Một nghiên cứu mới đăng trên tạp chí quốc phòng Acta Armamentarii mô tả hệ thống AI mang tên ChatBearing, có khả năng tự động thiết kế ổ trục lăn - linh kiện cơ khí quan trọng xuất hiện trong xe tăng, động cơ máy bay, radar, tên lửa và máy bay không người lái.
Nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc Đại học Trùng Khánh thực hiện, kết hợp mô hình ngôn ngữ lớn với cơ sở dữ liệu công nghiệp và các công cụ tính toán kỹ thuật.
Theo nhóm nghiên cứu, ChatBearing có thể tự động xử lý toàn bộ quy trình thiết kế, từ phân tích yêu cầu kỹ thuật, tính toán tải trọng, lựa chọn vòng bi, dự đoán tuổi thọ cho tới kiểm tra độ bền và tạo báo cáo kỹ thuật.
Thông thường, việc thiết kế ổ trục đòi hỏi kỹ sư giàu kinh nghiệm cùng quá trình thử nghiệm kéo dài trong điều kiện khắc nghiệt như nhiệt độ cao, tải trọng lớn và tốc độ quay cao. Nhóm nghiên cứu cho biết AI mới có thể rút ngắn thời gian thiết kế từ 2-3 giờ xuống còn chưa tới 3 phút, đồng thời giúp giảm hơn 4% trọng lượng ổ trục.
Hệ thống đã được thử nghiệm trên hộp số cánh quạt đuôi trực thăng, hộp số tuabin gió và hệ truyền động xe điện.
Theo một chuyên gia công nghệ quốc phòng Trung Quốc, ý nghĩa của nghiên cứu không nằm ở bản thân vòng bi mà ở khả năng thay đổi toàn bộ quy trình phát triển vũ khí.
Ông cho rằng AI có thể thúc đẩy quá trình chuyển đổi ngành công nghiệp quốc phòng từ “số hóa” sang “thông minh hóa”, giúp tăng tốc nghiên cứu, tối ưu thiết kế và nâng cao năng lực sản xuất.
Trong khi Mỹ hiện tập trung mạnh vào AI chiến trường như máy bay không người lái tự hành, hệ thống chỉ huy thông minh hay nền tảng hỗ trợ ra quyết định quân sự, Trung Quốc được cho là đang phát triển chiến lược “AI cộng sản xuất”, sử dụng AI để nâng cấp nền tảng công nghiệp.
Sự khác biệt này được xem là quan trọng bởi sức mạnh quân sự không chỉ nằm ở vũ khí tiên tiến mà còn ở khả năng sản xuất, sửa chữa và duy trì chúng trên quy mô lớn.
Trung Quốc hiện sở hữu nền sản xuất lớn nhất thế giới, chuỗi cung ứng công nghiệp rộng khắp và lực lượng kỹ sư đông đảo. Nước này cũng giữ vị thế mạnh trong các lĩnh vực như máy bay không người lái, pin, động cơ điện, robot công nghiệp và chế biến đất hiếm.
Theo các nhà nghiên cứu, AI có thể khuếch đại những lợi thế đó bằng cách đẩy nhanh quá trình phát triển nguyên mẫu, giảm chi phí kỹ thuật và tăng tốc độ lặp lại thiết kế.
Nhóm nghiên cứu cho biết ChatBearing sử dụng cơ sở dữ liệu chứa hơn 4.500 hồ sơ vòng bi từ các tiêu chuẩn công nghiệp Trung Quốc và dữ liệu của SKF. Hệ thống áp dụng mô hình “lý luận và hành động”, cho phép AI tự lập kế hoạch, gọi công cụ kỹ thuật, kiểm tra phép tính và tự sửa lỗi trong quá trình thiết kế.
Theo nhà nghiên cứu Huaiju Liu, ChatBearing đạt điểm tổng thể cao hơn 43,6% so với mô hình Qwen3-235B-A22B và cao hơn 21,1% so với Gemini 2.5 Pro trong các bài kiểm tra thiết kế kỹ thuật.
Dù vậy, các chuyên gia cho rằng việc tích hợp AI vào môi trường phát triển vũ khí thực tế vẫn đối mặt nhiều rào cản lớn. Theo chuyên gia quốc phòng giấu tên, hệ thống quân sự Trung Quốc vận hành trong môi trường cực kỳ khép kín và bảo mật, với mạng nội bộ tách biệt khỏi internet công cộng. Điều này khiến các mô hình AI hiện nay khó được triển khai trực tiếp trong các dự án nhạy cảm.
Ông cho rằng để AI thực sự tham gia vào thiết kế vũ khí, Trung Quốc sẽ cần xây dựng một hạ tầng AI tuyệt mật hoàn toàn mới, tách biệt với các hệ thống hiện tại.
Theo chuyên gia này, phần lớn các thử nghiệm AI trong kỹ thuật quốc phòng hiện vẫn chỉ dừng ở mức thăm dò, chủ yếu được thực hiện trong các môi trường nghiên cứu không quá nhạy cảm hoặc chỉ bán khép kín.
