Theo Harry Misiko, Biên tập viên quản lý chiến lược nội dung của Nation Media Group, quyết định này không chỉ giúp tăng lượng truy cập và tỷ lệ chuyển đổi độc giả mà còn giảm đáng kể tình trạng quá tải trong tòa soạn.
Phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Công nghệ & Tòa soạn châu Phi do INMA tổ chức, Misiko cho rằng, vấn đề lớn nhất của các tòa soạn hiện nay không phải là thiếu tin tức, mà là có quá nhiều tin tức. Vì vậy, kỹ năng quan trọng của người biên tập không còn là tìm kiếm câu chuyện, mà là biết lựa chọn những câu chuyện thực sự đáng để đầu tư.
Từ "có thể đưa tin" sang "có nên đưa tin"
Theo Misiko, mỗi ngày tòa soạn phải tiếp nhận hàng trăm đề xuất từ phóng viên, cộng tác viên và các cây bút bình luận, trong khi nguồn lực về nhân sự, ngân sách và sự chú ý của độc giả đều có giới hạn.
Nếu cố gắng đưa tin mọi sự kiện, hệ quả sẽ là phóng viên và biên tập viên kiệt sức, nội dung trùng lặp, chất lượng giảm sút, trang chủ trở nên rối rắm và cuối cùng là doanh thu cũng bị ảnh hưởng.
Ông nhấn mạnh rằng nhiều tin tức hơn không đồng nghĩa với nhiều độc giả hay nhiều người đăng ký hơn. Chính vì vậy, trong các cuộc họp biên tập hằng ngày, Nation Media Group đã thay đổi câu hỏi trung tâm từ "Chúng ta có thể đăng câu chuyện này không?" sang "Chúng ta có nên đăng câu chuyện này không?".
Mỗi câu chuyện đều phải vượt qua nhiều vòng đánh giá
Để trả lời câu hỏi đó, tòa soạn áp dụng một khung đánh giá dựa trên mô hình nhu cầu người dùng của Dmitry Shishkin.
Trước tiên, mỗi đề tài được xem xét về giá trị báo chí như lợi ích công cộng, trách nhiệm giải trình và tầm quan trọng đối với xã hội. Sau đó, nội dung được đánh giá dựa trên 4 nhu cầu chính của độc giả, gồm cung cấp thông tin, giúp người đọc hiểu vấn đề, tạo cảm xúc và mang lại giá trị hỗ trợ hoặc kết nối.
Những đề tài vượt qua bước này tiếp tục được đánh giá về hiệu quả kinh doanh, bao gồm khả năng thu hút người đăng ký mới, giữ chân độc giả, nâng cao uy tín thương hiệu và mức độ phù hợp với nguồn lực hiện có.
Nation Media Group cũng sử dụng "ma trận câu chuyện" để xác định mức độ đầu tư. Những chủ đề vừa có giá trị xã hội cao vừa thu hút công chúng sẽ được ưu tiên tối đa. Ngược lại, những câu chuyện có ít giá trị công cộng và ít được quan tâm sẽ bị loại bỏ.
Misiko lấy cuộc tổng tuyển cử sắp tới tại Kenya làm ví dụ. Thay vì cử phóng viên bám sát mọi cuộc vận động tranh cử hay mọi tuyên bố của các chính trị gia, tòa soạn sẽ tập trung vào các bài phân tích chuyên sâu, điều tra, kiểm chứng thông tin, báo chí dữ liệu, phỏng vấn độc quyền và theo dõi cam kết của các ứng cử viên.
Theo ông, những sản phẩm này mang lại nhiều giá trị hơn việc chỉ tường thuật các sự kiện diễn ra hằng ngày.
AI không thay thế biên tập viên
Nation Media Group là một trong những cơ quan báo chí đầu tiên tại Kenya ban hành chính sách sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
Hiện AI được ứng dụng để gợi ý ý tưởng, xác định những góc khai thác còn mới, thử nghiệm tiêu đề, biên tập nội dung mạng xã hội và chuyển đổi một bài viết sang nhiều phiên bản dành cho các nhóm độc giả khác nhau.
Tuy nhiên, Misiko khẳng định AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ.
Ông nói AI có thể đưa ra gợi ý nhưng mọi kết quả đều phải được biên tập viên kiểm chứng và đánh giá. Ông cũng cảnh báo về nguy cơ "ảo giác AI", khi công cụ có thể hiểu sai ngữ cảnh và tạo ra những lỗi nghiêm trọng nếu không được con người kiểm tra.
Nation Media Group đang phát triển các mô hình AI được đào tạo dựa trên kho dữ liệu và phong cách biên tập của chính mình để hỗ trợ tạo bản nháp ban đầu.
Dù vậy, Misiko cho biết AI chỉ giúp phát hiện các lỗi cơ bản, tương tự như Grammarly. Việc kiểm chứng thông tin, xác minh tên riêng và biên tập cuối cùng vẫn hoàn toàn do con người thực hiện.
Ông nhận định việc ứng dụng AI là một quá trình liên tục bởi công nghệ thay đổi quá nhanh, đòi hỏi các tòa soạn phải không ngừng cập nhật.
Thay đổi văn hóa làm báo
Quá trình chuyển đổi cũng kéo theo không ít khó khăn. Nation Media Group phải từ bỏ vị thế là đơn vị luôn chạy đua đưa tin đầu tiên để tập trung vào việc kể "câu chuyện phía sau sự kiện". Điều này vấp phải sự phản đối từ một bộ phận phóng viên, áp lực thương mại cũng như các quy trình làm việc cũ.
Theo Misiko, thay đổi văn hóa trong tòa soạn luôn là thử thách lớn nhất và cần nhiều thời gian hơn cả việc thay đổi công nghệ.
Từ quá trình chuyển đổi của Nation Media Group, Misiko rút ra rằng không phải mọi câu chuyện đều xứng đáng được đầu tư như nhau. Trong bối cảnh nguồn lực có hạn, các tòa soạn cần ưu tiên chất lượng và chiều sâu thay vì chạy theo số lượng. AI và dữ liệu có thể hỗ trợ quá trình ra quyết định, nhưng không thể thay thế khả năng phán đoán của biên tập viên.
Mỗi quyết định đưa tin đều đi kèm một chi phí cơ hội, vì vậy nhiệm vụ của người biên tập không chỉ là tạo ra nhiều nội dung hơn mà còn phải xác định rõ trọng tâm của tòa soạn. Theo ông, trong nhiều trường hợp, quyết định biên tập đúng đắn nhất lại chính là lựa chọn không đưa tin về một câu chuyện.
Ông cũng khuyến nghị các cơ quan báo chí nên xây dựng hệ thống đánh giá đề tài rõ ràng, xác định ưu tiên biên tập, chuyển trọng tâm các cuộc họp từ việc điểm lại sự kiện sang lựa chọn những vấn đề quan trọng nhất, đồng thời ứng dụng AI và dữ liệu một cách có trách nhiệm để nâng cao chất lượng báo chí.
