Nhìn người dân trong tổng thể nhu cầu phát triển
Ngày 20/8, thảo luận về Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, đa số đại biểu Quốc hội đánh giá cao sự chuẩn bị của Chính phủ và các cơ quan liên quan trong việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình chung.
Trong bối cảnh thời gian chuẩn bị khẩn trương, dự thảo Nghị quyết đã cho thấy hướng đổi mới trong quản lý, phân bổ nguồn lực, tăng cường phân cấp và khắc phục những bất cập phát sinh trong quá trình thực hiện các chương trình thời gian qua.
Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng), việc giữ nguyên quy mô, đối tượng của các chương trình hiện hành mới chỉ đáp ứng “điều kiện cần”. Điều quan trọng hơn, cũng là bản chất của việc tích hợp, phải tạo ra giá trị gia tăng mới trong quản lý nhà nước và hiệu quả đầu tư.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, thực tế ở những địa bàn khó khăn cho thấy nhu cầu của người dân thường đan xen và gắn bó với nhau. Một người dân, một hộ gia đình có thể cùng lúc cần sinh kế, giáo dục, y tế, văn hóa và hạ tầng thiết yếu.
Trước đây, những nhu cầu này được giải quyết thông qua nhiều chương trình khác nhau. Vì vậy, ưu điểm mà mô hình tích hợp cần tạo ra là khả năng nhìn nhận một địa bàn như một chỉnh thể, đồng thời nhìn một người dân, một gia đình trong tổng thể các nhu cầu phát triển.
Theo đại biểu, từ cách tiếp cận đó mới có thể giải quyết bài toán phát triển của người dân và hộ gia đình một cách toàn diện.
Một nội dung được đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga lưu ý là hệ thống dữ liệu dùng chung. Tờ trình của Chính phủ đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu để theo dõi đồng bộ mục tiêu, nguồn lực dự án, tiến độ giải ngân, đối tượng thụ hưởng và công tác phối hợp.
Tuy nhiên, theo đại biểu, Chính phủ cần bổ sung các chỉ số đo lường hiệu quả tích hợp vào hệ thống dữ liệu này. Điều cần tránh là chương trình đã được tích hợp nhưng đến khi kiểm tra, đánh giá vẫn chỉ chấm điểm rời rạc từng chỉ tiêu về văn hóa, giáo dục, y tế...
Khi chuyển sang quản lý theo kết quả, trọng tâm đánh giá cũng cần thay đổi, từ sản phẩm đầu ra sang sự thay đổi thực tế trong đời sống người dân.
Hai tầng đánh giá, một đích đến
Định hướng của Chính phủ là chuyển mạnh từ quản lý theo quy trình, thủ tục sang quản lý theo kết quả. Dự kiến Nghị quyết của Chính phủ đã thiết kế khung đánh giá, xếp loại kết quả và thực hiện đánh giá hằng năm, giữa kỳ, cuối kỳ.
Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị phải phân biệt rõ giữa “sản phẩm đầu ra” và “kết quả cuối cùng”. Theo đó, hệ thống đánh giá của Chương trình cần được thiết kế theo hai tầng.
Ở tầng thứ nhất là những sản phẩm đầu ra có thể đo đếm như công trình, thiết bị, số lượng người được hỗ trợ, tiến độ, giải ngân và các sản phẩm cụ thể.
Ở tầng thứ hai, quan trọng hơn, là kết quả và tác động thực tế. Đó là thu nhập của người dân tăng bền vững; khả năng tiếp cận giáo dục, y tế và văn hóa được cải thiện; chất lượng nguồn nhân lực tăng; khoảng cách phát triển giữa các vùng được thu hẹp và chất lượng cuộc sống của người dân thay đổi.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, chính hồ sơ của Chính phủ đã đặt ra yêu cầu hệ thống dữ liệu phải theo dõi được mức độ tiếp cận, mức độ thụ hưởng và sự thay đổi thực tế về thu nhập, việc làm, giáo dục, y tế, văn hóa và chất lượng cuộc sống. Tinh thần này cần được cụ thể hóa thành phương pháp đánh giá xuyên suốt Chương trình.
“Bởi, thước đo cao nhất của các chương trình mục tiêu quốc gia không nằm ở số lượng dự án hoàn thành hay tỷ lệ giải ngân mà nằm ở sự thay đổi tích cực trong cuộc sống hằng ngày của người thụ hưởng. Việc tích hợp lần này phải trở thành đòn bẩy đột phá trong tư duy quản lý phát triển”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nêu.