Theo quy định mới, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ môi trường rừng nhưng không ký hợp đồng chi trả sau 3 tháng kể từ thời điểm sử dụng sẽ bị xử phạt từ 5 - 50 triệu đồng, tùy trường hợp chi trả trực tiếp hay gián tiếp qua quỹ bảo vệ rừng.
Nghị định cũng bổ sung chế tài đối với hành vi chậm hoặc không chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng cho người dân nhận khoán bảo vệ rừng. Mức phạt lên tới 20 triệu đồng nếu số tiền chậm trả từ 50 triệu đồng trở lên. Ngoài tiền phạt, tổ chức vi phạm còn buộc phải thanh toán đầy đủ khoản nợ cùng lãi phát sinh trong vòng một tháng.
Cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng được Việt Nam triển khai thí điểm từ năm 2008, áp dụng toàn quốc từ năm 2011 theo Nghị định 99/2010/NĐ-CP. Sau đó, Luật Lâm nghiệp 2017 cùng các văn bản hướng dẫn như Nghị định 156/2018/NĐ-CP tiếp tục hoàn thiện cơ chế thu chi tiền dịch vụ môi trường rừng, xác định trách nhiệm của doanh nghiệp sử dụng dịch vụ và quyền hưởng lợi của người giữ rừng.
Theo nguyên tắc này, các đơn vị hưởng lợi từ môi trường rừng như thủy điện, nước sạch, du lịch sinh thái phải chi trả cho người bảo vệ rừng. Nguồn tiền được phân bổ cho chủ rừng, hộ dân và cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng. Đây được xem là một trong những chính sách tài chính lâm nghiệp góp phần giảm áp lực phá rừng và tăng thu nhập cho người giữ rừng. Đồng thời, liên quan trực tiếp đến sinh kế của hàng trăm nghìn hộ dân sống dựa vào nghề giữ rừng ở khu vực miền núi, vùng sâu vùng xa.
Ngoài nội dung về dịch vụ môi trường rừng, Nghị định 146 cũng tăng mạnh chế tài đối với hành vi lấn, chiếm rừng. Với diện tích lớn, mức phạt có thể lên tới 80 triệu đồng đối với cá nhân, gấp đôi với tổ chức. Trường hợp lấn chiếm rừng tự nhiên sẽ bị áp dụng mức phạt gấp 2 lần so với rừng trồng. Người vi phạm còn bị buộc khôi phục tình trạng ban đầu.
Nghị định cũng bổ sung quy định xử phạt các hoạt động du lịch, nghỉ dưỡng trong rừng không đúng quy định. Tổ chức hoạt động du lịch trong rừng khi chưa được chủ rừng cho phép có thể bị phạt tới 10 triệu đồng; đầu tư du lịch sinh thái trong rừng đặc dụng sai quy hoạch bị phạt tới 50 triệu đồng. Ngoài tiền phạt, quy định mới còn áp dụng nhiều biện pháp mạnh như đình chỉ hoạt động khai thác rừng hoặc cơ sở chế biến lâm sản từ 6 đến 12 tháng, tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm, buộc trồng lại rừng hoặc khôi phục hiện trạng.
Trong bối cảnh áp lực bảo vệ rừng ngày càng lớn, yêu cầu cân bằng giữa phát triển kinh tế, khai thác du lịch và bảo đảm sinh kế cho người dân sống phụ thuộc vào rừng, Nghị định cũng quy định mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực lâm nghiệp lên 500 triệu đồng đối với cá nhân và 1 tỷ đồng với tổ chức, áp dụng cho các hành vi vi phạm nghiêm trọng như phá rừng, khai thác hoặc buôn bán lâm sản trái phép.
Nghị định có hiệu lực từ ngày 25/6, thay thế Nghị định 35/2019/NĐ-CP và một phần Nghị định 07/2022/NĐ-CP.
