Thỏa thuận hạt nhân Iran - Hồi kết mở của một giấc mơ dở dang?

Thỏa thuận này cho phép Iran phát triển chương trình hạt nhân dân sự và làm giàu uranium ở mức thấp, với điều kiện từ bỏ tham vọng quân sự. Đổi lại, các lệnh trừng phạt quốc tế sẽ được dỡ bỏ, tạo điều kiện để Iran tái hòa nhập nền kinh tế toàn cầu. Đây là kết quả của gần một thập kỷ đàm phán giữa Iran và nhóm P5+1 (gồm 5 cường quốc hạt nhân và Đức), với sự tham gia của EU.

Niềm hy vọng 10 năm trước và vết nứt khi Mỹ đơn phương rút lui

Theo JCPOA mà Iran ký với nhóm cường quốc P5+1, trong 15 năm, các cơ sở hạt nhân chủ chốt của Iran sẽ chịu sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), bảo đảm tính minh bạch và hòa bình của chương trình.

814-202507151132411.jpg
Iran và nhóm P5+1 đạt được thỏa thuận hạt nhân hay còn gọi là JCPOA năm 2015. Ảnh: Izvestia

Tuy nhiên, thỏa thuận nhanh chóng rơi vào khủng hoảng. Tháng 10/2017, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rút khỏi JCPOA, gọi đây là một thỏa thuận “tồi” và tái áp đặt các lệnh trừng phạt với Iran. Washington kỳ vọng sẽ đạt được một thỏa thuận mới, siết chặt hơn, bao gồm hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo của Iran và làm suy yếu ảnh hưởng của nước này trong khu vực.

Nhưng thực tế diễn biến ngược lại. Iran không chấp nhận các yêu cầu mới, đồng thời từng bước giảm cam kết với JCPOA, như tăng mức làm giàu uranium và hạn chế quyền tiếp cận của IAEA. Dù vậy, Tehran vẫn khẳng định không từ bỏ “tinh thần” của JCPOA và bác bỏ cáo buộc theo đuổi vũ khí hạt nhân.

Iran viện dẫn Điều 26 của JCPOA để biện minh cho hành động này. Theo đó, nếu các lệnh trừng phạt bị khôi phục, Iran có quyền điều chỉnh mức độ tuân thủ thỏa thuận. Điều khoản từng được coi là hình thức này đã trở thành cơ sở pháp lý giúp Tehran duy trì lập trường và đổ lỗi cho Washington về bế tắc trong đàm phán sau đó.

JCPOA 2.0 - Kỳ vọng mới hay sự hoài nghi kéo dài?

Dù mang nhiều kỳ vọng, các cuộc đàm phán về một “JCPOA 2.0” giữa Mỹ và Iran kéo dài đến giữa năm 2025 vẫn không đạt được kết quả. Thuật ngữ này dần mang hàm ý châm biếm, do mâu thuẫn ngày càng sâu sắc giữa hai bên. Các cuộc thương lượng chủ yếu được thực hiện thông qua trung gian Oman.

814-202507151132412.jpg
Đàm phán hạt nhân Mỹ-Iran rơi vào bế tắc. Ảnh: Izvestia

Căng thẳng leo thang vào tháng 6/2025, khi Israel và sau đó là Mỹ bất ngờ tấn công các cơ sở hạt nhân then chốt của Iran - Natanz, Fordow và Arak. Theo truyền thông, hơn 10 nhà khoa học hạt nhân Iran bị sát hại. Cuộc tấn công diễn ra ngay trước vòng đàm phán tiếp theo và trước khi tối hậu thư của Mỹ hết hạn, làm dấy lên nghi ngờ về cam kết của Washington.

Vụ việc xảy ra không lâu sau một bê bối gián điệp, trong đó Iran cáo buộc các thanh sát viên IAEA cung cấp thông tin mật cho Israel. Điều này dẫn đến một loạt vụ thanh trừng và làm sụp đổ lòng tin của Iran vào IAEA.

Hệ quả là Iran bước vào mùa hè 2025 với khoảng 400 kg uranium làm giàu cao, một phần cơ sở hạ tầng bị phá hủy và sự ngờ vực sâu sắc với Mỹ và IAEA. Trong khi một số quốc gia trung gian nỗ lực tái thiết thỏa thuận, sự thiếu tin cậy khiến các cuộc đàm phán hầu như bế tắc.

Chiến lược “đe dọa để ép đàm phán” của Mỹ và Israel phản tác dụng. Thay vì nhượng bộ, Iran chứng kiến làn sóng kêu gọi phát triển vũ khí hạt nhân trong nước. Chính quyền phản ứng bằng các động thái mang tính biểu tượng như đình chỉ hợp tác với IAEA và cân nhắc rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT).

Israel tiếp tục gây sức ép, đòi Iran quay lại bàn đàm phán trong vòng 60 ngày, nếu không sẽ tiếp tục tấn công. Iran không hoàn toàn bác bỏ lời đe dọa, nhưng cũng không tỏ ra sẵn sàng nhượng bộ.

Giới lãnh đạo Iran hiện vẫn chưa đưa ra lựa chọn rõ ràng: tiếp tục duy trì lập trường mềm mỏng theo JCPOA, hay chuyển sang đối đầu công khai, chấm dứt chiến lược cân bằng kéo dài suốt một thập kỷ qua.

Giới phân tích cho rằng, trạng thái giằng co hiện tại phản ánh sự mất cân bằng nghiêm trọng trong cơ chế răn đe và lòng tin - những nền tảng vốn là cốt lõi của JCPOA. Việc khởi động các vòng đàm phán tiếp theo mà không giải quyết các vấn đề gốc rễ có thể chỉ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng.

Xem thêm

ASEAN tăng cường phối hợp, chủ động ứng phó với các thảm họa thiên nhiên

ASEAN tăng cường phối hợp, chủ động ứng phó với các thảm họa thiên nhiên

(CLO) Giữa lúc những thảm họa thiên nhiên ngày càng khó lường, ASEAN đang chủ động chuẩn bị cho tình huống xấu nhất bằng các cuộc diễn tập cứu trợ đa quốc gia. Mục tiêu rất rõ ràng: tăng cường phối hợp lực lượng, chia sẻ thông tin và sẵn sàng hỗ trợ người dân khi thảm họa thực sự xảy ra.

Hàng không thế giới lại chao đảo vì xung đột Trung Đông

Hàng không thế giới lại chao đảo vì xung đột Trung Đông

(CLO) Sân bay King Khalid ở thủ đô Riyadh của Ả Rập Xê Út bị tấn công 4 lần trong 5 ngày gần đây bởi tên lửa và máy bay không người lái của lực lượng Houthi. Chuỗi sự kiện cho thấy hàng không thế giới một lần nữa phải chịu liên lụy từ cuộc xung đột tại Trung Đông.

Tháng 10 và cuộc đua trở lại Mặt trăng

Tháng 10 và cuộc đua trở lại Mặt trăng

(NB&CL) Tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, các đại diện cấp cao của những nước tham gia Hiệp ước Artemis (Artemis Accords) đang bàn về các nguyên tắc cho hoạt động trên Mặt trăng, trong lúc số thành viên sáng kiến này đã lên 76 và các chương trình đưa người trở lại Mặt trăng bước vào giai đoạn mới.

Greenland và Iceland trong tính toán chiến lược của Mỹ ở Bắc Cực

Greenland và Iceland trong tính toán chiến lược của Mỹ ở Bắc Cực

(CLO) Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã đến thủ đô Reykjavik ngày 5/10, đánh dấu chuyến thăm Iceland đầu tiên của một quan chức ngoại giao cấp cao Mỹ kể từ năm 2021. Động thái này diễn ra trong bối cảnh khu vực Bắc Cực đang ngày càng gia tăng tầm quan trọng chiến lược đối với Washington trên các phương diện an ninh, tuyến hàng hải và tài nguyên.

Pháp và Tây Ban Nha thắt chặt quan hệ trong bối cảnh nhiều sức ép

Pháp và Tây Ban Nha thắt chặt quan hệ trong bối cảnh nhiều sức ép

(CLO) Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Tây Ban Nha của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron (ngày 29 – 30/9) diễn ra trong bối cảnh quan hệ song phương đang đón nhận nhiều xung lực phát triển mới, song cũng đan xen không ít thách thức cần tháo gỡ ở cả bình diện song phương lẫn nội bộ mỗi nước.

Thế giới phòng chống thiên tai: Làm sao để từ “biết trước” trở thành “kịp thời hành động”?

Thế giới phòng chống thiên tai: Làm sao để từ “biết trước” trở thành “kịp thời hành động”?

(NB&CL) Từ Nepal đến Indonesia, những thiên tai gần đây cho thấy năng lực cảnh báo đang tiến rất nhanh về công nghệ nhưng vẫn có thể mắc kẹt ở những mắt xích tưởng như rất nhỏ. Trong bối cảnh Liên hợp quốc đặt mục tiêu tất cả các nước đều có năng lực cảnh báo sớm vào năm 2027, khoảng cách giữa “biết trước” và “kịp thời hành động” trở thành câu hỏi quan trọng.

Hội nghị thượng đỉnh BRICS 2026: Củng cố hợp tác, thúc đẩy đối thoại

Hội nghị thượng đỉnh BRICS 2026: Củng cố hợp tác, thúc đẩy đối thoại

(NB&CL) Trong bối cảnh tình hình quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, nhiều điểm nóng an ninh kéo dài và kinh tế thế giới đứng trước những biến động khó lường, Hội nghị thượng đỉnh BRICS năm 2026 tại New Delhi, Ấn Độ, được tổ chức trong điều kiện vừa có nhiều cơ hội, vừa đối mặt với không ít thách thức.

Ai được, ai mất sau 7 tháng chiến sự Mỹ - Iran?

Ai được, ai mất sau 7 tháng chiến sự Mỹ - Iran?

(CLO) Bảy tháng chiến sự Mỹ - Iran đã tạo ra những tác động kinh tế đối lập. Trong khi các tập đoàn dầu khí, ngân hàng và doanh nghiệp quốc phòng hưởng lợi, thì ngành hàng không, ô tô và người tiêu dùng lại phải gánh những hệ quả nặng nề.

Nếu Houthi kiểm soát cảng Mocha, họ có thể dễ dàng làm tê liệt eo biển Bab el-Mandeb. Ảnh: Roya News

Houthi thắng thế ở Yemen, hai 'huyết mạch' năng lượng cùng chịu sức ép

(CLO) Những cuộc giao tranh mới tại Yemen đang tạo thêm một biến số đáng lo cho thị trường năng lượng thế giới. Khi Houthi tiến xuống phía nam và áp sát Bab el-Mandeb, tuyến hàng hải vốn đã chịu sức ép từ cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz có nguy cơ tiếp tục bị đẩy vào vòng xoáy bất ổn.

25 năm sau vụ 11/9: Khủng bố không biến mất, chỉ biến dạng

25 năm sau vụ 11/9: Khủng bố không biến mất, chỉ biến dạng

(NB&CL) Ngày 11/9/2001 mở đầu một giai đoạn đặc biệt trong cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu. Hai mươi lăm năm sau, nhiều mạng lưới từng gây ra những cuộc tấn công chấn động đã bị suy yếu, nhưng khủng bố không biến mất. Mối đe dọa đang chuyển sang những hình thức phân tán hơn, khó nhận diện và khó ngăn chặn hơn.

Khi sông băng trở thành những ‘quả bom’ lơ lửng trên đầu hàng triệu người

Khi sông băng trở thành những ‘quả bom’ lơ lửng trên đầu hàng triệu người

(CLO) Trận lũ quét kinh hoàng trên biên giới Nepal - Tây Tạng một lần nữa cho thấy cuộc sống dưới chân những dãy núi băng giá đang trở nên khó đoán hơn. Khi sông băng thu hẹp, băng vĩnh cửu tan và các hồ băng tích tụ nước, những khối núi vốn tưởng như bất động có thể bất ngờ giải phóng một dòng thác gồm băng, nước, đá và bùn xuống các thung lũng bên dưới.

Từ Moscow, Vatican thúc đẩy đối thoại về Ukraine

Từ Moscow, Vatican thúc đẩy đối thoại về Ukraine

(CLO) Trong bối cảnh các kênh tiếp xúc trực tiếp giữa Nga và Ukraine vẫn gặp nhiều trở ngại, chuyến thăm Moscow của Ngoại trưởng Tòa Thánh Paul Richard Gallagher (từ ngày 24-28/8/2026) có thể được xem là một tín hiệu đáng chú ý đối với tiến trình tìm kiếm giải pháp cho xung đột Ukraine.

Robot hình người: Kỷ lục trên sân đấu, ‘canh bạc’ ngoài nhà xưởng

Robot hình người: Kỷ lục trên sân đấu, ‘canh bạc’ ngoài nhà xưởng

(CLO) Tại Bắc Kinh, một robot hình người vừa chạy 100m trong 9,39 giây, nhanh hơn kỷ lục 9,58 giây mà Usain Bolt lập năm 2009. Sự kiện làm dấy lên cuộc tranh luận về khả năng biến những màn trình diễn của robot thành giá trị thương mại thực sự cũng như hiệu quả của dòng vốn khổng lồ đang đổ vào ngành này.

Cỡ chữ bài viết: