Thỏa thuận hạt nhân Iran - Hồi kết mở của một giấc mơ dở dang?

Thỏa thuận này cho phép Iran phát triển chương trình hạt nhân dân sự và làm giàu uranium ở mức thấp, với điều kiện từ bỏ tham vọng quân sự. Đổi lại, các lệnh trừng phạt quốc tế sẽ được dỡ bỏ, tạo điều kiện để Iran tái hòa nhập nền kinh tế toàn cầu. Đây là kết quả của gần một thập kỷ đàm phán giữa Iran và nhóm P5+1 (gồm 5 cường quốc hạt nhân và Đức), với sự tham gia của EU.

Niềm hy vọng 10 năm trước và vết nứt khi Mỹ đơn phương rút lui

Theo JCPOA mà Iran ký với nhóm cường quốc P5+1, trong 15 năm, các cơ sở hạt nhân chủ chốt của Iran sẽ chịu sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), bảo đảm tính minh bạch và hòa bình của chương trình.

814-202507151132411.jpg
Iran và nhóm P5+1 đạt được thỏa thuận hạt nhân hay còn gọi là JCPOA năm 2015. Ảnh: Izvestia

Tuy nhiên, thỏa thuận nhanh chóng rơi vào khủng hoảng. Tháng 10/2017, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rút khỏi JCPOA, gọi đây là một thỏa thuận “tồi” và tái áp đặt các lệnh trừng phạt với Iran. Washington kỳ vọng sẽ đạt được một thỏa thuận mới, siết chặt hơn, bao gồm hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo của Iran và làm suy yếu ảnh hưởng của nước này trong khu vực.

Nhưng thực tế diễn biến ngược lại. Iran không chấp nhận các yêu cầu mới, đồng thời từng bước giảm cam kết với JCPOA, như tăng mức làm giàu uranium và hạn chế quyền tiếp cận của IAEA. Dù vậy, Tehran vẫn khẳng định không từ bỏ “tinh thần” của JCPOA và bác bỏ cáo buộc theo đuổi vũ khí hạt nhân.

Iran viện dẫn Điều 26 của JCPOA để biện minh cho hành động này. Theo đó, nếu các lệnh trừng phạt bị khôi phục, Iran có quyền điều chỉnh mức độ tuân thủ thỏa thuận. Điều khoản từng được coi là hình thức này đã trở thành cơ sở pháp lý giúp Tehran duy trì lập trường và đổ lỗi cho Washington về bế tắc trong đàm phán sau đó.

JCPOA 2.0 - Kỳ vọng mới hay sự hoài nghi kéo dài?

Dù mang nhiều kỳ vọng, các cuộc đàm phán về một “JCPOA 2.0” giữa Mỹ và Iran kéo dài đến giữa năm 2025 vẫn không đạt được kết quả. Thuật ngữ này dần mang hàm ý châm biếm, do mâu thuẫn ngày càng sâu sắc giữa hai bên. Các cuộc thương lượng chủ yếu được thực hiện thông qua trung gian Oman.

814-202507151132412.jpg
Đàm phán hạt nhân Mỹ-Iran rơi vào bế tắc. Ảnh: Izvestia

Căng thẳng leo thang vào tháng 6/2025, khi Israel và sau đó là Mỹ bất ngờ tấn công các cơ sở hạt nhân then chốt của Iran - Natanz, Fordow và Arak. Theo truyền thông, hơn 10 nhà khoa học hạt nhân Iran bị sát hại. Cuộc tấn công diễn ra ngay trước vòng đàm phán tiếp theo và trước khi tối hậu thư của Mỹ hết hạn, làm dấy lên nghi ngờ về cam kết của Washington.

Vụ việc xảy ra không lâu sau một bê bối gián điệp, trong đó Iran cáo buộc các thanh sát viên IAEA cung cấp thông tin mật cho Israel. Điều này dẫn đến một loạt vụ thanh trừng và làm sụp đổ lòng tin của Iran vào IAEA.

Hệ quả là Iran bước vào mùa hè 2025 với khoảng 400 kg uranium làm giàu cao, một phần cơ sở hạ tầng bị phá hủy và sự ngờ vực sâu sắc với Mỹ và IAEA. Trong khi một số quốc gia trung gian nỗ lực tái thiết thỏa thuận, sự thiếu tin cậy khiến các cuộc đàm phán hầu như bế tắc.

Chiến lược “đe dọa để ép đàm phán” của Mỹ và Israel phản tác dụng. Thay vì nhượng bộ, Iran chứng kiến làn sóng kêu gọi phát triển vũ khí hạt nhân trong nước. Chính quyền phản ứng bằng các động thái mang tính biểu tượng như đình chỉ hợp tác với IAEA và cân nhắc rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT).

Israel tiếp tục gây sức ép, đòi Iran quay lại bàn đàm phán trong vòng 60 ngày, nếu không sẽ tiếp tục tấn công. Iran không hoàn toàn bác bỏ lời đe dọa, nhưng cũng không tỏ ra sẵn sàng nhượng bộ.

Giới lãnh đạo Iran hiện vẫn chưa đưa ra lựa chọn rõ ràng: tiếp tục duy trì lập trường mềm mỏng theo JCPOA, hay chuyển sang đối đầu công khai, chấm dứt chiến lược cân bằng kéo dài suốt một thập kỷ qua.

Giới phân tích cho rằng, trạng thái giằng co hiện tại phản ánh sự mất cân bằng nghiêm trọng trong cơ chế răn đe và lòng tin - những nền tảng vốn là cốt lõi của JCPOA. Việc khởi động các vòng đàm phán tiếp theo mà không giải quyết các vấn đề gốc rễ có thể chỉ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng.

Xem thêm

Khi sông băng trở thành những ‘quả bom’ lơ lửng trên đầu hàng triệu người

Khi sông băng trở thành những ‘quả bom’ lơ lửng trên đầu hàng triệu người

(CLO) Trận lũ quét kinh hoàng trên biên giới Nepal - Tây Tạng một lần nữa cho thấy cuộc sống dưới chân những dãy núi băng giá đang trở nên khó đoán hơn. Khi sông băng thu hẹp, băng vĩnh cửu tan và các hồ băng tích tụ nước, những khối núi vốn tưởng như bất động có thể bất ngờ giải phóng một dòng thác gồm băng, nước, đá và bùn xuống các thung lũng bên dưới.

Từ Moscow, Vatican thúc đẩy đối thoại về Ukraine

Từ Moscow, Vatican thúc đẩy đối thoại về Ukraine

(CLO) Trong bối cảnh các kênh tiếp xúc trực tiếp giữa Nga và Ukraine vẫn gặp nhiều trở ngại, chuyến thăm Moscow của Ngoại trưởng Tòa Thánh Paul Richard Gallagher (từ ngày 24-28/8/2026) có thể được xem là một tín hiệu đáng chú ý đối với tiến trình tìm kiếm giải pháp cho xung đột Ukraine.

Robot hình người: Kỷ lục trên sân đấu, ‘canh bạc’ ngoài nhà xưởng

Robot hình người: Kỷ lục trên sân đấu, ‘canh bạc’ ngoài nhà xưởng

(CLO) Tại Bắc Kinh, một robot hình người vừa chạy 100m trong 9,39 giây, nhanh hơn kỷ lục 9,58 giây mà Usain Bolt lập năm 2009. Sự kiện làm dấy lên cuộc tranh luận về khả năng biến những màn trình diễn của robot thành giá trị thương mại thực sự cũng như hiệu quả của dòng vốn khổng lồ đang đổ vào ngành này.

Ukraine trước sức ép chính trị mới

Ukraine trước sức ép chính trị mới

(CLO) Chính trường Ukraine đang chịu sức ép ngày càng lớn từ yêu cầu ổn định bộ máy thời chiến, cải cách, chống tham nhũng và cạnh tranh quyền lực.

Đa dạng hóa lá chắn an ninh nhằm thích ứng với những biến động

Đa dạng hóa lá chắn an ninh nhằm thích ứng với những biến động

(NB&CL) Việc Ả Rập Xê Út cùng hơn 10 nước thành lập Liên minh Phòng thủ hàng hải (MMDC) tại Biển Đỏ, Eo biển Bab al-Mandeb và Vịnh Aden cho thấy các quốc gia này đang chủ động đa dạng hóa lá chắn an ninh nhằm thích ứng với những biến động địa chính trị ngày càng khó lường.

Nga và Myanmar mở ra giai đoạn phát triển mới trong quan hệ

Nga và Myanmar mở ra giai đoạn phát triển mới trong quan hệ

(CLO) Chuyến thăm chính thức Nga của Tổng thống Myanmar Min Aung Hlaing (16-19/8/2026) và các cuộc hội đàm với Tổng thống Vladimir Putin, Thủ tướng Mikhail Mishustin cho thấy quan hệ Nga-Myanmar tiếp tục được mở rộng theo hướng toàn diện.

Thái Lan đau đầu với bài toán kiểm soát súng

Thái Lan đau đầu với bài toán kiểm soát súng

(CLO) Sau những vụ xả súng liên tiếp, Thái Lan một lần nữa thúc đẩy siết quản lý súng. Nhưng khi vũ khí bất hợp pháp vẫn có thể được tìm mua dễ dàng trên mạng, còn hàng triệu khẩu súng đang lưu hành ngoài tầm kiểm soát, Bangkok phải đối mặt với nhiều câu hỏi khó hơn việc sửa luật.

Nút thắt Hormuz và thế trận giằng co trong xung đột Mỹ - Iran

Nút thắt Hormuz và thế trận giằng co trong xung đột Mỹ - Iran

(CLO) Động lực đàm phán và hoạt động quân sự giữa Mỹ và Iran đang chậm lại đáng kể, cho thấy cuộc đối đầu đã chuyển từ giai đoạn sử dụng sức mạnh trực tiếp sang một trạng thái giằng co, trong đó mỗi bên tìm cách duy trì sức ép và chờ đối phương thay đổi tính toán.

Trong một thế giới bất ổn, có 2.000 tỷ USD cũng vẫn bất an

Trong một thế giới bất ổn, có 2.000 tỷ USD cũng vẫn bất an

(CLO) Nicolai Tangen, CEO Norges Bank Investment Management (NBIM), vừa cảnh báo quỹ đầu tư quốc gia lớn nhất thế giới này có thể “biến mất” trong tương lai. Đáng chú ý, ông cho rằng nguy cơ ấy không còn quá xa vời trong một thế giới đầy bất ổn hiện nay.

Kế hoạch hòa bình cho Gaza và 'nút thắt' Netanyahu

Kế hoạch hòa bình cho Gaza và 'nút thắt' Netanyahu

(CLO) Việc Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu công khai bác bỏ kế hoạch 15 điểm do Tổng thống Mỹ Donald Trump hậu thuẫn đang đẩy tiến trình giải giáp Hamas và tái thiết Gaza vào một thế giằng co mới. Khi Israel đặt điều kiện giải giáp hoàn toàn lên trước mọi bước rút quân, cánh cửa để Gaza chuyển từ ngừng bắn sang ổn định vẫn chưa thể mở ra.

Học giả quốc tế đánh giá cao chuyến thăm Australia và New Zealand của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Học giả quốc tế đánh giá cao chuyến thăm Australia và New Zealand của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

(CLO) Nhận lời mời của Toàn quyền Australia Sam Mostyn và Toàn quyền New Zealand Cindy Kiro, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm cấp Nhà nước tới Australia và New Zealand từ ngày 9 đến 14/8/2026.

Ba lỗ hổng khiến CHDC Congo trải qua đại dịch Ebola lớn thứ hai lịch sử

Ba lỗ hổng khiến CHDC Congo trải qua đại dịch Ebola lớn thứ hai lịch sử

(CLO) Dù thế giới từng dập tắt thành công nhiều đợt dịch Ebola trước đây, làn sóng bùng phát mới nhất tại CHDC Congo lại ghi nhận tốc độ lây lan nhanh chưa từng có. Sự kết hợp giữa chủng virus hiếm, sự chậm trễ trong phát hiện ban đầu và bối cảnh xung đột đang đẩy quốc gia này vào một cuộc khủng hoảng y tế nghiêm trọng.

Từ bài học Hiroshima đến những rủi ro hạt nhân trong thời đại AI

Từ bài học Hiroshima đến những rủi ro hạt nhân trong thời đại AI

(CLO) Tròn 81 năm sau hai vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki, ký ức đau lòng ấy lại nhắc nhở nhân loại về những mối nguy của vũ khí hạt nhân. Nhưng trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), lời nhắc này còn chỉ ra những rủi ro rất mới, rất đặc trưng của thời đại số.

Cỡ chữ bài viết: