“Vừa đá bóng, vừa thổi còi” trong lập hồ sơ và đấu thầu
Theo tài liệu mà phóng viên tìm hiểu, UBND xã Sơn Hòa (chủ đầu tư) đã bộc lộ sự thiếu minh bạch ngay từ những bước đi đầu tiên của việc đầu tư 5 dự án (Đường ĐA.01; ĐA.02; ĐA.04; ĐX.01 và ĐX.03). Khi mà các dự án này chủ đầu tư để chính đơn vị thi công tham gia khảo sát và lập hồ sơ xây dựng công trình. Điều này vi phạm nghiêm trọng Luật Đấu thầu, làm mất đi tính khách quan trong việc lựa chọn nhà thầu, mở đường cho những sai phạm có hệ thống về sau.
Cách thức lập hồ sơ cũng bộc lộ nhiều khuất tất. Dù áp dụng thiết kế mẫu, các hồ sơ này lại hoàn toàn vắng bóng bản vẽ thiết kế kèm theo, không có bảng kê chi phí chi tiết, và phần kinh phí do nhân dân đóng góp cũng không được thể hiện.
Sự cẩu thả còn thể hiện qua việc dự toán tính thừa khối lượng hơn 95,5 triệu đồng và tính thiếu hơn 207 triệu đồng. Đáng nói hơn, mặc dù dự án được áp dụng cơ chế đặc thù ưu tiên cho cộng đồng dân cư tự làm để tiết kiệm chi phí, nhưng dự toán lại có thêm khoản tiền 284.219.346 đồng bao gồm các chi phí gián tiếp, thu nhập chịu thuế tính trước dành cho doanh nghiệp, đi ngược lại tôn chỉ tiết kiệm, hiệu quả.
Bước vào giai đoạn chọn nhà thầu, quy trình đấu thầu gần như bị “vô hiệu hóa”. Chủ đầu tư không công khai thông báo mời thầu, không có dự thảo hợp đồng, dẫn đến việc không có cộng đồng dân cư hay tổ, nhóm thợ nào tại địa phương tham gia.
Hệ quả tất yếu, Doanh nghiệp tư nhân (DNTN) xây dựng Nhân Tài nghiễm nhiên được giao thầu thi công toàn bộ 5 công trình. Khó tin hơn, có những gói thầu chính quyền xã giao trực tiếp cho DNTN xây dựng Nhân Tài thi công (như đường ĐA.02, công trình phụ trên tuyến ĐA.04, ĐX.03) mà không hề ký hợp đồng.
Thi công cẩu thả, tự ý đổi vật liệu và dấu hiệu làm ngơ của chủ đầu tư?
Sự dễ dãi trong thủ tục hợp đồng đã kéo theo hậu quả nhãn tiền về chất lượng công trình. Nội dung hợp đồng ký kết không hề ràng buộc chặt chẽ về chất lượng, yêu cầu kỹ thuật hay chế độ bảo hành. Trên công trường, tình trạng vắng bóng Ban quản lý, không có nhật ký thi công diễn ra thường xuyên.
Ban Giám sát cộng đồng từng phản ánh việc lớp bê tông mặt đường ĐX.01 bị bong tróc, đá trồi lên, hay chất lượng đá 1x2 tại đường ĐA.04 có vấn đề, yêu cầu khoan lấy mẫu kiểm tra bê tông, nhưng chủ đầu tư đã phớt lờ, không xử lý hoặc xử lý không phù hợp.
Đáng lên án, đơn vị thi công đã sử dụng sai chủng loại vật liệu (cát vàng, đá 0x4, đá 1x2) so với hồ sơ được duyệt với giá trị sai quy định lên tới 446.689.157 đồng (tại đường ĐX.01 và ĐX.03).
Thậm chí, nhà thầu còn thi công thiếu khối lượng với số tiền 17.241.920 đồng, tự ý thay đổi biện pháp thi công khe co giãn mặt đường (từ sử dụng nhựa đường, gỗ ván khuôn sang dùng máy cắt) để được khoản thanh toán thừa 190.552.744 đồng.
Thế nhưng, trước những sai phạm của nhà thầu, chủ đầu tư vẫn cho nghiệm thu khống, thanh toán sai. Đặc biệt, có 2 công trình (Đường ĐA.01 và ĐX.03) không hề được nghiệm thu phần nền hạ nhưng vẫn được hợp thức hóa hồ sơ. Do việc lập hồ sơ thanh toán không đúng mẫu, chủ đầu tư đã không phát hiện và thanh toán thừa chi phí không hợp lý cho nhà thầu số tiền 284.219.346 đồng.
Tiền đóng góp của dân bị quản lý “tù mù”
Các dự án này có sự chung tay đóng góp bằng tiền của người dân địa phương. Tuy nhiên, UBND xã Sơn Hòa đã quản lý nguồn kinh phí này một cách lỏng lẻo: không mở sổ kế toán theo dõi, không lập chứng từ khi phát sinh nghiệp vụ, không nộp tiền vào Kho bạc Nhà nước, và không công khai tài chính.
Kéo theo đó, cán bộ thủ quỹ quản lý dòng tiền cũng ghi chép sổ sách sai lệch: cộng thừa, chi vượt số thu, bỏ lọt không ghi thu 72.900.000 đồng tại đường ĐX.01. Các hồ sơ không có sổ sách, chứng từ thể hiện số tiền thu được thực tế từ người dân.
Chính cách quản lý yếu kém này đã đẩy 3/5 công trình rơi vào cảnh nợ đọng xây dựng cơ bản, lấy nguồn vốn vận động dân đóng góp nhưng lại không có khả năng thanh toán, gây dư luận không tốt trong nhân dân.
Với những sai phạm nêu trên, cơ quan chức năng của tỉnh Vĩnh Long đã chỉ rõ, tổng số tiền sai phạm trong vụ việc là 1.046.079.000 đồng. Cơ quan chức năng tỉnh Vĩnh Long đã kiến nghị thu hồi nộp ngân sách Nhà nước 509.603.000 đồng, đồng thời cấn trừ 536.476.000 đồng vào các khoản nợ chưa thanh toán cho đơn vị thi công và chi phí chưa tính đúng, tính đủ.
Trách nhiệm lớn nhất để xảy ra hàng loạt vi phạm trên thuộc về ông Đoàn Văn Thanh, nguyên Chủ tịch UBND xã Sơn Hòa (chủ đầu tư) cùng ông Huỳnh Vinh Quang, nguyên Phó Chủ tịch UBND xã, cùng đội ngũ Kế toán, Thủ quỹ, cán bộ văn phòng - thống kê đương thời. Hiện Giám đốc Sở Nội vụ đã được UBND tỉnh Vĩnh Long giao tham mưu xử lý trách nhiệm đối với nguyên Chủ tịch và Phó Chủ tịch UBND xã.
Được biết, Cơ quan điều tra Công an tỉnh Vĩnh Long và Viện kiểm sát tỉnh đã họp liên ngành để xem xét và đánh giá những hạn chế, thiếu sót trong công tác quản lý đầu tư xây dựng đối với 5 công trình đường giao thông do UBND xã Sơn Hòa (nay là xã Phú Túc) làm chủ đầu tư.
Các đơn vị này đã thống nhất xác định UBND xã Sơn Hòa có những hạn chế và thiếu sót nhưng không đủ căn cứ, tài liệu để xác định số tiền thiệt hại cho ngân sách nhà nước là bao nhiêu, chưa đủ yếu tố để xem xét có dấu hiệu của tội phạm “Vi phạm quy định về đầu tư công trình gây hậu quả nghiêm trọng”.
