Cán cân quyền lực khu vực thay đổi
Từ trước đến nay, ảnh hưởng khu vực của Iran không chỉ dựa vào sức mạnh quân sự truyền thống. Trong hơn hai thập niên qua, Tehran đã xây dựng một mạng lưới ảnh hưởng rộng lớn thông qua các lực lượng đồng minh và các nhóm vũ trang tại Lebanon, Syria, Iraq và Yemen.
Đối với Israel, cuộc chiến mang ý nghĩa chiến lược đặc biệt. Trong nhiều năm, Tel Aviv coi chương trình hạt nhân và năng lực tên lửa của Iran là mối đe dọa an ninh lớn nhất. Việc tham gia vào chiến dịch quân sự nhằm vào các cơ sở chiến lược của Tehran cho thấy Israel đang tìm cách làm suy yếu đối thủ chủ chốt và cải thiện môi trường an ninh của mình. Nếu các chiến dịch quân sự đạt được một số mục tiêu chiến lược, Israel có thể giảm bớt áp lực từ các mối đe dọa tầm xa của Iran.
Các quốc gia vùng Vịnh cũng đang phải điều chỉnh chiến lược của mình trước những biến động mới. Những cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái vào các mục tiêu tại khu vực này đã cho thấy mức độ dễ tổn thương của các trung tâm kinh tế và năng lượng quan trọng. Trong nhiều năm qua, các quốc gia như Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất hay Qatar đã xây dựng hình ảnh ổn định để thu hút đầu tư và trở thành các trung tâm tài chính - thương mại của khu vực. Tuy nhiên, các cuộc tấn công quân sự đã đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ hạ tầng chiến lược và an ninh nội địa.
Vai trò của Mỹ trong cuộc xung đột cũng là một yếu tố quan trọng định hình cán cân quyền lực khu vực. Với ưu thế về năng lực quân sự, Mỹ có khả năng tác động trực tiếp đến cục diện chiến trường cũng như kết quả của cuộc xung đột. Nếu chiến dịch quân sự đạt được một số mục tiêu chiến lược, Washington có thể củng cố lại vai trò của mình trong hệ thống liên minh tại Trung Đông. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ các cuộc xung đột trước đây cũng cho thấy rằng các chiến thắng quân sự ban đầu không phải lúc nào cũng dẫn tới một trật tự ổn định lâu dài.
Một trật tự Trung Đông mới - nhưng nhiều bất định
Mặc dù cuộc chiến hiện nay có thể tạo ra những thay đổi đáng kể trong cán cân quyền lực, việc thiết lập một trật tự khu vực ổn định hơn vẫn là một quá trình phức tạp. Trong nhiều năm, một số chiến lược gia phương Tây từng kỳ vọng rằng việc kiềm chế ảnh hưởng của Iran kết hợp với tiến trình bình thường hóa quan hệ giữa Israel và các quốc gia Ả Rập có thể tạo nền tảng cho một cấu trúc an ninh mới tại Trung Đông. Tuy nhiên, thực tế địa chính trị của khu vực cho thấy những thay đổi lớn hiếm khi diễn ra theo một kịch bản đơn giản.
Một trong những yếu tố khiến quá trình tái định hình trật tự khu vực trở nên khó khăn là sự thay đổi của cấu trúc quyền lực toàn cầu. Sau Chiến tranh Lạnh, Mỹ từng giữ vai trò trung tâm gần như tuyệt đối trong hệ thống an ninh Trung Đông. Tuy nhiên, trong hai thập niên gần đây, ảnh hưởng của Washington đã phần nào suy giảm khi các quốc gia khu vực theo đuổi chính sách đối ngoại linh hoạt và độc lập hơn.
Đồng thời, sự hiện diện ngày càng lớn của các cường quốc ngoài khu vực như Nga và Trung Quốc cũng góp phần làm phức tạp môi trường địa chính trị. Trung Quốc, với vai trò là đối tác thương mại và khách hàng năng lượng lớn của nhiều quốc gia Trung Đông, đang mở rộng ảnh hưởng thông qua các sáng kiến kinh tế và ngoại giao. Nga, dù đối mặt với nhiều thách thức, vẫn duy trì vai trò nhất định trong một số vấn đề khu vực.
Trong bối cảnh đó, Trung Đông ngày càng mang đặc điểm của một cấu trúc đa cực, nơi nhiều trung tâm quyền lực cùng tồn tại và cạnh tranh ảnh hưởng. Không quốc gia nào có khả năng áp đặt một trật tự an ninh toàn diện, khiến việc thiết lập một cấu trúc khu vực ổn định trở nên phức tạp hơn.
Ngoài ra, cuộc chiến hiện nay cũng có thể để lại những hệ quả lâu dài ngay cả khi các hoạt động quân sự quy mô lớn kết thúc. Nếu Iran bị suy yếu nhưng vẫn duy trì được hệ thống ảnh hưởng khu vực, căng thẳng giữa các bên có thể tiếp tục tồn tại dưới những hình thức khác. Các lực lượng đồng minh của Tehran tại Lebanon, Iraq hay Yemen vẫn có thể duy trì vai trò trong các cuộc xung đột khu vực.
Ngược lại, trong trường hợp Iran rơi vào bất ổn nội bộ nghiêm trọng, hệ quả đối với khu vực cũng có thể khó lường. Một quốc gia lớn với vị trí địa chiến lược quan trọng nếu rơi vào tình trạng bất ổn kéo dài có thể gây ra những tác động lan rộng đối với an ninh và kinh tế của toàn khu vực.
Nhìn chung, cuộc đối đầu giữa Mỹ, Israel và Iran có thể đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quá trình tái định hình Trung Đông. Tuy nhiên, thay vì nhanh chóng tạo ra một trật tự khu vực ổn định, cuộc xung đột này nhiều khả năng sẽ mở ra một giai đoạn chuyển tiếp kéo dài.
