Tại Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, thời gian gần đây các bác sĩ liên tiếp tiếp nhận bệnh nhân uốn ván với “đường vào” rất khác nhau, từ vết thương nhỏ ở tay đến trường hợp không xác định được tổn thương ban đầu. Điểm chung là phần lớn người bệnh chủ quan, không xử trí và tiêm phòng kịp thời.
Theo bác sĩ Phạm Thanh Bằng, bệnh nhân L.H.K (19 tuổi, Nghệ An) nhập viện trong tình trạng cứng hàm, tăng trương lực cơ toàn thân. Trước đó khoảng hai tuần, K. ngã khi đi bộ, chống tay xuống đường gây xây xát lòng bàn tay phải, đất đá găm vào vết thương. Nghĩ vết thương nhỏ, bệnh nhân chỉ tự rửa tại nhà rồi sinh hoạt bình thường.
Khoảng 5 ngày trước nhập viện, K. bắt đầu có biểu hiện há miệng khó, co cứng cơ hàm, sau đó lan dần xuống tay, chân và cơ bụng. Tại cơ sở y tế địa phương, bệnh nhân được cắt lọc lại vết thương, tiêm phòng uốn ván và chuyển lên tuyến trên.
Khi vào Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, bệnh nhân tỉnh táo, tự thở nhưng miệng chỉ há được 2–3 cm, cơ tứ chi và cơ bụng co cứng rõ. Vết thương lòng bàn tay dài khoảng 2 cm, đã sạch dị vật.
Theo bác sĩ Bằng, uốn ván được chẩn đoán chủ yếu dựa vào lâm sàng với các dấu hiệu điển hình như cứng hàm, co cứng cơ lan tỏa, tăng phản xạ cơ. Nguyên nhân do độc tố tetanospasmin của vi khuẩn Clostridium tetani gây rối loạn dẫn truyền thần kinh.
Bệnh nhân được điều trị theo phác đồ gồm an thần liều cao để kiểm soát co cứng, kháng sinh tiêu diệt vi khuẩn, tiêm huyết thanh trung hòa độc tố, đặt catheter tĩnh mạch trung tâm để dùng thuốc kéo dài. Các bác sĩ chủ động mở khí quản nhằm kiểm soát đường thở, phòng nguy cơ co thắt cơ hô hấp – biến chứng có thể gây tử vong.
Một trường hợp khác là nữ bệnh nhân 76 tuổi (Hải Phòng), nhập viện trong tình trạng co cứng toàn thân nhưng không xác định rõ vết thương ban đầu. Bệnh khởi phát với biểu hiện giống đột quỵ nên được điều trị theo hướng thần kinh. Khi xuất hiện cứng hàm, co cứng lan tỏa và suy hô hấp, bệnh nhân phải mở khí quản cấp cứu trước khi chuyển tuyến.
Theo bác sĩ Bằng, ở người cao tuổi, đáp ứng với thuốc an thần và quá trình đào thải độc tố thường chậm hơn do thay đổi sinh lý và tích lũy thuốc trong mô mỡ, vì vậy thời gian hồi phục kéo dài hơn so với người trẻ. Sau điều trị tích cực, bệnh nhân đã qua giai đoạn nguy hiểm, tự thở được nhưng khả năng vận động và tỉnh táo hồi phục chậm.
Các bác sĩ cho biết uốn ván là bệnh nhiễm trùng cấp tính do vi khuẩn tồn tại trong đất, bụi và phân động vật. Vi khuẩn xâm nhập qua các vết thương hở, kể cả vết trầy xước nhỏ. Thời gian ủ bệnh từ vài ngày đến vài tuần nên dễ bị bỏ sót, đặc biệt khi vết thương đã khô miệng.
Khi có dấu hiệu như cứng hàm, khó há miệng, co cứng cơ sau chấn thương, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay để được chẩn đoán và điều trị sớm.
Theo chuyên gia, tiêm vaccine đầy đủ và tiêm nhắc lại định kỳ là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất, do kháng thể kháng uốn ván không tồn tại lâu dài trong cơ thể. Người thường xuyên lao động chân tay, dễ xây xát, chấn thương nên chủ động tiêm phòng, không chờ đến khi tai nạn xảy ra mới xử trí.
