Theo nhiều nguồn tin truyền thông phương Tây, ông Netanyahu mang đến Washington những đánh giá tình báo mới liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran, đồng thời tìm cách thuyết phục chính quyền Mỹ chưa chuyển trọng tâm sang các giải pháp ngoại giao. Do đó, cuộc gặp không chỉ phản ánh khác biệt về cách tiếp cận giữa hai đồng minh, mà còn có thể ảnh hưởng đến diễn biến an ninh Trung Đông trong thời gian tới.
Khác biệt trong cách tiếp cận đối với Iran và hiện diện quân sự của Israel
Chuyến thăm Washington của Thủ tướng Benjamin Netanyahu diễn ra chỉ vài tháng sau lần gặp trước giữa hai nhà lãnh đạo, thời điểm Israel và Mỹ tiến hành các hoạt động quân sự nhằm vào Iran. Nếu như trước đây mục tiêu được cho là nhằm thuyết phục Washington tham gia mạnh mẽ hơn vào chiến dịch gây sức ép đối với Tehran, thì lần này ưu tiên của Israel dường như là duy trì sự ủng hộ của Mỹ đối với chiến lược hiện nay, trong bối cảnh Nhà Trắng được cho là đang cân nhắc những bước đi mang tính kiềm chế hơn.
Theo CNN, ông Netanyahu trong nhiều tuần đã tìm kiếm cơ hội trao đổi trực tiếp với Tổng thống Donald Trump về tiến trình xung đột và những hệ quả nếu Washington lựa chọn các nhượng bộ ngoại giao. Đây cũng là cuộc gặp riêng thứ tám giữa hai nhà lãnh đạo kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, cho thấy mức độ phối hợp chặt chẽ giữa hai bên trong các vấn đề Trung Đông.
Một trong những nội dung đáng chú ý của chuyến thăm là các thông tin tình báo mới mà Israel được cho là đã chia sẻ với Mỹ về một cơ sở ngầm gần tổ hợp hạt nhân Natanz, thường được truyền thông phương Tây gọi là “Núi Pickax”. Theo truyền thông phương Tây, Israel cho rằng cơ sở này có thể đang được sử dụng để bố trí các máy ly tâm làm giàu uranium sau khi một số cơ sở hạt nhân khác của Iran bị tấn công.
Điểm đáng chú ý là công trình này được cho là nằm ở độ sâu trên 90 m dưới lòng đất, vượt quá khả năng tác chiến của nhiều loại bom xuyên hầm hiện nay. Nếu các đánh giá của Israel là chính xác, điều đó đồng nghĩa với việc chương trình hạt nhân của Iran vẫn còn những năng lực đáng kể dù đã trải qua nhiều đợt không kích.
Tuy nhiên, trước cuộc gặp, Tổng thống Trump thừa nhận giữa Washington và Tel Aviv vẫn tồn tại “một số khác biệt nhỏ”. Sau hơn 90 phút trao đổi, Nhà Trắng chỉ cho biết cuộc thảo luận diễn ra “hiệu quả và tích cực”, song không công bố bất kỳ quyết định chính sách mới nào.
Giới quan sát cho rằng, khác biệt lớn nhất giữa hai bên được cho là nằm ở vấn đề hiện diện quân sự của Israel tại các khu vực xung đột. Hiện nay, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) vẫn duy trì lực lượng đáng kể tại Gaza, miền Nam Lebanon, Bờ Tây và một số khu vực tại Syria. Theo Channel 13 của Israel, chính quyền Mỹ mong muốn Tel Aviv từng bước rút quân khỏi ít nhất 3 địa bàn gồm Gaza, Lebanon và Syria nhằm tạo điều kiện cho các tiến trình ngoại giao cũng như giảm nguy cơ leo thang xung đột khu vực.
Trong khi đó, phía Israel cho rằng việc rút quân vào thời điểm hiện nay có thể tạo khoảng trống an ninh. Đối với Gaza, việc chấm dứt hiện diện quân sự khi chưa đạt được toàn bộ mục tiêu chiến dịch có thể bị xem là chưa hoàn thành các mục tiêu an ninh đã đề ra. Tại Lebanon, Israel tiếp tục coi Hezbollah là mối đe dọa trực tiếp dọc biên giới phía Bắc. Còn tại Syria, Tel Aviv lo ngại việc giảm hiện diện quân sự sẽ tạo điều kiện để Iran và các lực lượng đồng minh tái thiết lập mạng lưới hậu cần hướng ra Địa Trung Hải.
Mặc dù “trục kháng chiến” mà Iran hậu thuẫn đã chịu nhiều tổn thất trong thời gian qua, nhiều thành phần của mạng lưới này vẫn tiếp tục hoạt động, bao gồm Hezbollah tại Lebanon, lực lượng Houthi ở Yemen, các nhóm dân quân Shiite tại Iraq và chính Iran. Từ góc nhìn của Israel, nguy cơ các lực lượng này phục hồi năng lực vẫn hiện hữu nếu sức ép quân sự suy giảm.
Yếu tố dư luận trong nước cũng tác động đến lập trường của Chính phủ Israel. Một số cuộc khảo sát được truyền thông Israel công bố cho thấy tỷ lệ không nhỏ người dân còn hoài nghi về hiệu quả lâu dài của các nỗ lực ngoại giao liên quan đến Iran, đồng thời cho rằng các mục tiêu chiến lược của chiến dịch quân sự vẫn chưa hoàn toàn đạt được. Trong bối cảnh đó, việc duy trì sự ủng hộ của Mỹ được xem là yếu tố quan trọng đối với chiến lược an ninh của Israel.
Những tính toán của Washington trước nguy cơ leo thang
Trong khi Israel ưu tiên tiếp tục duy trì sức ép đối với Iran, Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump phải cân nhắc nhiều yếu tố chiến lược rộng hơn. Theo New York Times, một trong những nguyên nhân khiến Washington chưa mở rộng chiến dịch quân sự là các đánh giá từ giới quân sự về khả năng tiêu hao đáng kể kho dự trữ tên lửa phòng không, đặc biệt là Patriot và THAAD. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cũng cho rằng quá trình bổ sung các loại tên lửa đánh chặn này có thể mất nhiều năm, phản ánh những hạn chế về năng lực công nghiệp quốc phòng ngay cả đối với Mỹ.
Ngoài vấn đề trang bị, các chiến dịch quân sự kéo dài cũng làm gia tăng rủi ro về thương vong và chi phí. Đây là những yếu tố luôn có ảnh hưởng nhất định tới dư luận trong nước cũng như các quyết định chiến lược của Nhà Trắng.
Bối cảnh chính trị nội bộ Mỹ càng khiến việc mở rộng xung đột trở nên nhạy cảm hơn. Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới được đánh giá sẽ tạo thêm sức ép đối với Chính quyền Tổng thống Trump. Nhiều nhà phân tích cho rằng, Nhà Trắng phải cân bằng giữa mục tiêu duy trì vị thế răn đe đối với Iran với nguy cơ xung đột kéo dài gây tác động tiêu cực tới kinh tế, đặc biệt là thị trường năng lượng và giá nhiên liệu trong nước. Nếu căng thẳng leo thang làm gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ toàn cầu - giá năng lượng có thể biến động mạnh, kéo theo những hệ quả đối với lạm phát và tăng trưởng kinh tế.
Bên cạnh đó, Washington cũng phải tính đến lợi ích của các đối tác vùng Vịnh như Qatar, UAE hay Saudi Arabia, những nước đều mong muốn duy trì môi trường ổn định để bảo đảm đầu tư và phát triển kinh tế.
Mặc dù vậy, khả năng Mỹ tiếp tục sử dụng các biện pháp quân sự đối với Iran vẫn chưa thể loại trừ. Một số chuyên gia nhận định các phát biểu cứng rắn gần đây của Tổng thống Trump, trong đó có cảnh báo về khả năng tấn công cơ sở được gọi là “Núi Pickax”, cho thấy Washington vẫn muốn duy trì sức ép nhằm ngăn Iran khôi phục hoàn toàn chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, khác với giai đoạn đầu của chiến dịch, Mỹ hiện dường như ưu tiên kết hợp giữa răn đe quân sự và sức ép ngoại giao, thay vì nhanh chóng mở rộng quy mô xung đột.
Theo truyền thông Israel, sau cuộc gặp với ông Netanyahu, các bên trung gian vẫn đang chờ quyết định cuối cùng của Nhà Trắng về bước đi tiếp theo. Một số kịch bản được nhắc đến bao gồm việc tìm kiếm thỏa hiệp liên quan đến eo biển Hormuz hoặc từng bước nối lại đối thoại với Iran, dù thời hạn của các khuôn khổ đàm phán trước đó đã hết hiệu lực.
Diễn biến này cho thấy Washington đang đứng trước bài toán cân bằng giữa yêu cầu bảo đảm an ninh cho đồng minh Israel, mục tiêu ngăn chặn chương trình hạt nhân của Iran và nhu cầu hạn chế nguy cơ bùng phát một cuộc xung đột quy mô lớn tại Trung Đông.
Trong ngắn hạn, những khác biệt về cách tiếp cận giữa Mỹ và Israel có thể chưa làm thay đổi nền tảng quan hệ đồng minh. Tuy nhiên, cách thức hai bên xử lý các vấn đề như hiện diện quân sự của Israel, tương lai các cuộc đàm phán với Iran và nguy cơ leo thang quân sự sẽ tiếp tục là những yếu tố có ảnh hưởng quan trọng đến cục diện an ninh khu vực trong thời gian tới.
