"Mưa đen" sau vụ tấn công vào cơ sở dầu mỏ
Ngày 8/3, khi theo dõi các thông tin trên mạng xã hội và cố gắng liên lạc với người thân, nhà nghiên cứu người Iran Nejat Rahmanian đọc được tin về hiện tượng “mưa đen” trút xuống Tehran. Cảnh tượng này khiến ông cảm thấy quen thuộc.
Vài giờ trước đó, máy bay không người lái của Israel đã tấn công các kho chứa dầu và nhà máy lọc dầu lớn ở ngoại ô Thủ đô Tehran của Iran. Các vụ tấn công làm bùng cháy nhiên liệu và tạo ra những cột khói đen dày đặc.
Khói từ các đám cháy hòa lẫn với mây và mưa, sau đó rơi xuống thành phố dưới dạng “mưa đen”, mang theo nhiều hóa chất độc hại.
Rahmanian, giáo sư kỹ thuật hóa học và dầu khí tại Đại học Bradford (Anh), cho biết cảnh tượng này khiến ông nhớ lại một sự kiện tương tự từng xảy ra tại Tehran cách đây khoảng 35 năm.
Ông kể rằng khi đó quần áo phơi ngoài trời bị bám những vết bẩn lạ và không khí trở nên nặng nề, nhưng người dân không hiểu nguyên nhân. Sau đó, các nhà khoa học xác định nguồn khói bụi xuất phát từ các giếng dầu ở Kuwait bị lực lượng Iraq đốt cháy trong Chiến tranh vùng Vịnh khi giao tranh với Mỹ và các đồng minh.
Một nghiên cứu năm 2018 do Jiamao Zhou thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc dẫn đầu cho thấy các đám khói chứa hydrocarbon và sulfur dioxide đã bay qua Iran, gây ô nhiễm trên diện rộng và góp phần thúc đẩy quá trình tan chảy của các sông băng ở dãy Himalaya.
Nguy cơ sức khỏe và ô nhiễm kéo dài
Cuộc xung đột trong khu vực đã bước sang tuần thứ ba và tiếp tục thải ra các chất ô nhiễm tương tự. Các chuyên gia cho rằng tác động lần này có thể nghiêm trọng hơn đối với Tehran và khu vực đô thị xung quanh, nơi có khoảng 18,5 triệu dân, do nguồn phát thải nằm rất gần thành phố.
Doug Weir, Giám đốc điều hành Đài quan sát Xung đột và Môi trường (CEOBS), cho biết các cơ sở dầu mỏ thường trở thành mục tiêu trong chiến tranh nhưng hiếm khi nằm gần một đô thị lớn như Tehran. Theo CEOBS, hơn 300 sự cố tiềm ẩn rủi ro môi trường đã được ghi nhận trong các cuộc xung đột đang diễn ra.
Tên lửa và bom khi phát nổ có thể phát tán kim loại nặng và các chất độc hại vào không khí, đất và nước, tồn tại nhiều thập kỷ và gây nguy hiểm lâu dài cho sức khỏe con người. Weir cho rằng cuộc tấn công vào các kho chứa dầu gần Tehran là sự cố gây ô nhiễm lớn nhất trong cuộc chiến hiện nay.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chính quyền Iran ban đầu khuyến cáo người dân ở trong nhà do lo ngại mưa axit có thể gây bỏng da và tổn thương phổi.
David JX Gonzalez, trợ lý giáo sư tại Đại học California, Berkeley, cảnh báo các chất ô nhiễm có thể gây tác động cấp tính đến hệ hô hấp, đặc biệt với trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai. Một kỹ sư người Iran cho biết gia đình ông đã rời Tehran tới phía bắc đất nước vì cho rằng nhiều người có thể chịu đựng chiến sự nhưng khó đối phó với chất lượng không khí kém và hiện tượng “mưa đen”.
Tehran vốn đã đối mặt ô nhiễm nghiêm trọng
Ngay cả trước khi chiến sự bùng phát, Tehran đã phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng. Các nghiên cứu ghi nhận nồng độ cao của bụi mịn và các kim loại nặng như chì, cadmium, crom và niken trong không khí và nguồn nước của thành phố, cùng các khí độc từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch và rác thải, bao gồm sulfur dioxide.
Theo Dimitris Kaskaoutis, nhà vật lý tại Đài quan sát Quốc gia Athens, lượng lớn phương tiện giao thông và các ngành công nghiệp nặng quanh thành phố là nguồn phát thải chính. Vị trí địa lý cũng khiến tình trạng ô nhiễm trầm trọng hơn do Tehran nằm dưới chân dãy núi Alborz, nơi cản trở lưu thông không khí và tạo ra hiện tượng nghịch đảo nhiệt độ, giữ các chất ô nhiễm ở tầng thấp trong nhiều tuần hoặc thậm chí nhiều tháng.
Thông thường, mưa giúp rửa trôi ô nhiễm, nhưng trong sự kiện ngày 8/3, lượng mưa lớn có thể khiến tình hình nghiêm trọng hơn. Theo Kaskaoutis, khi các vụ cháy dầu kết hợp với mưa, các chất ô nhiễm hòa tan trong nước trở nên độc hại hơn và dễ xâm nhập vào cơ thể, có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, tuần hoàn, cũng như thận, gan và nhiều cơ quan khác.
