Dự thảo Nghị định về phụ cấp trong ngành giáo dục do Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) trình thẩm định đang bộc lộ những bất cập lớn, đặc biệt là sự thiếu công bằng trong phân bổ phụ cấp giữa giáo viên và nhân viên trường học, cũng như giữa các vùng miền.
Chia sẻ từ thực tiễn công tác, cô Nguyễn Thị Hồng, kế toán trường học tại tỉnh Tuyên Quang chia sẻ: “Hiện nay, đối với giáo viên, Bộ GD&ĐT xây dựng hệ thống phụ cấp có phân chia rõ theo vùng miền và điều kiện công tác như vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, đối với nhân viên trường học, dự thảo lại áp dụng mức phụ cấp “cào bằng” trên phạm vi cả nước, không phân biệt điều kiện làm việc”.
Theo cô Hồng, cách xây dựng chính sách này dẫn đến thiệt thòi lớn cho nhân viên đang công tác tại vùng sâu, vùng xa, đi ngược lại nguyên tắc công bằng xã hội và chủ trương ưu tiên cho các khu vực khó khăn của Đảng và Nhà nước.
Đáng lưu ý, nhiều ý kiến góp ý đã được gửi tới Bộ GD&ĐT, đề nghị xây dựng phụ cấp cho nhân viên theo vùng miền tương tự giáo viên. Tuy nhiên, dù tiếp thu trên hình thức, dự thảo hiện tại không có điều chỉnh thực chất nào, gây bức xúc trong đội ngũ nhân viên và làm giảm ý nghĩa của việc lấy ý kiến xã hội.
Thực tế này cũng được cô Hoàng Loan, nhân viên trường học công tác tại khu vực vùng cao tỉnh Yên Bái (cũ) phản ánh. Với hơn 16 năm làm việc tại vùng cao, cách nhà gần 40 km, nhưng mức lương và chế độ của cô không khác gì so với những đồng nghiệp ở vùng thấp, gần nhà.
“Chúng tôi rất mong có chính sách cho viên chức công tác ở vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, không chỉ riêng vùng đặc biệt khó khăn”, cô Loan bày tỏ.
Theo phản ánh của cô Vũ Hiền, nhân viên kiêm nhiệm tại Cao Bằng, giáo viên hiện được hưởng nhiều loại phụ cấp và chế độ ưu đãi đặc thù như phụ cấp ưu đãi nghề, phụ cấp thâm niên, phụ cấp dạy học sinh khuyết tật hòa nhập, phụ cấp trường bán trú, lớp ghép, phổ cập giáo dục, dạy tăng cường tiếng Việt… Nhiều nhiệm vụ kiêm nhiệm còn được hưởng phụ cấp kèm giảm định mức tiết dạy hoặc tính làm thêm giờ.
Trong khi đó, nhân viên trường học như kế toán, thư viện, thiết bị, văn thư… là lực lượng trực tiếp bảo đảm tài chính, cơ sở vật chất, hồ sơ, hoạt động thường xuyên của nhà trường, nhưng hầu như không được hưởng phụ cấp ưu đãi nghề, kể cả khi làm thêm nhiều phần việc khác.
Thực tế tiền lương cũng cho thấy sự chênh lệch đáng kể. Giáo viên được xếp ở các bảng lương cao (từ A0 hệ số 2,1 đến A2 hệ số 4,4), trong khi nhân viên trường học chủ yếu hưởng bảng lương loại B hoặc A1 (hệ số từ 1,86 đến 2,34). Điều này dẫn đến nghịch lý: nhiều nhân viên công tác cả đời, mức lương chỉ tiệm cận mức khởi điểm của giáo viên.
Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 248/2025/QH15 của Quốc hội đã nêu rõ: Phụ cấp cho nhân viên trường học tối thiểu là 30%. Nhiều đại biểu Quốc hội, cùng Bộ Dân tộc và Tôn giáo, cũng đề xuất cho phép áp dụng ngay mức phụ cấp này từ ngày 1/1/2026, nhằm bù đắp thực tế nhiều năm qua nhóm nhân viên trường học gần như không có phụ cấp ưu đãi đặc thù.
Tuy nhiên, trong dự thảo nghị định trình Bộ Tư pháp thẩm định, Bộ Giáo dục và Đào tạo chưa đề xuất cho nhân viên trường học hưởng ngay mức phụ cấp 30%, với lý do “áp lực ngân sách”. Lý do này bị cho là chưa thuyết phục, bởi theo chính số liệu của Bộ, phụ cấp 20% cho nhân viên chỉ làm tăng ngân sách khoảng 158 tỷ đồng mỗi tháng, trong khi đề xuất tăng thêm phụ cấp cho giáo viên 15% lại làm ngân sách tăng tới khoảng 1.447 tỷ đồng mỗi tháng.
Sự chênh lệch này đặt ra câu hỏi về tính nhất quán và công bằng trong phân bổ nguồn lực, nhất là khi Bộ Nội vụ từng bày tỏ quan điểm không đồng tình với việc mở rộng phụ cấp đặc thù cho giáo viên do chưa đủ cơ sở thuyết phục.
So sánh tính chất công việc trong cùng đơn vị sự nghiệp công lập cho thấy nhiều bất cập. Kế toán trường học là người quản lý toàn bộ ngân sách, tài sản công, các nguồn thu chi, chế độ tiền lương, bảo hiểm; chịu trách nhiệm pháp lý rất cao, thậm chí có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu xảy ra sai phạm. Tuy nhiên, phụ cấp trách nhiệm hiện nay theo Thông tư 04/2018/TT-BNV chỉ ở mức 0,1- 0,2 so với lương cơ sở, tương đương vài trăm nghìn đồng mỗi tháng.
Trong khi đó, nhiều vị trí khác có mức độ rủi ro và trách nhiệm thấp hơn lại được hưởng phụ cấp ưu đãi, phụ cấp độc hại hoặc phụ cấp trách nhiệm cao hơn. Thực trạng này đang dẫn tới tâm lý chán nản, thậm chí “chảy máu chất xám” trong đội ngũ kế toán công, nhất là sau quá trình sáp nhập đơn vị hành chính và trường học.
Trao đổi với phóng viên, đại diện Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục cho hay, dù từng đề xuất nâng tỷ lệ lên 30% song việc điều chỉnh cần được thực hiện theo lộ trình. Vì vậy, trong giai đoạn hiện nay, mức tăng chỉ được áp dụng ở ngưỡng 20%.
Bảo đảm công bằng trong chính sách đãi ngộ không chỉ là vấn đề thu nhập, mà còn là yếu tố then chốt để giữ ổn định nội bộ ngành, tạo động lực cho những người đang lặng thầm giữ “hậu phương” cho sự nghiệp giáo dục..
