Thỏa thuận Paris 2015 tròn 10 năm và “liều thuốc thử” tại COP30

Thỏa thuận Paris và điểm yếu “tự nguyện”

Được thông qua vào năm 2015, Thỏa thuận Paris đặt ra một mục tiêu toàn cầu rõ ràng, nhưng không ràng buộc: giữ mức tăng nhiệt độ dưới 2°C (lý tưởng nhất là gần 1,5 độ) so với thời kỳ tiền công nghiệp. Thỏa thuận cũng kêu gọi các quốc gia vạch ra lộ trình dựa trên khoa học hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 ở cấp quốc gia và toàn cầu. Thỏa thuận yêu cầu các quốc gia nộp và cập nhật các kế hoạch hành động 5 năm và báo cáo minh bạch về tiến độ thực hiện.

Anh chinh COP30
Biểu tượng COP30 tại Belem, Brazil. Ảnh: GI

Tuy nhiên, vấn đề của Thỏa thuận Paris 2015 nằm ở chính tính chất “tự nguyện” cốt lõi của nó - một lời hứa không ràng buộc của các quốc gia về việc cắt giảm khí thải nhà kính. Và trong một thế giới vẫn còn quá nhiều bất đồng hiện nay, thì “sự tự nguyện” là điều quá xa xỉ và thường gây ra những tranh cãi không hồi kết.

Điều này phần nào được thể hiện qua việc tính đến ngày cuối tháng 9/2025, mới chỉ có 64 bên gửi bản cam kết có tên là Đóng góp do Quốc gia tự Quyết định (NDC), mặc dù Thỏa thuận Paris yêu cầu phải nộp trước tháng 2 năm 2025. Sự thiếu cam kết mạnh mẽ từ các quốc gia phát thải lớn đã làm xói mòn nghiêm trọng hiệu quả của cơ chế tăng cường tham vọng của Thỏa thuận Paris.

Chống biến đổi khí hậu đã quá cấp bách

Đến lúc này, không chỉ các lãnh đạo dự COP30 mà ngay cả mọi người dân bình thường trên hành tinh này đều có thể cảm nhận được tác động nghiêm trọng của biến đổi khí hậu.

Theo thống kê của Liên hợp quốc, năm 2024 là năm ấm nhất được ghi nhận trên toàn cầu, với nhiệt độ trung bình vượt gần 1,5°C so với mức tiền công nghiệp, và tháng 1 năm 2025 tiếp tục là tháng ấm nhất trong lịch sử. Thực tế khắc nghiệt này đã được minh chứng bằng hàng loạt thảm họa khí hậu diễn ra trên khắp thế giới trong những năm qua và ngày càng nghiêm trọng.

Thống kê cũng đã chỉ ra rằng dù có những tiến bộ đáng kể từ Thỏa thuận Paris, chủ yếu nhờ vào sự tăng trưởng nhanh chóng của năng lượng tái tạo giá rẻ, lượng khí thải nhà kính toàn cầu vẫn tiếp tục tăng, đạt mức kỷ lục 57.7 GtCO2e vào năm 2024 - mức tăng 2.3% so với năm 2023.

Các kịch bản hiện tại dựa trên việc thực hiện đầy đủ tất cả các cam kết mới nhất vẫn dẫn đến mức tăng nhiệt độ toàn cầu dự kiến là 2,3°C đến 2,5°C vào cuối thế kỷ này. Trong khi đó, các chính sách hiện tại cho thấy thế giới đang hướng tới mức nóng lên tới 2,8°C - một thảm họa cho toàn nhân loại.

Sự rút lui của Mỹ và những cam kết thiếu tham vọng

Trong bối cảnh đó, sự đồng thuận của các quốc gia, các bên là điều cần thiết nhất để giải quyết cuộc khủng hoảng cấp bách toàn cầu này. Tuy nhiên, sự đồng thuận cũng đang là điều gì đó xa xỉ đối với thế giới hiện nay.

Sự kiện đáng lo ngại nhất được nhắc đến gần đây là quyết định rút khỏi Thỏa thuận Paris của Mỹ (có hiệu lực vào tháng 1/2026). Đây không chỉ là một đòn giáng mạnh vào tinh thần hợp tác toàn cầu. Các phân tích đã chỉ ra rằng việc rút lui này sẽ hủy bỏ khoảng 0,1°C tiến bộ trong dự báo nóng lên toàn cầu.

Không chỉ sự rút lui của Mỹ, mà cam kết của Trung Quốc về việc cắt giảm sản lượng carbon từ 7% đến 10% so với mức đỉnh vào năm 2035 cũng bị cho rằng là quá yếu. Ngoài ra, sự chậm trễ và các cam kết “thiếu thuyết phục” từ các nước phát thải lớn như Liên minh châu Âu cũng đã làm xói mòn triển vọng về bất cứ một sự đột phá nào tại COP30.

Cũng cần lưu ý rằng thành công của COP30 sẽ phụ thuộc vào chương trình nghị sự hàng đầu là thực hiện Mục tiêu Định lượng chung mới về Tài chính Khí hậu (NCQG), với tham vọng huy động ít nhất 300 tỷ USD hàng năm cho các nước đang phát triển vào năm 2035 và phấn đấu đạt 1,3 nghìn tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, nhiệm vụ này được cho rằng còn rất xa vời.

Niềm hy vọng từ phán quyết của ICJ

Rất may, trong bối cảnh đầy ảm đạm kể trên, vẫn còn những tia hy vọng ở phía trước. Đầu tiên phải kể đến việc vẫn còn nhiều quốc gia, các tổ chức toàn cầu đang quyết liệt chống lại biến đổi khí hậu và đưa ra những cam kết mạnh mẽ tại COP30.

Hơn nữa, vào tháng 7/2025, sau một chiến dịch kéo dài nhiều năm do Vanuatu khởi xướng và được nhiều quốc gia ủng hộ, Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) đã ban hành một ý kiến ​​tư vấn chưa từng có và nhất trí cao về nghĩa vụ của các quốc gia liên quan đến biến đổi khí hậu.

Tòa án cấp cao nhất của Liên hợp quốc đã phán quyết rằng các quốc gia có nghĩa vụ bảo vệ môi trường khỏi khí thải nhà kính và hành động cần thiết để thực hiện nghĩa vụ này. Phán quyết cũng khẳng định rằng việc hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức 1,5 độ C trên thực tế là mục tiêu cần phấn đấu và không còn là sự “tự nguyện” nữa.

Việc thống nhất những cơ chế giúp phán quyết của ICJ được thực thi hiệu quả chính là một nhiệm vụ hàng đầu và được chờ đợi tại COP30. Và nếu thành công, nó có thể giải quyết được cái nghịch lý “tự nguyện” đã tồn tại suốt 10 năm qua của Thỏa thuận Paris 2015.

Xem thêm

ASEAN tăng cường phối hợp, chủ động ứng phó với các thảm họa thiên nhiên

ASEAN tăng cường phối hợp, chủ động ứng phó với các thảm họa thiên nhiên

(CLO) Giữa lúc những thảm họa thiên nhiên ngày càng khó lường, ASEAN đang chủ động chuẩn bị cho tình huống xấu nhất bằng các cuộc diễn tập cứu trợ đa quốc gia. Mục tiêu rất rõ ràng: tăng cường phối hợp lực lượng, chia sẻ thông tin và sẵn sàng hỗ trợ người dân khi thảm họa thực sự xảy ra.

Hàng không thế giới lại chao đảo vì xung đột Trung Đông

Hàng không thế giới lại chao đảo vì xung đột Trung Đông

(CLO) Sân bay King Khalid ở thủ đô Riyadh của Ả Rập Xê Út bị tấn công 4 lần trong 5 ngày gần đây bởi tên lửa và máy bay không người lái của lực lượng Houthi. Chuỗi sự kiện cho thấy hàng không thế giới một lần nữa phải chịu liên lụy từ cuộc xung đột tại Trung Đông.

Tháng 10 và cuộc đua trở lại Mặt trăng

Tháng 10 và cuộc đua trở lại Mặt trăng

(NB&CL) Tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, các đại diện cấp cao của những nước tham gia Hiệp ước Artemis (Artemis Accords) đang bàn về các nguyên tắc cho hoạt động trên Mặt trăng, trong lúc số thành viên sáng kiến này đã lên 76 và các chương trình đưa người trở lại Mặt trăng bước vào giai đoạn mới.

Greenland và Iceland trong tính toán chiến lược của Mỹ ở Bắc Cực

Greenland và Iceland trong tính toán chiến lược của Mỹ ở Bắc Cực

(CLO) Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã đến thủ đô Reykjavik ngày 5/10, đánh dấu chuyến thăm Iceland đầu tiên của một quan chức ngoại giao cấp cao Mỹ kể từ năm 2021. Động thái này diễn ra trong bối cảnh khu vực Bắc Cực đang ngày càng gia tăng tầm quan trọng chiến lược đối với Washington trên các phương diện an ninh, tuyến hàng hải và tài nguyên.

Pháp và Tây Ban Nha thắt chặt quan hệ trong bối cảnh nhiều sức ép

Pháp và Tây Ban Nha thắt chặt quan hệ trong bối cảnh nhiều sức ép

(CLO) Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Tây Ban Nha của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron (ngày 29 – 30/9) diễn ra trong bối cảnh quan hệ song phương đang đón nhận nhiều xung lực phát triển mới, song cũng đan xen không ít thách thức cần tháo gỡ ở cả bình diện song phương lẫn nội bộ mỗi nước.

Thế giới phòng chống thiên tai: Làm sao để từ “biết trước” trở thành “kịp thời hành động”?

Thế giới phòng chống thiên tai: Làm sao để từ “biết trước” trở thành “kịp thời hành động”?

(NB&CL) Từ Nepal đến Indonesia, những thiên tai gần đây cho thấy năng lực cảnh báo đang tiến rất nhanh về công nghệ nhưng vẫn có thể mắc kẹt ở những mắt xích tưởng như rất nhỏ. Trong bối cảnh Liên hợp quốc đặt mục tiêu tất cả các nước đều có năng lực cảnh báo sớm vào năm 2027, khoảng cách giữa “biết trước” và “kịp thời hành động” trở thành câu hỏi quan trọng.

Hội nghị thượng đỉnh BRICS 2026: Củng cố hợp tác, thúc đẩy đối thoại

Hội nghị thượng đỉnh BRICS 2026: Củng cố hợp tác, thúc đẩy đối thoại

(NB&CL) Trong bối cảnh tình hình quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, nhiều điểm nóng an ninh kéo dài và kinh tế thế giới đứng trước những biến động khó lường, Hội nghị thượng đỉnh BRICS năm 2026 tại New Delhi, Ấn Độ, được tổ chức trong điều kiện vừa có nhiều cơ hội, vừa đối mặt với không ít thách thức.

Ai được, ai mất sau 7 tháng chiến sự Mỹ - Iran?

Ai được, ai mất sau 7 tháng chiến sự Mỹ - Iran?

(CLO) Bảy tháng chiến sự Mỹ - Iran đã tạo ra những tác động kinh tế đối lập. Trong khi các tập đoàn dầu khí, ngân hàng và doanh nghiệp quốc phòng hưởng lợi, thì ngành hàng không, ô tô và người tiêu dùng lại phải gánh những hệ quả nặng nề.

Nếu Houthi kiểm soát cảng Mocha, họ có thể dễ dàng làm tê liệt eo biển Bab el-Mandeb. Ảnh: Roya News

Houthi thắng thế ở Yemen, hai 'huyết mạch' năng lượng cùng chịu sức ép

(CLO) Những cuộc giao tranh mới tại Yemen đang tạo thêm một biến số đáng lo cho thị trường năng lượng thế giới. Khi Houthi tiến xuống phía nam và áp sát Bab el-Mandeb, tuyến hàng hải vốn đã chịu sức ép từ cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz có nguy cơ tiếp tục bị đẩy vào vòng xoáy bất ổn.

25 năm sau vụ 11/9: Khủng bố không biến mất, chỉ biến dạng

25 năm sau vụ 11/9: Khủng bố không biến mất, chỉ biến dạng

(NB&CL) Ngày 11/9/2001 mở đầu một giai đoạn đặc biệt trong cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu. Hai mươi lăm năm sau, nhiều mạng lưới từng gây ra những cuộc tấn công chấn động đã bị suy yếu, nhưng khủng bố không biến mất. Mối đe dọa đang chuyển sang những hình thức phân tán hơn, khó nhận diện và khó ngăn chặn hơn.

Khi sông băng trở thành những ‘quả bom’ lơ lửng trên đầu hàng triệu người

Khi sông băng trở thành những ‘quả bom’ lơ lửng trên đầu hàng triệu người

(CLO) Trận lũ quét kinh hoàng trên biên giới Nepal - Tây Tạng một lần nữa cho thấy cuộc sống dưới chân những dãy núi băng giá đang trở nên khó đoán hơn. Khi sông băng thu hẹp, băng vĩnh cửu tan và các hồ băng tích tụ nước, những khối núi vốn tưởng như bất động có thể bất ngờ giải phóng một dòng thác gồm băng, nước, đá và bùn xuống các thung lũng bên dưới.

Từ Moscow, Vatican thúc đẩy đối thoại về Ukraine

Từ Moscow, Vatican thúc đẩy đối thoại về Ukraine

(CLO) Trong bối cảnh các kênh tiếp xúc trực tiếp giữa Nga và Ukraine vẫn gặp nhiều trở ngại, chuyến thăm Moscow của Ngoại trưởng Tòa Thánh Paul Richard Gallagher (từ ngày 24-28/8/2026) có thể được xem là một tín hiệu đáng chú ý đối với tiến trình tìm kiếm giải pháp cho xung đột Ukraine.

Robot hình người: Kỷ lục trên sân đấu, ‘canh bạc’ ngoài nhà xưởng

Robot hình người: Kỷ lục trên sân đấu, ‘canh bạc’ ngoài nhà xưởng

(CLO) Tại Bắc Kinh, một robot hình người vừa chạy 100m trong 9,39 giây, nhanh hơn kỷ lục 9,58 giây mà Usain Bolt lập năm 2009. Sự kiện làm dấy lên cuộc tranh luận về khả năng biến những màn trình diễn của robot thành giá trị thương mại thực sự cũng như hiệu quả của dòng vốn khổng lồ đang đổ vào ngành này.

Cỡ chữ bài viết: