Miễn viện phí- giảm nguy cơ người dân trì hoãn hoặc bỏ điều trị
Phát biểu khai mạc hội thảo, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh, những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Năm 2024, tỷ lệ bao phủ BHYT của Việt Nam đã đạt 94,29% dân số, mạng lưới khám, chữa bệnh rộng khắp đến cấp xã, năng lực chuyên môn của cấp chuyên sâu, cấp cơ bản, cấp ban đầu đều được nâng lên đáng kể, danh mục thuốc, thiết bị y tế thuộc phạm vi, quyền lợi của người bệnh có thẻ BHYT ngày càng mở rộng.
Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà, bên cạnh thành tựu, chúng ta cũng phải đối mặt với những thách thức lớn, đó là chi tiêu tiền túi của người dân ước tính khoảng hơn 40% chi phí khám chữa bệnh, vẫn ở mức cao theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới. Nguy cơ nghèo hóa do bệnh tật vẫn hiện hữu, nhất là đối với những người nghèo, nhóm yếu thế, người mắc bệnh mạn tính hoặc điều trị dài ngày.
"Chính vì vậy, chủ trương từng bước tiến tới miễn viện phí là yêu cầu khách quan, cấp thiết, vừa thể hiện bản chất tốt đẹp của hệ thống chính sách xã hội Việt Nam, vừa bảo đảm quyền được chăm sóc sức khỏe của nhân dân", Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà nói.
“Chính sách miễn viện phí không chỉ là một giải pháp tài chính y tế mà còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc, trọng tâm là giảm gánh nặng chi phí cho người dân, đặc biệt là người nghèo ở các nhóm dễ tổn thương, đảm bảo công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe, đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống y tế theo hướng bền vững, giảm nguy cơ người dân trì hoãn hoặc bỏ điều trị do chi phí điều trị tăng cao”, tiến sĩ Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh.
Cũng theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng mô hình y tế miễn phí hoặc bao phủ y tế toàn dân và đạt được kết quả tích cực.
Lộ trình miễn viện phí sẽ triển khai theo 3 giai đoạn
Tại hội thảo, bà Trần Thị Trang - Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế, Bộ Y tế - nhấn mạnh, miễn viện phí tức là tiến tới BHYT toàn dân, đồng thời giảm và hạn chế phần cùng chi trả của người bệnh.
Theo bà Trang, chính sách này phải dựa trên nền tảng trụ cột là BHYT, có sự hỗ trợ từ ngân sách nhà nước và các nguồn khác, đồng thời thực hiện có lộ trình. Ngân sách nhà nước và quỹ BHYT sẽ chi trả các chi phí y tế cơ bản, thiết yếu, giảm tối đa gánh nặng tài chính cho người dân - trước hết là đối với đối tượng chính sách xã hội, người yếu thế, người có thu nhập thấp và một số trường hợp cần ưu tiên khác.
“Chúng tôi sẽ xác định gói dịch vụ y tế cơ bản thuộc phạm vi miễn phí bao gồm danh mục dịch vụ, bệnh, thuốc, thiết bị y tế. Bao phủ các bệnh thông thường, ưu tiên bệnh cần thiết trước, mở rộng dần phạm vi theo yêu cầu chuyên môn phù hợp khả năng ngân sách nhà nước, Quỹ BHYT, kết hợp huy động xã hội hóa. Chính sách sẽ xây dựng mức chi tối đa cho mỗi lượt khám chữa bệnh, dựa trên chi phí nội trú - ngoại trú bình quân toàn quốc, điều chỉnh theo năm hoặc giai đoạn, trừ các bệnh và kỹ thuật có chi phí lớn. Trước mắt, mô hình áp dụng tại cơ sở khám chữa bệnh ban đầu, tuyến cơ bản, gồm bệnh viện công và tư. Việc triển khai theo lộ trình, có thứ tự ưu tiên, phù hợp mức đóng, khả năng cân đối Quỹ BHYT và điều kiện kinh tế - xã hội từng thời kỳ”, bà Trần Thị Trang cho biết.
Theo đề xuất của Bộ Y tế, bắt đầu từ năm 2026, lộ trình miễn viện phí sẽ triển khai theo ba giai đoạn, mức đóng BHYT cũng sẽ tăng theo. Cụ thể như sau: Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần theo nhóm đối tượng và lộ trình ưu tiên; cũng từ năm 2026, người tham gia BHYT là người thuộc hộ gia đình cận nghèo, người từ 75 tuổi trở lên đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, được áp dụng mức hưởng 100% chi phí khám, chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi.
Giai đoạn này cũng nâng mức chi trả BHYT cho thuốc, trang thiết bị y tế và kỹ thuật khám, chữa bệnh, đồng thời điều chỉnh mức đóng bảo hiểm y tế từ năm 2027 lên khoảng 5,1%, có ngân sách hỗ trợ cho đối tượng chính sách.
Giai đoạn năm 2028-2030, mục tiêu giảm chi từ tiền túi xuống dưới 30%, mở rộng thanh toán BHYT cho thuốc, thiết bị y tế, kỹ thuật; thí điểm sàng lọc 2-3 bệnh có chi phí hiệu quả; chi trả dịch vụ phòng bệnh từ quỹ BHYT; nâng tỷ lệ bao phủ BHYT lên hơn 95% dân số; Từ năm 2030 tiếp tục tăng mức đóng BHYT lên 5,4% và thử nghiệm BHYT bổ sung, đa dạng gói quyền lợi. Giai đoạn sau năm 2030, hướng tới BHYT toàn dân. Miễn viện phí toàn dân trong phạm vi gói dịch vụ cơ bản; sàng lọc 3-5 bệnh phổ biến; từ năm 2032, tăng mức đóng BHYT lên 6%, đồng thời hoàn thiện y tế cơ sở và hệ thống thanh toán bảo hiểm y tế thông minh, đa tầng, đa gói quyền lợi.
Lý giải về việc tăng mức đóng BHYT, bà Trần Thị Trang cho biết: "Dù có chính sách miễn viện phí hay không vẫn phải tăng đóng BHYT để đáp ứng nhu cầu điều trị của người dân. Vì mức đóng BHYT hiện nay của nước ta rất thấp, chưa thay đổi trong 10 năm qua. Trong khi quyền lợi của người tham gia BHYT ngày càng được mở rộng, mô hình bệnh tật, nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng gia tăng, chi phí khám chữa bệnh những năm sau đều cao hơn các năm trước. Nếu không tăng mức đóng thì chúng ta không có đủ nguồn lực để chi trả toàn bộ chi phí y tế. Do đó, việc nâng mức đóng bảo hiểm y tế là điều mà chúng ta vẫn phải thực hiện để bảo đảm mở rộng tối đa quyền lợi cho người dân".
Về vấn đề này, Bộ Y tế cho biết, năm 2026, Bộ Y tế sẽ nghiên cứu xây dựng Nghị định của Chính phủ về tăng mức đóng BHYT, việc tăng mức đóng BHYT lên mức bao nhiêu phần trăm sẽ được tính toán, đánh giá kỹ lưỡng trên cơ sở các quy định về mức hưởng, phạm vi hưởng của người tham gia BHYT, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, khả năng đóng góp của các nhóm tham gia BHYT. Đồng thời, đánh giá tác động đầy đủ theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật để trình Chính phủ quyết định.
Để hỗ trợ nhóm yếu thế, trong quá trình xây dựng đề nghị tăng mức đóng BHYT, Bộ Y tế sẽ tính toán kỹ lưỡng các kịch bản tăng mức đóng BHYT phù hợp với mức hưởng, phạm vi hưởng, khả năng cân đối của quỹ BHYT, khả năng đóng góp của người dân và tiếp tục duy trì cơ chế đồng chi trả với một số đối tượng phù hợp.
