“Chiến tranh bị chôn vùi, tình yêu được sinh ra”
Đêm Giáng sinh, trong không gian cổ kính của Nhà thờ Giáng sinh, nơi các tín đồ tin rằng Chúa Giê-su ra đời, bài thánh ca “Đêm Giáng sinh” lại vang lên, mang theo thông điệp quen thuộc về hòa bình và tình yêu. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, những ca từ “chiến tranh bị chôn vùi, tình yêu được sinh ra” không còn mang ý nghĩa biểu tượng thuần túy, mà phản chiếu trực tiếp khát vọng thoát khỏi bạo lực của người dân nơi đây.
Sự hồi sinh rõ nét nhất thể hiện tại Quảng trường Manger - trung tâm sinh hoạt văn hóa và tôn giáo của Bethlehem. Lần đầu tiên sau hai năm, chợ Giáng sinh, các buổi biểu diễn âm nhạc và hoạt động dành cho trẻ em được tổ chức trở lại, thu hút đông đảo người dân địa phương cũng như khách hành hương. Đáng chú ý, không khí lễ hội mang tính bao trùm, vượt qua ranh giới tôn giáo và quan điểm chính trị, khi người Hồi giáo, Kitô giáo và cả những du khách nước ngoài cùng hiện diện trong không gian chung.
Đối với Bethlehem, sự trở lại của Giáng sinh không chỉ mang ý nghĩa tinh thần. Khoảng 80% cư dân thành phố phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào du lịch tôn giáo. Trong giai đoạn xung đột kéo dài, tỷ lệ thất nghiệp đã tăng từ 14% lên khoảng 65%, buộc hàng nghìn người phải rời bỏ quê hương để tìm kiếm sinh kế. Vì vậy, mùa lễ hội năm nay được xem là “phao cứu sinh” đối với nền kinh tế địa phương, đồng thời tạo điều kiện để trẻ em, nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của chiến tranh, được trải nghiệm cảm giác bình thường hiếm hoi.
Tuy nhiên, sự hồi sinh ấy diễn ra trong một bối cảnh an ninh vẫn đầy bất trắc. Tại Bờ Tây, các chiến dịch quân sự, những cuộc đột kích và các vụ bạo lực liên quan đến người định cư tiếp tục làm gia tăng căng thẳng. Những thực tế này cho thấy, không khí Giáng sinh ở Bethlehem tuy ấm áp hơn, nhưng vẫn được bao bọc bởi một nền hòa bình mong manh, dễ bị tổn thương trước bất kỳ biến động nào trên thực địa.
Khát vọng hòa bình ở Gaza
Nếu Bethlehem đại diện cho sự hồi sinh thận trọng của đời sống lễ hội, thì Gaza lại phản chiếu rõ nét nhất những thách thức căn bản của tiến trình hòa bình Trung Đông. Thỏa thuận ngừng bắn Sharm El-Sheikh, được Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc thông qua theo Nghị quyết 2803, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi chấm dứt giai đoạn giao tranh dữ dội kéo dài hai năm.
Theo kế hoạch, tiến trình hòa bình được chia thành 3 giai đoạn: triển khai Lực lượng Ổn định Quốc tế (ISF) để giám sát ngừng bắn và giải trừ vũ khí của các nhóm vũ trang phi nhà nước; thiết lập cơ chế quản trị dân sự tạm thời thông qua “Hội đồng Hòa bình”; và tiến hành tái thiết Gaza với nguồn tài trợ từ Mỹ, các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh và Liên minh châu Âu. Trên lý thuyết, đây là một lộ trình toàn diện, kết hợp giữa an ninh, quản trị và phát triển, đồng thời mở ra khả năng tái khởi động tiến trình hướng tới một Nhà nước Palestine trong tương lai.
Tuy nhiên, thực tế triển khai đang cho thấy nhiều rào cản lớn. Bất chấp lệnh ngừng bắn, các vụ đụng độ lẻ tẻ vẫn xảy ra, với việc Israel và Hamas liên tục cáo buộc nhau vi phạm thỏa thuận. Israel chưa rút quân hoàn toàn khỏi Gaza, trong khi Hamas vẫn duy trì lực lượng vũ trang và hiện diện chính trị tại đây, dù tuyên bố không muốn tiếp tục cai trị vùng lãnh thổ này. Sự thiếu đồng thuận về vai trò của Chính quyền Palestine, cũng như việc ai sẽ kiểm soát an ninh hậu xung đột, tiếp tục là những câu hỏi chưa có lời giải.
Tình hình nhân đạo tại Gaza phản ánh rõ mức độ nghiêm trọng của các thách thức hậu chiến. Hơn 70% nhà cửa và cơ sở hạ tầng bị hư hại hoặc phá hủy, để lại khoảng 55 triệu tấn đổ nát. Việc tái thiết, theo các tổ chức quốc tế, có thể kéo dài hàng thập kỷ và đòi hỏi nguồn lực tài chính lên tới khoảng 70 tỷ USD. Dù thỏa thuận ngừng bắn đã tạo điều kiện cải thiện việc tiếp cận viện trợ, Liên hợp quốc vẫn cảnh báo tình trạng lương thực, y tế và chỗ ở của người dân Gaza ở mức “nghiêm trọng”.
Trong bối cảnh đó, đời sống tôn giáo tại Gaza, nơi cộng đồng Kitô hữu chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ, trở thành biểu tượng của sự kiên cường thầm lặng. Lễ Giáng sinh tại đây diễn ra giản dị trong các khuôn viên nhà thờ bị hư hại, tập trung vào cầu nguyện, tương trợ và duy trì niềm tin. Các hoạt động hỗ trợ cộng đồng, từ phân phát trợ cấp đến quà Giáng sinh cho trẻ em, không chỉ mang ý nghĩa nhân đạo mà còn góp phần giữ gìn cấu trúc xã hội mong manh sau chiến tranh.
Từ Bethlehem đến Gaza, Giáng sinh năm 2025 phản chiếu hai lát cắt bổ sung cho nhau của cùng một thực tại: Niềm hy vọng đang dần trở lại, nhưng chưa đủ vững chắc để che khuất những bất ổn sâu xa.
