Cuộc đua xe điện đang trở thành một trong những bước đi chiến lược tốn kém nhất của ngành ô tô hiện đại, khi các hãng lớn tại Mỹ và châu Âu đã chi hơn 100 tỷ USD nhưng kết quả mang lại vẫn khá mờ nhạt.
Bài phân tích của Robert Bryce trên New York Post cho biết các tên tuổi như Ford, General Motors, Stellantis, Mercedes-Benz và Volkswagen đã tiêu tốn tổng cộng gần 114 tỷ USD cho tham vọng xe điện giai đoạn 2022 đến cuối 2025.
Trong số này, Ford, Lucid và Rivian công khai báo cáo thua lỗ từ mảng xe điện trong hồ sơ gửi Ủy ban Chứng khoán Mỹ.
GM, Stellantis, Mercedes-Benz và Volkswagen không tách riêng phần tài chính từ xe điện, buộc các chuyên gia phải đưa ra ước tính dựa trên kết quả kinh doanh, các khoản ghi giảm tài sản và định hướng do doanh nghiệp công bố. Ford là nhà sản xuất truyền thống hiếm hoi công bố chi tiết lợi nhuận và chi phí của mảng xe điện.
Từ năm 2022 đến hết quý III/2025, nhóm các hãng xe lâu đời được ước tính đã lỗ khoảng 83,6 tỷ USD cho chương trình phát triển xe điện, bao gồm các khoản ghi giảm lớn tại Ford và GM.
Hai startup Lucid và Rivian góp thêm gần 30,2 tỷ USD thua lỗ, nâng tổng mức lỗ của bảy doanh nghiệp lên sát 114 tỷ USD. Phân tích không tính Tesla do một phần lớn lợi nhuận của hãng đến từ bán tín dụng phát thải và các mảng kinh doanh ngoài ô tô.
Hàng chục tỷ USD đã được các hãng rót vào nhà máy mới, hợp tác sản xuất pin và xây dựng danh mục sản phẩm thuần điện trong bối cảnh chịu sức ép lớn từ quy định và ưu đãi của chính quyền Mỹ.
Chính sách khuyến khích mạnh mẽ đi cùng kỳ vọng về tốc độ phổ cập xe điện nhanh chóng đã khiến nhiều tập đoàn đưa ra kế hoạch đầu tư quy mô lớn.
Một báo cáo của Environmental Defense Fund cho thấy từ năm 2015 đến đầu 2024, ngành ô tô công bố hơn 188 tỷ USD đầu tư vào xe điện và pin tại Mỹ, với tốc độ chi tiêu tăng mạnh sau khi Đạo luật Giảm lạm phát được thông qua vào năm 2022.
GM dự chi 35 tỷ USD đến 2025, Ford cam kết 50 tỷ USD đến 2026, còn Volkswagen triển khai kế hoạch điện hóa và số hóa trị giá 131 tỷ USD trong vòng 5 năm.
Tuy nhiên, thị trường lại không đi theo tốc độ mà chính sách đưa ra. Tại Mỹ, doanh số xe điện chỉ tăng mạnh trong quý III/2025 khi người mua tranh thủ hưởng ưu đãi thuế liên bang 7.500 USD trước khi chính sách này hết hiệu lực vào ngày 30/9.
Sự bùng nổ mang tính thời điểm giúp doanh số quý III đạt hơn 437.000 xe, thị phần lên mức 10,5%. Khi ưu đãi kết thúc, nhu cầu giảm sâu.
Sang quý IV, doanh số chỉ còn khoảng 234.000 xe, giảm 46% so với quý trước và thị phần giảm gần một nửa. Cả năm 2025, doanh số xe điện giảm xuống khoảng 1,28 triệu xe, đánh dấu năm giảm đầu tiên kể từ 2019.
Trong khi đó, xe điện giá cao nhanh chóng tồn kho tại các đại lý. Giá bán trung bình khoảng 59.000 USD, cao hơn đáng kể so với xe xăng. Tâm lý lo ngại về phạm vi di chuyển, hạ tầng sạc không đồng đều và giá nhiên liệu hóa thạch giảm khiến người tiêu dùng quay trở lại với xe hybrid, xe bán tải và SUV.
Châu Âu đối mặt với tình cảnh tương tự. Các quy định khí thải chặt chẽ được triển khai trong bối cảnh nhu cầu suy yếu và áp lực cạnh tranh từ xe điện giá rẻ của Trung Quốc.
Năm 2025, BYD vượt Tesla để trở thành hãng bán xe điện nhiều nhất thế giới, cho thấy doanh nghiệp Trung Quốc đã chiếm ưu thế về sản lượng toàn cầu.
Trước sức ép này, Volkswagen phải hủy hoặc trì hoãn nhiều dự án xe điện, Mercedes-Benz tạm dừng hoặc loại bỏ một số mẫu EQ tại thị trường Mỹ, còn nhiều hãng khác kéo dài vòng đời nền tảng động cơ đốt trong và hybrid, đồng thời vận động nới lỏng quy định.
