Sức mạnh, giới hạn và chiến lược: Những tính toán đằng sau xung đột Israel - Iran

Cán cân lực lượng và tính chất không cân xứng

Nhiều phân tích nhận định đây là một cuộc chiến không cân xứng. Israel, với sự hậu thuẫn từ các đồng minh phương Tây và khu vực, đang đối đầu với Iran, quốc gia chủ yếu dựa vào tiềm lực quốc phòng trong nước và sự hỗ trợ hạn chế từ các lực lượng trong cái gọi là “Trục kháng chiến”, vốn đang suy yếu.

814-202506170833511.jpg
Các cuộc tấn công không kích giữa Israel và Iran. Ảnh: TASS

Mặc dù xuất hiện một số đồn đoán trên truyền thông phương Tây về các chuyến bay hàng hóa từ Trung Quốc tới Iran, nhưng nội dung và mục đích vẫn chưa được xác minh. Trong khi một số quốc gia ngoài phương Tây đã lên tiếng chỉ trích các hành động quân sự của Israel, cho đến nay Iran về cơ bản vẫn đang ứng phó gần như đơn độc.

Tehran triển khai lực lượng với các hệ thống vũ khí phát triển trong nước như tên lửa đạn đạo, UAV, hệ thống phòng không và vũ khí siêu thanh - thành quả của nhiều năm tự chủ về công nghệ dưới sức ép trừng phạt quốc tế.

Trong khi đó, Israel vận hành một quân đội công nghệ cao, phần lớn dựa trên khí tài và hạ tầng kỹ thuật do Mỹ cung cấp. Lực lượng chủ lực bao gồm các tiêm kích F-35 và hệ thống phòng không nhiều tầng như Vòm Sắt, THAAD, Patriot. Các hoạt động tình báo chống Iran phần lớn được tiến hành bởi sự hiệp đồng tác chiến chặt chẽ giữa Mỹ và Israel.

Iran tập trung bảo tồn tiềm năng hạt nhân

Cuộc xung đột bắt đầu bằng một cuộc không kích ban đêm của Israel nhằm vào các mục tiêu quân sự ở Iran, trong khi các cuộc đàm phán giữa Tehran và Washington vẫn đang diễn ra. Giai đoạn đầu chứng kiến thiệt hại đáng kể phía Iran, bao gồm phá hủy một số cơ sở quân sự, tên lửa và cái chết của một số nhà khoa học cấp cao trong lĩnh vực hạt nhân - quân sự.

Truyền thông phương Tây nhanh chóng đưa tin, nhiều bài báo ca ngợi vai trò của cơ quan tình báo Israel(Mossad) và nêu bật những khó khăn về tổ chức, công nghệ của hệ thống phòng thủ Iran. Tuy nhiên, những ngày sau đó cho thấy Tehran đã phục hồi nhanh, duy trì hoạt động và không có dấu hiệu sụp đổ về chiến lược hay chỉ huy.

Việc mất nhân sự cấp cao không phải là điều mới mẻ với Iran - một quốc gia vốn đã xây dựng bộ máy quân sự phân tầng với nhiều cấp phó chính thức và không chính thức, đảm bảo khả năng vận hành kể cả khi lãnh đạo cao cấp bị tấn công. Mạng lưới các nhà khoa học hạt nhân của Iran, cả ở trong nước và nước ngoài, được cho là lớn nhất trong khu vực.

Mục tiêu trọng tâm của Iran là bảo vệ chương trình hạt nhân quốc gia. Tehran dường như hiểu rõ rằng nếu chưa đạt được năng lực răn đe đủ mạnh, các cuộc tấn công từ Israel và đồng minh sẽ tiếp diễn. Do đó, chiến lược quân sự hiện tại tập trung vào bảo tồn tiềm năng hạt nhân hơn là phản ứng đối đầu trực diện.

814-202506170833512.jpg
Các thành phố chìm trong khói lửa chiến tranh. Ảnh: TASS

Một số hành động tưởng chừng khó lý giải, như việc một tướng lĩnh cấp cao không rút khỏi vị trí dù biết rõ nguy cơ, có thể phản ánh quyết định chiến lược nhằm bảo vệ các yếu tố quan trọng hơn trong hệ thống. Điều này cho thấy hành động của Iran có thể dựa trên tính toán thực dụng và dài hạn, thay vì phản ứng cảm tính.

Trong khi truyền thông quốc tế tiếp tục tập trung vào yếu tố kịch tính, nhiều câu hỏi chiến lược cốt lõi vẫn chưa được đặt ra, đặc biệt là tại sao liên minh với ưu thế quân sự vượt trội lại không thể loại bỏ được chương trình hạt nhân Iran trong giai đoạn đầu chiến sự.

Thứ trưởng Ngoại giao Nga, Sergei Ryabkov, từng nhận định rằng các hành động quân sự như vậy có thể khiến tình hình an ninh khu vực trở nên tồi tệ hơn thay vì đạt được các mục tiêu mong muốn.

Cuộc chiến sẽ còn kéo dài?

Sau giai đoạn đầu, có thể khẳng định rằng:

• Chương trình hạt nhân của Iran vẫn còn nguyên vẹn.

• Chưa có sự thay đổi mang tính hệ thống về chính trị hay quân sự từ phía Iran.

• Các mục tiêu chiến lược của Israel, như phá hủy hạ tầng hạt nhân, gây khủng hoảng chính trị hoặc làm tê liệt năng lực phòng thủ, đều chưa đạt được.

Từ phía Iran, thông điệp được phát đi là rõ ràng: chương trình hạt nhân không thể bị vô hiệu hóa bằng giải pháp quân sự đơn phương. Điều này mở ra khả năng cho một tiến trình đàm phán trong tương lai, nhưng không phải trên cơ sở tối hậu thư, mà là thương lượng dựa trên tương quan sức mạnh tương đối.

Như mọi cuộc chiến, xung đột hiện tại giữa Israel và Iran cung cấp những bài học mới cho giới chuyên gia quân sự. Một số giả định được kiểm chứng: như việc phá hủy hoàn toàn các cơ sở hạt nhân được chôn sâu trong lòng đất vẫn đòi hỏi vũ khí xuyên phá cực mạnh, điều mà chỉ Mỹ mới có khả năng thực hiện, và kể cả vậy, cần nhiều đợt tấn công liên tục, có chủ đích.

Hiện chưa bên nào đạt được các mục tiêu chiến lược chủ chốt. Trong khi chiến sự vẫn tiếp diễn, các phân tích sẽ còn tiếp tục được điều chỉnh theo diễn biến thực tế. Đáng chú ý, dư luận quốc tế vẫn phần nào bị chi phối bởi yếu tố tuyên truyền hoặc hình ảnh hơn là thực trạng chiến lược.

Với mỗi bên, đây không chỉ là một cuộc xung đột thông thường, mà là cuộc chiến mang tính sống còn. Cuộc chiến này, mặc dù mới bắt đầu, đã phản ánh sự phức tạp không chỉ về quân sự, mà còn cả địa chính trị, công nghệ và tính toán chiến lược dài hạn.

Xem thêm

COP31: Khi AI trở thành bài toán khí hậu mới

COP31: Khi AI trở thành bài toán khí hậu mới

(NB&CL) Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra những khả năng mới trong ứng phó biến đổi khí hậu, nhưng sự phát triển nhanh chóng của công nghệ này cũng kéo theo nhu cầu năng lượng, nước và tài nguyên ngày càng lớn. Tại COP31, đây là một thách thức mới mà thế giới không thể bỏ qua.

Sự sụp đổ bất ngờ của Ueno Bank khiến hàng triệu khách hàng không thể truy cập tài khoản. Ảnh: Ueno Bank

Ngân hàng Ueno Bank tại Paraguay sụp đổ như thế nào?

(CLO) Từ một ngân hàng số phát triển nhanh chóng với gần 3 triệu khách hàng, Ueno Bank tại Paraguay bất ngờ bị cơ quan quản lý can thiệp vì thiếu hụt vốn nghiêm trọng. Đằng sau sự sụp đổ này là những khoản cho vay rủi ro, sai lệch trong báo cáo tài chính và nghi vấn xung đột lợi ích, khiến hàng triệu người gửi tiền bị ảnh hưởng.

Canada xích lại gần châu Âu nhưng khó rời xa Mỹ

Canada xích lại gần châu Âu nhưng khó rời xa Mỹ

(CLO) Việc Canada cam kết hướng tới trở thành thành viên liên kết đầu tiên của Liên minh châu Âu (EU) đánh dấu bước tiến mới trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Tuy nhiên, động thái này không đồng nghĩa Ottawa muốn tạo đối trọng hay tìm kiếm một đối tác thay thế Washington.

 Điều gì chờ đợi Tổng thống Trump nếu đảng Dân chủ giành lại Quốc hội Mỹ?

Điều gì chờ đợi Tổng thống Trump nếu đảng Dân chủ giành lại Quốc hội Mỹ?

(CLO) Đảng Dân chủ đang kỳ vọng giành lại quyền kiểm soát lưỡng viện trong cuộc bầu cử ngày 3/11 để làm đòn bẩy đối trọng. Nếu thành công, họ sẽ nắm trong tay các đặc quyền hiến định nhằm giám sát, điều tra và trực tiếp kiềm chế quyền lực hành pháp của Tổng thống Donald Trump trong nửa sau nhiệm kỳ.

Cán cân quyền lực trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ

Cán cân quyền lực trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ

(NB&CL) Ngày 3/11 tới, cử tri Mỹ sẽ lựa chọn Quốc hội khóa mới cùng nhiều vị trí lãnh đạo cấp bang. Diễn ra giữa nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, cuộc bầu cử có thể điều chỉnh tương quan quyền lực tại Washington, tác động đến chương trình nghị sự của Nhà Trắng và định hình bước chuẩn bị cho cuộc đua Tổng thống năm 2028. Trong bối cảnh đa số tại Quốc hội Mỹ khá mong manh, những thay đổi nhỏ về số ghế cũng có thể tạo ra những thay đổi chính trị đáng kể.

Mỹ loại DeepSeek khỏi cơ quan chính phủ và vấn đề chủ quyền dữ liệu AI quốc gia

Mỹ loại DeepSeek khỏi cơ quan chính phủ và vấn đề chủ quyền dữ liệu AI quốc gia

(CLO) Quyết định của Bộ An ninh Nội địa Mỹ yêu cầu loại bỏ DeepSeek khỏi hệ thống công nghệ thông tin của các cơ quan hành pháp dân sự liên bang cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong cách các quốc gia lựa chọn công nghệ. Chất lượng và giá thành vẫn quan trọng nhưng ngày càng phải được cân nhắc cùng an ninh dữ liệu, quyền kiểm soát hệ thống và lợi ích quốc gia.

Bình đẳng giới và những thách thức trong kỷ nguyên AI

Bình đẳng giới và những thách thức trong kỷ nguyên AI

(NB&CL) Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều cơ hội nâng cao năng suất lao động, tiếp cận tri thức và thúc đẩy bình đẳng giới, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ gia tăng định kiến và bất bình đẳng về cơ hội phát triển. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, bình đẳng giới trong kỷ nguyên AI không chỉ đòi hỏi quyền tiếp cận công nghệ, mà còn phải bảo đảm sự tham gia và thụ hưởng công bằng của phụ nữ.

ASEAN tăng cường phối hợp, chủ động ứng phó với các thảm họa thiên nhiên

ASEAN tăng cường phối hợp, chủ động ứng phó với các thảm họa thiên nhiên

(CLO) Giữa lúc những thảm họa thiên nhiên ngày càng khó lường, ASEAN đang chủ động chuẩn bị cho tình huống xấu nhất bằng các cuộc diễn tập cứu trợ đa quốc gia. Mục tiêu rất rõ ràng: tăng cường phối hợp lực lượng, chia sẻ thông tin và sẵn sàng hỗ trợ người dân khi thảm họa thực sự xảy ra.

Hàng không thế giới lại chao đảo vì xung đột Trung Đông

Hàng không thế giới lại chao đảo vì xung đột Trung Đông

(CLO) Sân bay King Khalid ở thủ đô Riyadh của Ả Rập Xê Út bị tấn công 4 lần trong 5 ngày gần đây bởi tên lửa và máy bay không người lái của lực lượng Houthi. Chuỗi sự kiện cho thấy hàng không thế giới một lần nữa phải chịu liên lụy từ cuộc xung đột tại Trung Đông.

Tháng 10 và cuộc đua trở lại Mặt trăng

Tháng 10 và cuộc đua trở lại Mặt trăng

(NB&CL) Tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, các đại diện cấp cao của những nước tham gia Hiệp ước Artemis (Artemis Accords) đang bàn về các nguyên tắc cho hoạt động trên Mặt trăng, trong lúc số thành viên sáng kiến này đã lên 76 và các chương trình đưa người trở lại Mặt trăng bước vào giai đoạn mới.

Greenland và Iceland trong tính toán chiến lược của Mỹ ở Bắc Cực

Greenland và Iceland trong tính toán chiến lược của Mỹ ở Bắc Cực

(CLO) Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã đến thủ đô Reykjavik ngày 5/10, đánh dấu chuyến thăm Iceland đầu tiên của một quan chức ngoại giao cấp cao Mỹ kể từ năm 2021. Động thái này diễn ra trong bối cảnh khu vực Bắc Cực đang ngày càng gia tăng tầm quan trọng chiến lược đối với Washington trên các phương diện an ninh, tuyến hàng hải và tài nguyên.

Pháp và Tây Ban Nha thắt chặt quan hệ trong bối cảnh nhiều sức ép

Pháp và Tây Ban Nha thắt chặt quan hệ trong bối cảnh nhiều sức ép

(CLO) Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Tây Ban Nha của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron (ngày 29 – 30/9) diễn ra trong bối cảnh quan hệ song phương đang đón nhận nhiều xung lực phát triển mới, song cũng đan xen không ít thách thức cần tháo gỡ ở cả bình diện song phương lẫn nội bộ mỗi nước.

Thế giới phòng chống thiên tai: Làm sao để từ “biết trước” trở thành “kịp thời hành động”?

Thế giới phòng chống thiên tai: Làm sao để từ “biết trước” trở thành “kịp thời hành động”?

(NB&CL) Từ Nepal đến Indonesia, những thiên tai gần đây cho thấy năng lực cảnh báo đang tiến rất nhanh về công nghệ nhưng vẫn có thể mắc kẹt ở những mắt xích tưởng như rất nhỏ. Trong bối cảnh Liên hợp quốc đặt mục tiêu tất cả các nước đều có năng lực cảnh báo sớm vào năm 2027, khoảng cách giữa “biết trước” và “kịp thời hành động” trở thành câu hỏi quan trọng.

Cỡ chữ bài viết: