Bantay Dagat, Đội tuần tra biển, thực thi luật đánh cá ở Misamis Occidental, đảm bảo rằng các ngư dân tuân thủ các quy tắc và quy định do chính quyền địa phương yêu cầu. Ảnh : Idohna Leah Buendia
Bài liên quan
Lực lượng bảo vệ bờ biển Philippines tổ chức tập trận ở Biển Đông
Philippines phản đối sự hiện diện 'đe dọa' của Trung Quốc trên Biển Đông
Philippines điều tàu hải quân ra Biển Đông để khẳng định chủ quyền
Trong khi Philippines vẫn ở trong tình trạng bế tắc và cố gắng kiểm soát làn sóng COVID-19 tồi tệ nhất của mình cho đến nay, các tranh chấp với Trung Quốc về các vùng biển ở Biển Đông đã tiến triển nhanh chóng và đặt ra câu hỏi về tương lai nghề cá của nước này.
Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte hôm 28/4 cho biết hải quân và lực lượng bảo vệ bờ biển của nước này sẽ không lùi bước tiến hành các cuộc tập trận và tuần tra bên trong vùng biển của Philippines.
“Tôi sẽ nói với Trung Quốc, chúng tôi không muốn rắc rối, chúng tôi không muốn chiến tranh. Nhưng nếu bạn bảo chúng tôi rời đi — không”, Tổng thống nói. "Có những thứ không thể thỏa hiệp, chẳng hạn như chúng tôi rút lui ... Tôi hy vọng họ hiểu nhưng tôi cũng có lợi ích của đất nước tôi cần bảo vệ".
Vào ngày 25 tháng 4, Philippines được cho là đã triển khai lực lượng bảo vệ bờ biển và Cục nghề cá để huấn luyện hàng hải “tăng cường”. Khi được yêu cầu bình luận về các cuộc tập trận của Philippines, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết Philippines nên “tôn trọng chủ quyền cũng như các quyền và lợi ích của Trung Quốc, đồng thời dừng các hành động làm phức tạp tình hình và leo thang tranh chấp”.
Vào tháng 3, Philippines đã phát hiện khoảng 200 tàu cá Trung Quốc xung quanh rạn san hô Julian Felipe Reef. Ngoài những phản đối và tuần tra, cuộc trao đổi đã thúc đẩy cuộc tranh luận mới về một thỏa thuận miệng mà ông Duterte được cho là đã thực hiện với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào năm 2016 để cho phép tàu Trung Quốc đánh cá trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines.
Lãnh thổ hàng hải đang bị tranh chấp bao gồm một số nghề cá lớn nhất của khu vực, vốn rất quan trọng đối với nền kinh tế Philippines. Cục nghề cá nói rằng những khu vực này, mà Philippines gọi là Biển Tây Philippines, sản xuất tới 7% sản lượng đánh bắt của cả nước.
“Chúng tôi đang khuyến khích ngư dân của chúng tôi đánh bắt cá trong khu vực và đừng sợ hãi, bởi vì chính phủ sẽ tiếp tục hỗ trợ họ và bảo vệ ngư trường của chúng tôi”, trưởng phòng thủy sản Eduardo Gongona cho biết.
Tổng thống Duterte đã tìm cách hạ thấp vấn đề đánh bắt cá, ông nói vào tháng 4 rằng: “Tôi không nghĩ rằng có đủ cá thực sự để tranh cãi”.
Các nhà chức trách của Philippines ước tính rằng các tàu cá Trung Quốc trong vùng biển tranh chấp đang mang về khoảng một tấn cá mỗi ngày.
Đáp lại những trao đổi gần đây, các nhóm xã hội dân sự ở Philippines đã nhấn mạnh rằng vấn đề kiểm soát các khu vực tranh chấp ảnh hưởng nặng nề đến sinh kế và an ninh lương thực của người dân Philippines. Cơ quan Quản trị và Môi trường (Pinoy Aksyon) và Tổ chức Môi trường của Lực lượng Cứu hộ Homonhon (HERO) đã đưa ra một tuyên bố chung kêu gọi chính phủ thực thi các luật hiện hành về đánh bắt và môi trường.
“Logic rất đơn giản: không đánh bắt được cá, không có thu nhập đối với ngư dân Philippines sẽ dẫn đến nạn đói. Nguồn cung cá thấp đồng nghĩa với việc giá cá cao hơn”, Bency Ellorin, chủ tịch Pinoy Aksyon, cho biết.
Ngư dân kéo lưới cá của mình ở Baybayin, Los Banos, Laguna, Philippines. Ảnh : Sarah Esguerra
Ngành đánh bắt cá của Philippines đấu tranh để kiểm soát tác động của tranh chấp Biển Đông
Kể từ khi bất đồng giữa Trung Quốc và Philippines bắt đầu leo thang vào năm 2012, ngư dân địa phương thường phải vật lộn để tiếp cận các vùng biển mà họ phụ thuộc vào để kiếm sống.
Tại vùng biển xung quanh đảo Pag-asa, lực lượng bảo vệ bờ biển Trung Quốc đã chặn tiếp cận khu vực này kể từ năm 2017. Chủ tịch của một nhóm ngư dân địa phương, Robert Asiado, nói với tờ báo Mongabay rằng họ bị cấm đến khu vực này. “Chúng tôi không thể câu cá ở đó nữa, nó bị cấm, đã bị cấm”, anh nói.
Theo báo cáo của nhà báo Philippine Purple Romero trên tờ Mongabay, các cuộc xung đột về lãnh thổ hàng hải cũng đang tạo ra không gian cho sự tàn phá môi trường không được kiểm soát và khiến Philippines không thể thực thi luật môi trường để bảo vệ hệ sinh thái và tài nguyên thiên nhiên của mình.
Năm 2010, Tòa án tối cao Philippines đã tạo ra một công cụ pháp lý buộc chính phủ phải bảo vệ “quyền của người dân đối với một hệ sinh thái cân bằng và lành mạnh” và ngăn chặn những thiệt hại về môi trường ảnh hưởng đến sức khỏe, cuộc sống hoặc tài sản của con người. Cơ chế, được gọi là Writ of Kalikasan, cho phép công dân yêu cầu chính phủ can thiệp trong trường hợp họ cho rằng luật môi trường đang bị vi phạm.
Romero báo cáo rằng vào năm 2019, các cộng đồng ngư dân ở Palawan và Zambales đã nộp đơn yêu cầu và kêu gọi hải quân, lực lượng bảo vệ bờ biển và những người khác thực thi luật pháp Philippines trên các vùng biển tranh chấp. Bản kiến nghị nói rằng chính quyền nhà nước đã cho phép các tàu Trung Quốc khai thác trái phép động vật hoang dã vi phạm luật môi trường từ năm 2012 xung quanh bãi cạn Scarborough, bãi cạn Thomas thứ hai và đá Vành Khăn.
Nhưng chưa đầy ba tháng sau, các nguyên đơn đã rút lại đơn khởi kiện của họ trong những tình huống hơi khó hiểu, nói rằng họ không biết đủ về các quy chế pháp lý liên quan. Tuy nhiên, chính phủ Philippines cũng đưa ra cáo buộc tương tự, nói rằng các tàu cá Trung Quốc đã gây ra sự suy giảm hệ sinh thái địa phương và thu thập trái phép trai, rùa biển và san hô khổng lồ.
Đại dịch đặt ra những thách thức mới cho nỗ lực chống đánh bắt cá bất hợp pháp
Đại dịch COVID-19 cũng gây khó khăn cho Philippines trong việc ưu tiên bảo vệ các hệ sinh thái đại dương của mình.
Theo Karagatan Patrol, một dự án của tổ chức phi lợi nhuận Oceana Philippines và chính quyền địa phương, năm ngoái, trong thời gian Philippines bị đóng cửa, đánh bắt cá thương mại bất hợp pháp đã gia tăng ở các khu vực ven biển. Karagatan Patrol đã sử dụng một công cụ dữ liệu vệ tinh để theo dõi các đèn nhử mồi lớn được sử dụng trên các tàu đánh cá lớn và nhận thấy rằng số trường hợp có khả năng đánh bắt bất hợp pháp trong các vùng biển hạn chế đã tăng 65% vào tháng 3 năm 2020.
Theo New York Times, mặc dù việc đánh bắt bất hợp pháp ở Philippines đã giảm từ những năm 1990, nhưng đại dịch đã khiến việc thực thi trở nên khó khăn hơn và điều kiện kinh tế có thể khiến một số ngư dân vi phạm các quy định để kiếm sống. Trong những năm gần đây, mức lương thấp đã khiến một số người chuyển sang đánh bắt cá bằng thuốc nổ, một kỹ thuật tai hại về mặt sinh thái cũng là bất hợp pháp và rủi ro cao. Hoạt động này là một trong những yếu tố đã dẫn đến sự phá hủy phần lớn san hô ở vùng biển Philippines.
Khi Philippines đối phó với những thách thức đồng thời của sự gia tăng COVID-19 và căng thẳng với Trung Quốc, tương lai nghề cá của nước này đang đứng trước một tương lai không rõ ràng.
