Độ cao 10.000 mét, địa bàn mới của các băng nhóm ‘đạo chích’ châu Á

Những chuyến bay “bất ổn”

Là người thường xuyên di chuyển bằng đường hàng không, Qyira Yusri cho biết cô đã quen với việc phải cảnh giác trước nguy cơ mất cắp ngay từ khi bước lên máy bay.

Với gần như mỗi tuần một chuyến bay, nữ tư vấn viên 30 tuổi sống tại Kuala Lumpur luôn kiểm tra kỹ hành lý trước khi lên khoang, chỉ để những vật dụng ít giá trị trong ngăn chứa phía trên và giữ hộ chiếu, điện thoại trong tầm mắt.

Theo cô, sự “đa nghi vừa đủ” là cách tốt nhất để tránh trở thành nạn nhân của tội phạm ở độ cao 10.000 mét, nơi nhiều hành khách có xu hướng mất cảnh giác sau khi máy bay cất cánh.

Những trải nghiệm như của Yusri không còn là cá biệt. Các chuyên gia hàng không cảnh báo rằng nhiều tuyến bay nhộn nhịp tại châu Á đang trở thành mục tiêu của các băng nhóm trộm cắp tinh vi, hoạt động bài bản và tập trung vào các tài sản có giá trị cao như tiền mặt, thẻ tín dụng, đồng hồ xa xỉ hay túi hàng hiệu - những món đồ thường được hành khách để trong hành lý xách tay đặt ở khoang trên cao.

Theo Hiệp hội Các hãng hàng không châu Á-Thái Bình Dương (AAPA), các hãng hàng không trong khu vực đã vận chuyển khoảng 365 triệu lượt hành khách quốc tế trong năm 2024, tăng hơn 30% so với năm trước đó.

Sự bùng nổ này không chỉ phản ánh nhu cầu đi lại hồi phục mạnh mẽ sau đại dịch Covid-19, mà còn tạo ra môi trường thuận lợi cho các đối tượng tội phạm lợi dụng sự đông đúc và tâm lý chủ quan của hành khách.

Tại Malaysia và Hong Kong, số vụ trộm cắp trên máy bay được ghi nhận đã tăng khoảng 70% trong năm 2024, theo thống kê của lực lượng an ninh sân bay tại hai điểm đến này.

Các vụ việc không chỉ xảy ra trên các chuyến bay nội vùng, mà còn xuất hiện trên những đường bay dài, nơi hành khách dễ ngủ quên hoặc rời chỗ ngồi trong thời gian dài.

Đại diện các hãng hàng không và cơ quan chức năng cho biết, nhiều vụ bắt giữ gần đây cho thấy dấu hiệu hoạt động của các băng nhóm có tổ chức người Hoa, với xu hướng gia tăng rõ rệt kể từ khi du lịch quốc tế mở cửa trở lại và ngày càng nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ trong khu vực triển khai chính sách miễn thị thực nhằm thu hút du khách.

Ông Nick Careen, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách vận hành, an toàn và an ninh của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), nhận định rằng sự gia tăng các vụ trộm cắp trên khoang máy bay “có tính tổ chức cao”, và phần lớn các đường dây được điều hành từ bên ngoài quốc gia nơi xảy ra vụ việc.

Singapore là một trong những điểm đến thể hiện lập trường cứng rắn trong việc đối phó với loại tội phạm này. Nhà chức trách đảo quốc sư tử đã nhiều lần công bố rộng rãi các vụ truy tố nhằm răn đe những đối tượng có ý định lợi dụng các chuyến bay tới trung tâm hàng không bận rộn bậc nhất khu vực.

Trong một vụ xét xử nổi bật, một hành khách người Hoa đã bị kết án 20 tháng tù vì thực hiện hành vi trộm cắp trên chuyến bay hạng thương gia của Singapore Airlines từ Dubai về Singapore. Theo điều tra, vé máy bay của đối tượng này được cho là do một tổ chức tội phạm tài trợ, với mục đích tiếp cận những hành khách mang theo tài sản có giá trị lớn.

Các vụ việc tương tự không chỉ giới hạn ở Singapore. Tại Malaysia, cảnh sát ghi nhận 146 vụ trộm cắp trên các chuyến bay hạ cánh xuống Sân bay Quốc tế Kuala Lumpur trong năm 2024, nâng tổng số vụ kể từ năm 2022 lên 267.

Tuy nhiên, chỉ một phần nhỏ trong số đó được điều tra sâu, do nhiều hành khách không phát hiện ngay thời điểm mất đồ hoặc đã tiếp tục hành trình sang điểm đến khác trước khi kịp trình báo.

Tại Nhật Bản, Sân bay Quốc tế Narita xử lý 19 vụ trộm cắp trên máy bay trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 10/2024. Hong Kong là nơi ghi nhận con số cao nhất, với 169 vụ việc trong năm 2024 và tổng giá trị tài sản bị đánh cắp ước tính khoảng 700.000 USD chỉ trong 10 tháng đầu năm.

Trong một trường hợp, một hành khách đã bị bắt giữ ngay khi máy bay hạ cánh sau khi bị nghi ngờ lấy trộm nhiều thẻ tín dụng của các hành khách khác trên chuyến bay từ Trung Đông tới Hồng Kông.

Bài toán khó cho các hãng hàng không

Theo các chuyên gia, hành lý xách tay không được giám sát liên tục là “điểm yếu” lớn nhất mà các băng nhóm lợi dụng. Trong không gian kín nhưng đông đúc của khoang máy bay, việc theo dõi toàn bộ sự di chuyển của hành khách và hành lý là gần như không thể.

Các đối tượng thường quan sát kỹ thói quen của hành khách, chờ thời điểm thích hợp - như khi đèn khoang được giảm sáng hoặc khi nhiều người cùng đứng dậy - để ra tay và nhanh chóng hòa vào đám đông.

Phó giáo sư Mohd Harridon Mohamen Suffian, chuyên gia hàng không tại Trường Kinh doanh Đại học Kuala Lumpur (Malaysia), cho biết các đối tượng trộm cắp thường hoạt động theo nhóm nhỏ, phổ biến là ba người.

Một người có nhiệm vụ xác định mục tiêu và lấy tài sản, trong khi những người còn lại cảnh giới, sẵn sàng báo hiệu khi có nguy cơ bị phát hiện. Chiến thuật này giúp chúng hành động nhanh, hạn chế tối đa sự chú ý từ hành khách và tiếp viên.

Một số hãng hàng không lớn như Emirates, Cathay Pacific hay Singapore Airlines đã lắp đặt camera giám sát trong khoang hành khách, song đây chưa phải là biện pháp phổ biến.

Việc lắp camera không phải yêu cầu bắt buộc, đồng thời vấp phải lo ngại về quyền riêng tư, nguy cơ lạm dụng dữ liệu và áp lực giám sát đối với phi hành đoàn.

Các cơ quan quản lý hàng không quốc tế cũng thận trọng trước việc mở rộng các hình thức giám sát có thể gây tâm lý bất an cho hành khách.

Ngoài ra, việc thiếu một cơ chế báo cáo thống nhất giữa các hãng hàng không được xem là lỗ hổng lớn. Khi thông tin về các vụ trộm cắp không được chia sẻ rộng rãi, các đối tượng có thể dễ dàng chuyển sang hãng khác hoặc tuyến bay khác để tiếp tục hoạt động.

Theo ông Abdul Manan Mansor, Chủ tịch Trường Cao đẳng Hàng không Malaysia, các hãng hàng không cần đóng vai trò chủ động hơn trong việc chuẩn hóa quy trình báo cáo, đào tạo phi hành đoàn nhận diện hành vi khả nghi, đồng thời đầu tư vào các giải pháp bảo vệ tài sản của hành khách.

IATA cho biết đã chính thức nêu vấn đề trộm cắp trên máy bay tại cuộc họp thường niên tổ chức ở Ấn Độ vào tháng 6/2025, sau khi nhận được phản ánh từ nhiều hãng thành viên về xu hướng gia tăng các vụ việc trong vòng 12–18 tháng gần đây.

Theo đánh giá của tổ chức này, sự phục hồi của du lịch hàng không, cùng với lưu lượng hành khách ngày càng lớn, đang khiến loại tội phạm này trở thành thách thức an ninh mới đối với ngành hàng không khu vực.