Tín hiệu đầu tiên: giá xăng tăng
Chưa đầy hai tuần kể từ khi các hoạt động quân sự nhằm vào Iran được triển khai, nhịp sống thường nhật của người dân Mỹ đã bắt đầu xuất hiện những xáo trộn âm thầm nhưng trực diện.
Trên khắp các tiểu bang, từ những trạm xăng ở California đến các siêu thị tại New York, câu chuyện về cuộc chiến không còn chỉ nằm trên các mặt báo thời sự quốc tế hay những bản tin quân sự khô khan. Nó hiện hữu ngay trong ví tiền của mỗi gia đình.
Những tác động kinh tế từ eo biển Hormuz đang xuyên qua đại dương, tác động mạnh mẽ đến tâm lý tiêu dùng và triển vọng tăng trưởng của nền kinh tế số một thế giới trong giai đoạn nhạy cảm này.
Điểm khởi đầu cho chuỗi hệ lụy này chính là giá năng lượng - huyết mạch của nền kinh tế Mỹ. Theo dữ liệu từ Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng trung bình tại Mỹ đã chạm mức 3,48 USD/gallon vào đầu tuần này, đánh dấu mức tăng gần 17% chỉ trong một thời gian ngắn kể từ khi chiến dịch tấn công vào Iran bắt đầu.
Đây là ngưỡng giá cao nhất mà người tiêu dùng Mỹ phải đối mặt kể từ năm 2024. Đáng chú ý hơn, giá dầu diesel - loại nhiên liệu thiết yếu cho ngành vận tải và logistics - đã tăng vọt 24%, lên mức gần 4,66 USD/gallon.
Sự gia tăng đột ngột này không đơn thuần là con số trên bảng giá ở các trạm xăng. Theo các chuyên gia kinh tế, khi chi phí nhiên liệu vận tải tăng, nó sẽ tạo ra hiệu ứng domino lên tất cả các mặt hàng được vận chuyển bằng đường bộ. Từ những gói hàng đặt qua mạng đến nhu yếu phẩm hàng ngày, áp lực lạm phát chi phí đẩy đang dần hình thành.
Giá dầu thô trên thị trường quốc tế đã có thời điểm nhảy vọt lên gần 120 USD/thùng trước khi điều chỉnh về quanh mức 90-95 USD. Tuy nhiên, chỉ cần giá dầu duy trì ở mức cao, áp lực lên túi tiền người dân sẽ còn kéo dài.
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự biến động này là do tình trạng nghẽn mạch tại eo biển Hormuz – yết hầu giao thông quan trọng bậc nhất thế giới, nơi trung chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu. Các hoạt động quân sự đã khiến lưu thông tàu bè qua khu vực này trở nên khó khăn và rủi ro hơn.
Bên cạnh đó, việc một số nhà máy lọc dầu trong khu vực phải tạm dừng hoạt động hoặc cắt giảm sản lượng do hư hại đã làm sụt giảm nguồn cung nhiên liệu thành phẩm như xăng, diesel và nhiên liệu phản lực, càng đổ thêm dầu vào lửa cho cơn sốt giá năng lượng tại nội địa nước Mỹ.
Lo ngại về giá lương thực – thực phẩm
Không dừng lại ở năng lượng, nỗi lo ngại đang lan sang cả lĩnh vực an ninh lương thực. Dù Mỹ là một quốc gia có nền nông nghiệp mạnh, nhưng sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu khiến giá thực phẩm trở nên nhạy cảm với các biến động quốc tế.
Khu vực Vịnh Ba Tư không chỉ là "túi dầu" của thế giới mà còn là nguồn cung cấp phân bón quan trọng. Khi hoạt động vận tải tại eo biển Hormuz bị gián đoạn, nguồn cung phân bón cho nông dân Mỹ và thế giới bị đe dọa nghiêm trọng.
Trong bối cảnh mùa vụ xuân đang bắt đầu tại Mỹ, việc thiếu hụt hoặc tăng giá phân bón có thể dẫn đến viễn cảnh nông dân phải cắt giảm canh tác hoặc tăng giá nông sản đầu ra. Liên đoàn Trang trại Mỹ đã bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về khả năng xảy ra một cú sốc sản xuất, không chỉ đe dọa an ninh lương thực quốc gia mà còn tạo thêm áp lực lạm phát lên toàn bộ nền kinh tế.
Ông Zippy Duvall, Chủ tịch Liên đoàn Nông nghiệp Mỹ, đã cảnh báo trong một bức thư gửi Tổng thống Donald Trump hôm 8/3 rằng “nếu Hoa Kỳ không ưu tiên nguồn cung phân bón, đất nước sẽ có nguy cơ thiếu hụt mùa màng”.
Ông Duvall cũng nhận định thêm, cú sốc sản xuất này nếu xảy ra không chỉ đe dọa an ninh lương thực - và rộng hơn là an ninh quốc gia - mà còn có thể góp phần gây áp lực lạm phát trên toàn nền kinh tế Mỹ.
Không chỉ lương thực, giá các loại rau quả hay thực phẩm cũng sẽ chịu nhiều áp lực. Người tiêu dùng Mỹ, vốn đã vất vả đối phó với chi phí sinh hoạt sau đại dịch, nay lại đứng trước nguy cơ phải chi trả nhiều hơn cho các mặt hàng thiết yếu như rau quả và thực phẩm nhập khẩu.
“Rất khó để nói chính xác giá rau quả và thực phẩm sẽ tăng bao nhiêu, nhưng chắc chắn sẽ có tác động”, ông Miguel Gómez - giám đốc Chương trình Quản lý Công nghiệp Thực phẩm tại Đại học Cornell - cho biết, đồng thời lưu ý rằng nhiều loại thực phẩm mà người Mỹ mua, như trái cây và rau quả, sẽ đắt hơn khi nhập khẩu.
Hàng không và du lịch hứng chịu ảnh hưởng
Ngành hàng không - một trong những biểu tượng cho sự năng động của kinh tế Mỹ - cũng đang đứng ngồi không yên. Nhiên liệu phản lực chiếm một tỷ trọng lớn trong chi phí vận hành của các hãng bay, và mức tăng hơn 50% kể từ khi cuộc chiến nổ ra đã buộc các hãng hàng không phải xem xét lại cấu trúc giá vé.
Đối với người tiêu dùng Mỹ, điều này có thể đồng nghĩa với việc các chuyến du lịch mùa xuân và mùa hè trở nên đắt đỏ hơn. Những tấm vé khuyến mãi giá rẻ - vốn phổ biến trong những năm gần đây - có thể trở nên khó tìm hơn nếu chi phí nhiên liệu tiếp tục duy trì ở mức cao.
Tuy nhiên, các hãng hàng không cũng phải cân nhắc thận trọng. Nếu giá vé tăng quá mạnh, nhu cầu đi lại có thể giảm xuống, đặc biệt trong bối cảnh nhiều hộ gia đình vẫn đang điều chỉnh chi tiêu sau giai đoạn lạm phát cao trước đó.
Từ lăng kính ấy có thể thấy, nếu xung đột quân sự Mỹ - Iran kéo dày, tiếp tục đẩy giá nhiên liệu cho ngành hàng không lên cao, nhiều gia đình Mỹ có thể phải từ bỏ kế hoạch du lịch trong mùa xuân và mùa hè tới, gây ảnh hưởng dây chuyền đến ngành dịch vụ và lưu trú.
Tiếng vọng từ Phố Wall và nỗi lo chưa thấy lời giải
Nhìn rộng hơn ra bức tranh kinh tế vĩ mô, sự bất ổn tại Trung Đông đang phủ một bóng mây xám lên thị trường tài chính. Chỉ số S&P 500 và các chỉ số chứng khoán chủ chốt khác đã có những phiên rung lắc mạnh khi các nhà đầu tư cố gắng đánh giá rủi ro từ cuộc chiến.
Đối với tầng lớp trung lưu Mỹ, sự sụt giảm của thị trường chứng khoán không chỉ là những con số xanh đỏ trên màn hình, mà nó trực tiếp đe dọa đến các quỹ hưu trí và tài khoản tiết kiệm dài hạn.
Các chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng, nếu xung đột không sớm được giải quyết và trở thành một cuộc chiến tiêu hao kéo dài, thiệt hại sẽ trở nên nghiêm trọng hơn rất nhiều. Tâm lý thận trọng có thể khiến các doanh nghiệp cắt giảm tuyển dụng, tạm dừng các kế hoạch mở rộng sản xuất. Khi nhu cầu tiêu dùng giảm sút kết hợp với chi phí đầu vào tăng cao, bóng ma suy thoái có thể quay trở lại ám ảnh nền kinh tế Mỹ, bất chấp những nỗ lực phục hồi trước đó.
Trong các thông điệp phát đi từ Nhà Trắng, Tổng thống Trump vẫn duy trì quan điểm rằng những biến động hiện nay chỉ mang tính ngắn hạn và là “một cái giá rất nhỏ” để đổi lấy an ninh và hòa bình lâu dài cho nước Mỹ cũng như thế giới.
Tuy nhiên, thực tế tại các thị trường và tâm lý của công chúng cho thấy sự kiên nhẫn đang bị thử thách. Sự không chắc chắn về một “chiến lược rút lui” hay một lộ trình kết thúc xung đột rõ ràng đang khiến các nhà quan sát lo ngại về những hệ lụy lâu dài đối với vị thế kinh tế của Mỹ.
Nền kinh tế Mỹ vốn có khả năng tự cường cao, nhưng trong một thế giới toàn cầu hóa sâu sắc như hiện nay, không một quốc gia nào có thể hoàn toàn miễn nhiễm với những cú sốc từ các điểm nóng địa chính trị. Cuộc chiến với Iran, dù diễn ra ở phía bên kia bán cầu, đang thực sự “gõ cửa” từng ngôi nhà Mỹ qua những cách thức trần trụi nhất.
