người được đánh giá có quan điểm cứng rắn hơn đối với lạm phát.
Trong cuộc họp đầu tiên trên cương vị mới, ông Warsh khẳng định ưu tiên hàng đầu là khôi phục ổn định giá cả và phát đi tín hiệu Fed sẵn sàng duy trì lãi suất cao nếu lạm phát chưa được kiểm soát.
Điều này khiến thị trường nhanh chóng điều chỉnh kỳ vọng. Thay vì dự đoán Fed sẽ cắt giảm lãi suất như trước đây, giới đầu tư hiện bắt đầu tính đến khả năng ngân hàng trung ương tiếp tục nâng lãi suất trong những tháng tới.
Theo một số dự báo, Fed có thể tăng tổng cộng 75 điểm cơ bản trong năm nay, đưa lãi suất chính sách lên vùng 4,25-4,5%.
Lợi suất cao đang hút vốn khỏi vàng
Khi kỳ vọng lãi suất tăng lên, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ cũng tăng theo.
Đối với nhà đầu tư, điều này đồng nghĩa với việc họ có thể nhận được mức sinh lời cao hơn từ các tài sản an toàn mà không cần chấp nhận biến động giá như vàng.
Bên cạnh đó, kinh tế Mỹ vẫn duy trì sức mạnh đáng kể. Thu nhập trên mỗi cổ phiếu của các doanh nghiệp thuộc chỉ số S&P 500 trong quý I/2026 tăng khoảng 25% so với cùng kỳ năm trước. Các nhà phân tích cũng kỳ vọng tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ tiếp tục duy trì ở mức hai chữ số trong năm 2027.
Môi trường lãi suất cao đi kèm tăng trưởng kinh tế tích cực thường là kịch bản bất lợi đối với vàng, bởi dòng vốn có xu hướng tìm đến cổ phiếu và trái phiếu thay vì các tài sản không tạo ra thu nhập.
Các tổ chức tài chính đồng loạt hạ kỳ vọng
Sự thay đổi trong triển vọng lãi suất đã khiến nhiều tổ chức tài chính lớn điều chỉnh dự báo về vàng.
Goldman Sachs đã hạ dự báo giá vàng cuối năm 2026 xuống còn 4.900 USD/ounce từ mức 5.400 USD/ounce trước đó. Trong kịch bản Fed tiếp tục tăng lãi suất, ngân hàng này cho rằng giá vàng có thể giảm xuống khoảng 4.440 USD/ounce.
Bank of America cũng cho rằng khả năng vàng sớm đạt mốc 6.000 USD/ounce đã giảm đáng kể so với các dự báo lạc quan trước đây.
Theo các chuyên gia, xác suất Fed nâng lãi suất càng cao thì áp lực đối với giá vàng càng lớn, bởi lợi suất thực tăng lên làm giảm sức hấp dẫn của kim loại quý.
Khi nào vàng thực sự phát huy vai trò trú ẩn?
Dù lập luận như vậy, điều trên không đồng nghĩa với việc vàng đã mất hoàn toàn sức hấp dẫn.
Lịch sử cho thấy vàng thường hoạt động tốt nhất khi lạm phát vẫn ở mức cao nhưng ngân hàng trung ương bắt đầu nới lỏng chính sách tiền tệ hoặc khi nền kinh tế suy yếu khiến lợi suất thực giảm xuống.
Trong những giai đoạn đó, nhà đầu tư khó tìm được các tài sản mang lại lợi nhuận hấp dẫn, trong khi rủi ro kinh tế gia tăng thúc đẩy nhu cầu tìm kiếm nơi trú ẩn an toàn.
Đây cũng chính là lý do vàng tăng mạnh trong thập niên 1970, khi lạm phát mất kiểm soát và lãi suất thực rơi xuống mức âm trong thời gian dài.
Ngược lại, bối cảnh hiện nay hoàn toàn khác. Các ngân hàng trung ương vẫn quyết tâm chống lạm phát, lợi suất trái phiếu ở mức cao và nền kinh tế Mỹ chưa cho thấy dấu hiệu suy thoái nghiêm trọng.
Diễn biến hiện tại cho thấy một trong những quan niệm phổ biến nhất về vàng có thể chưa hoàn toàn chính xác. Giá vàng không chỉ phản ứng với lạm phát mà còn chịu tác động mạnh từ lãi suất, lợi suất trái phiếu, sức mạnh của đồng USD và triển vọng tăng trưởng kinh tế.
Nói cách khác, lạm phát cao chưa chắc đã là tin tốt cho vàng. Nếu lạm phát buộc các ngân hàng trung ương phải duy trì lãi suất cao hơn trong thời gian dài, kim loại quý này thậm chí có thể chịu áp lực giảm giá.
Đối với nhà đầu tư, bài học quan trọng là không nên nhìn vàng đơn thuần như một công cụ chống lạm phát. Điều cần theo dõi không chỉ là tốc độ tăng giá cả, mà còn là cách các ngân hàng trung ương phản ứng với lạm phát và tác động của chính sách đó lên lợi suất thực của nền kinh tế.
