Thỏa thuận hạt nhân Iran - Hồi kết mở của một giấc mơ dở dang?

(CLO) Ngày 14/7 đánh dấu 10 năm kể từ khi Kế hoạch Hành động toàn diện chung (JCPOA) - tức thỏa thuận hạt nhân Iran - được ký kết.

Thỏa thuận này cho phép Iran phát triển chương trình hạt nhân dân sự và làm giàu uranium ở mức thấp, với điều kiện từ bỏ tham vọng quân sự. Đổi lại, các lệnh trừng phạt quốc tế sẽ được dỡ bỏ, tạo điều kiện để Iran tái hòa nhập nền kinh tế toàn cầu. Đây là kết quả của gần một thập kỷ đàm phán giữa Iran và nhóm P5+1 (gồm 5 cường quốc hạt nhân và Đức), với sự tham gia của EU.

Niềm hy vọng 10 năm trước và vết nứt khi Mỹ đơn phương rút lui

Theo JCPOA mà Iran ký với nhóm cường quốc P5+1, trong 15 năm, các cơ sở hạt nhân chủ chốt của Iran sẽ chịu sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), bảo đảm tính minh bạch và hòa bình của chương trình.

814-202507151132411.jpg
Iran và nhóm P5+1 đạt được thỏa thuận hạt nhân hay còn gọi là JCPOA năm 2015. Ảnh: Izvestia

Tuy nhiên, thỏa thuận nhanh chóng rơi vào khủng hoảng. Tháng 10/2017, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rút khỏi JCPOA, gọi đây là một thỏa thuận “tồi” và tái áp đặt các lệnh trừng phạt với Iran. Washington kỳ vọng sẽ đạt được một thỏa thuận mới, siết chặt hơn, bao gồm hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo của Iran và làm suy yếu ảnh hưởng của nước này trong khu vực.

Nhưng thực tế diễn biến ngược lại. Iran không chấp nhận các yêu cầu mới, đồng thời từng bước giảm cam kết với JCPOA, như tăng mức làm giàu uranium và hạn chế quyền tiếp cận của IAEA. Dù vậy, Tehran vẫn khẳng định không từ bỏ “tinh thần” của JCPOA và bác bỏ cáo buộc theo đuổi vũ khí hạt nhân.

Iran viện dẫn Điều 26 của JCPOA để biện minh cho hành động này. Theo đó, nếu các lệnh trừng phạt bị khôi phục, Iran có quyền điều chỉnh mức độ tuân thủ thỏa thuận. Điều khoản từng được coi là hình thức này đã trở thành cơ sở pháp lý giúp Tehran duy trì lập trường và đổ lỗi cho Washington về bế tắc trong đàm phán sau đó.

JCPOA 2.0 - Kỳ vọng mới hay sự hoài nghi kéo dài?

Dù mang nhiều kỳ vọng, các cuộc đàm phán về một “JCPOA 2.0” giữa Mỹ và Iran kéo dài đến giữa năm 2025 vẫn không đạt được kết quả. Thuật ngữ này dần mang hàm ý châm biếm, do mâu thuẫn ngày càng sâu sắc giữa hai bên. Các cuộc thương lượng chủ yếu được thực hiện thông qua trung gian Oman.

814-202507151132412.jpg
Đàm phán hạt nhân Mỹ-Iran rơi vào bế tắc. Ảnh: Izvestia

Căng thẳng leo thang vào tháng 6/2025, khi Israel và sau đó là Mỹ bất ngờ tấn công các cơ sở hạt nhân then chốt của Iran - Natanz, Fordow và Arak. Theo truyền thông, hơn 10 nhà khoa học hạt nhân Iran bị sát hại. Cuộc tấn công diễn ra ngay trước vòng đàm phán tiếp theo và trước khi tối hậu thư của Mỹ hết hạn, làm dấy lên nghi ngờ về cam kết của Washington.

Vụ việc xảy ra không lâu sau một bê bối gián điệp, trong đó Iran cáo buộc các thanh sát viên IAEA cung cấp thông tin mật cho Israel. Điều này dẫn đến một loạt vụ thanh trừng và làm sụp đổ lòng tin của Iran vào IAEA.

Hệ quả là Iran bước vào mùa hè 2025 với khoảng 400 kg uranium làm giàu cao, một phần cơ sở hạ tầng bị phá hủy và sự ngờ vực sâu sắc với Mỹ và IAEA. Trong khi một số quốc gia trung gian nỗ lực tái thiết thỏa thuận, sự thiếu tin cậy khiến các cuộc đàm phán hầu như bế tắc.

Chiến lược “đe dọa để ép đàm phán” của Mỹ và Israel phản tác dụng. Thay vì nhượng bộ, Iran chứng kiến làn sóng kêu gọi phát triển vũ khí hạt nhân trong nước. Chính quyền phản ứng bằng các động thái mang tính biểu tượng như đình chỉ hợp tác với IAEA và cân nhắc rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT).

Israel tiếp tục gây sức ép, đòi Iran quay lại bàn đàm phán trong vòng 60 ngày, nếu không sẽ tiếp tục tấn công. Iran không hoàn toàn bác bỏ lời đe dọa, nhưng cũng không tỏ ra sẵn sàng nhượng bộ.

Giới lãnh đạo Iran hiện vẫn chưa đưa ra lựa chọn rõ ràng: tiếp tục duy trì lập trường mềm mỏng theo JCPOA, hay chuyển sang đối đầu công khai, chấm dứt chiến lược cân bằng kéo dài suốt một thập kỷ qua.

Giới phân tích cho rằng, trạng thái giằng co hiện tại phản ánh sự mất cân bằng nghiêm trọng trong cơ chế răn đe và lòng tin - những nền tảng vốn là cốt lõi của JCPOA. Việc khởi động các vòng đàm phán tiếp theo mà không giải quyết các vấn đề gốc rễ có thể chỉ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng.

Xem thêm

Châu Âu: Khi cháy rừng trở thành một tham số của nền kinh tế

Châu Âu: Khi cháy rừng trở thành một tham số của nền kinh tế

(CLO) Những đám cháy lớn liên tiếp tại Pháp và Tây Ban Nha một lần nữa phủ bóng mùa hè Tây Nam Âu. Điều đáng lo ngại không chỉ là quy mô ngày càng lớn của các vụ cháy, mà còn ở chỗ chúng đang trở thành một "tham số" mới của nền kinh tế, buộc các chính phủ và doanh nghiệp phải thay đổi cách ứng phó.

Đối thoại Nga - Mỹ: Dò đá qua sông

Đối thoại Nga - Mỹ: Dò đá qua sông

(CLO) Cuộc gặp giữa Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio bên lề Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN tại Manila (Philippines) ngày 23/7 đánh dấu cuộc tiếp xúc trực tiếp đầu tiên giữa hai người sau gần một năm.

Tân Thủ tướng Anh và bài toán cân bằng giữa cải cách trong nước với quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Tân Thủ tướng Anh và bài toán cân bằng giữa cải cách trong nước với quan hệ xuyên Đại Tây Dương

(CLO) Việc ông Andy Burnham trở thành Thủ tướng Anh đánh dấu một chương mới trong chính trường nước này sau gần 2 năm cầm quyền của Keir Starmer. Trong bối cảnh Vương quốc Anh vẫn đối mặt với nhiều sức ép từ tăng trưởng kinh tế chậm, chi phí sinh hoạt cao, bất ổn xã hội và môi trường quốc tế nhiều biến động, sự thay đổi người đứng đầu chính phủ được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho cả chương trình cải cách trong nước lẫn định hướng đối ngoại.

Trí tuệ nhân tạo và sự chuyển dịch lựa chọn ngành nghề toàn cầu

Trí tuệ nhân tạo và sự chuyển dịch lựa chọn ngành nghề toàn cầu

(NB&CL) Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi đáng kể xu hướng lựa chọn ngành học và định hướng nghề nghiệp của sinh viên trên thế giới. Nếu trước đây quyết định nghề nghiệp chủ yếu dựa trên sở thích, triển vọng việc làm hay nhu cầu nhân lực, thì hiện nay năng lực thích ứng với công nghệ, khai thác dữ liệu và làm việc cùng AI ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng trong quá trình lựa chọn ngành nghề của thế hệ trẻ.

AI đang ‘bước ra’ khỏi màn hình, thế giới đã sẵn sàng đón nhận?

AI đang ‘bước ra’ khỏi màn hình, thế giới đã sẵn sàng đón nhận?

(CLO) Tại Trung tâm hội nghị quốc tế ở Geneva (Thụy Sĩ), một robot mang gương mặt của Mark Zuckerberg đang nháy mắt với đám đông. Chỉ vài giây sau, các khối cơ trên diện mạo của nó dịch chuyển và “biến hình” sang diện mạo của cựu Tổng thống Barack Obama. Hình ảnh mang tính biểu tượng này mở màn cho Hội nghị thượng đỉnh "AI for Good" (AI vì điều tốt đẹp), sự kiện thu hút hơn 12.000 người tham gia từ 170 quốc gia.

NATO trước bài toán hỗ trợ Ukraine

NATO trước bài toán hỗ trợ Ukraine

(CLO) Trọng tâm của Hội nghị thượng đỉnh NATO tổ chức tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ (ngày 7 - 8/7/2026) không chỉ là việc tăng cường năng lực phòng thủ tập thể, mà còn là thảo luận về cơ chế duy trì hỗ trợ lâu dài cho Ukraine. Tuy nhiên, những diễn biến tại Ankara cho thấy bức tranh phức tạp hơn nhiều so với thông điệp về sự đoàn kết mà NATO muốn truyền tải.

Nắng nóng cực đoan và bài toán thích ứng của châu Âu

Nắng nóng cực đoan và bài toán thích ứng của châu Âu

(CLO) Những đợt nắng nóng cực đoan liên tiếp tại châu Âu trong những năm gần đây đang cho thấy một xu hướng đáng chú ý: các hiện tượng nhiệt độ cao không còn là những biến động khí hậu ngắn hạn, mà đang trở thành một phần của bối cảnh khí hậu mới. Nhiều quốc gia châu Âu đã ghi nhận mức nhiệt kỷ lục, gây sức ép lớn lên hệ thống y tế, năng lượng, giao thông, sản xuất nông nghiệp và đời sống xã hội.

Gió đổi chiều trong liên minh Mỹ - Israel

Gió đổi chiều trong liên minh Mỹ - Israel

(CLO) Quan hệ Mỹ - Israel, vốn được xem là một trong những liên minh bền chặt và có tính đặc thù nhất trong chính sách đối ngoại của Washington tại Trung Đông, đang bước vào giai đoạn điều chỉnh quan trọng.

Xung đột Mỹ - Iran: Thỏa thuận mong manh giữa vòng xoáy đối đầu

Xung đột Mỹ - Iran: Thỏa thuận mong manh giữa vòng xoáy đối đầu

(CLO) Tình hình xung đột giữa Mỹ và Iran tiếp tục diễn biến phức tạp sau khi Washington tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào một số mục tiêu tại Iran, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn giữa hai nước đang đứng trước nguy cơ bị phá vỡ. Động thái này diễn ra sau vụ lực lượng Iran bị cáo buộc sử dụng máy bay không người lái tấn công một tàu thương mại treo cờ Singapore tại khu vực eo biển Hormuz.

Quan hệ giữa Mỹ và NATO: Chung thuyền, khác hướng?

Quan hệ giữa Mỹ và NATO: Chung thuyền, khác hướng?

(CLO) NATO đang bước vào giai đoạn điều chỉnh quan trọng khi phải đối mặt đồng thời với nhiều thách thức về chiến lược, nội bộ và định hướng phát triển trong bối cảnh môi trường an ninh quốc tế thay đổi sâu sắc.

Colombia trong chu kỳ chính trị mới

Colombia trong chu kỳ chính trị mới

(CLO) Colombia vừa trải qua một cuộc bầu cử tổng thống có mức độ cạnh tranh cao, phản ánh sự phân hóa sâu sắc trong đời sống chính trị - xã hội của quốc gia Nam Mỹ này.

Điều gì xảy ra sau khi Thủ tướng Anh Keir Starmer từ chức?

Điều gì xảy ra sau khi Thủ tướng Anh Keir Starmer từ chức?

(CLO) Thông tin Thủ tướng Keir Starmer tuyên bố sẽ rời nhiệm sở đang thu hút sự chú ý lớn của dư luận Vương quốc Anh và quốc tế, trong bối cảnh chính quyền do Đảng Lao động lãnh đạo đối mặt với sức ép chính trị ngày càng gia tăng.

Hội nghị thượng đỉnh G7 - Sau bức màn đồng thuận

Hội nghị thượng đỉnh G7 - Sau bức màn đồng thuận

(CLO) Nhiều ý kiến cho rằng, kết quả của Hội nghị thượng đỉnh G7 diễn ra tại Evian-les-Bains/Pháp (15-17/6) đã tạo ra những tín hiệu tích cực hơn đáng kể so với kỳ họp trước tại Kananaskis/Canada. Tuy nhiên, đằng sau bầu không khí hợp tác được cải thiện là những khác biệt chiến lược sâu sắc giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu vẫn chưa được giải quyết.

Mỹ và Iran ký thỏa thuận chấm dứt xung đột: 'Bản thiết kế' cho hòa bình lâu dài

Mỹ và Iran ký thỏa thuận chấm dứt xung đột: 'Bản thiết kế' cho hòa bình lâu dài

(CLO) Mỹ và Iran hôm 18/6 đều xác nhận đã ký một biên bản ghi nhớ gồm 14 điều khoản nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài trong thời gian qua. Nội dung văn kiện cho thấy đây chưa phải một hiệp định hòa bình hoàn chỉnh, nhưng có thể trở thành “bản thiết kế” quan trọng để đưa hai bên từ ngừng bắn tới một thỏa thuận ổn định lâu dài hơn.

Quan hệ hợp tác ASEAN - Nga: 35 năm và những bước tiến mới

Quan hệ hợp tác ASEAN - Nga: 35 năm và những bước tiến mới

(CLO) Sau 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại (1991-2026) và 8 năm nâng cấp lên quan hệ đối tác chiến lược, Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga tại Kazan (Nga) từ ngày 17-19/6/2026 diễn ra trong bối cảnh môi trường chiến lược khu vực và quốc tế đang có nhiều biến động sâu sắc.

Cỡ chữ bài viết: