Nhà xuất bản Trẻ vừa tái bản cuốn “Tầm nguyên từ điển” của học giả Lê Văn Hòe - cuốn sách xưa, quý và giàu giá trị do Quốc Học Thư Xã ấn hành từ năm 1942. Đây là một trong những cuốn sách hiếm hoi “kê cứu rõ ràng căn nguyên của các tiếng”, như đánh giá của nhà giáo Trần Trọng Kim.
Ngày nay, ý nghĩa câu nói thường chỉ nằm trên mặt chữ, chúng ta ít khi bắt gặp lối nói chữ, dùng điển tích như thời Lục Vân Tiên, Truyện Kiều.
“Tầm nguyên từ điển” đưa ta đi sâu vào những lớp lang ngữ nghĩa trong ngôn ngữ nước mình, khám phá một thời đại trong ngôn ngữ dân tộc, mà nhiều từ vẫn được sử dụng đến tận ngày nay, nhưng được dùng như lẽ hiển nhiên và không mấy ai cố gắng tìm về căn cốt của nó nữa.
Trong cuốn sách này, mỗi chữ, mỗi cụm từ hay điển cố, tác giả đều truy đến tận gốc, lấy thơ văn cổ mà dẫn chứng để độc giả hiểu một cách tường tận và thấu đáo hơn ý nghĩa của nó.
Điển hình như từ “cậu ấm”, vốn dĩ chữ “ấm” mang nghĩa là bóng cây, chỉ việc con cái quan lại ngày trước nhờ bóng mát công trạng của cha ông mà được hưởng lộc. Hay từ “ả đào” thực chất có nguồn gốc từ thời vua Trần Nhân Tông với ý nghĩa nguyên sơ là con gái hát tuồng Bàn Đào.
Theo thông tin từ Nhà xuất bản Trẻ, Lê Văn Hòe là nhà văn, nhà nghiên cứu, nhà giáo đầy tâm huyết. Ông là tấm gương nghiên cứu tỉ mỉ, thận trọng và trung thực, luôn quan tâm đến việc bảo tồn và phát huy những giá trị của cha ông.
Đối với ông, việc kê cứu căn nguyên tiếng Việt - Hán và các điển cố không chỉ là đam mê cá nhân mà còn là phận sự của những người cầm bút biết lo nghĩ cho tương lai quốc học và quốc văn nước nhà.
Giữa dòng chảy hối hả của thời đại số khi ý nghĩa câu nói thường chỉ nằm trên mặt chữ, sự trở lại của một cuốn sách quý như “Tầm nguyên từ điển” giúp chúng ta sống lại lối nói chữ, dùng điển cố tinh tế như thời Lục Vân Tiên hay Truyện Kiều.
Đây không chỉ là một cuốn từ điển tra cứu thông thường mà còn là nhịp cầu nối liền quá khứ và hiện tại, giúp thế hệ trẻ hôm nay thêm trân trọng và tự hào về sự phong phú, tinh tế của tiếng nước mình.
