Hơn 10 năm qua, Việt Nam chưa điều chỉnh mức đóng bảo hiểm y tế
Theo Bộ Y tế, năm 2024 tỷ lệ bao phủ BHYT của Việt Nam đạt gần 95%. Cùng năm, cả nước ghi nhận 183,6 triệu lượt khám, chữa bệnh, tăng 9,7 triệu lượt (5,6%) so với 2023; khoảng 40 triệu người đi khám thường xuyên, trung bình mỗi người đi khám, chữa bệnh BHYT khoảng 4,5 lần/năm. Chi phí khám chữa bệnh theo BHYT vượt 139.000 tỉ đồng, tăng hơn 18.000 tỉ đồng (15%) so với năm trước.
Tuy nhiên, người dân vẫn tự chi hơn 40% tổng chi phí khám chữa bệnh, trong khi mức đóng bảo hiểm y tế còn thấp dù quyền lợi ngày càng mở rộng. Hơn 10 năm qua, Việt Nam chưa điều chỉnh mức đóng bảo hiểm y tế.
Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, chủ trương từng bước tiến tới miễn viện phí là yêu cầu khách quan, cấp thiết, vừa thể hiện bản chất tốt đẹp của hệ thống chính sách xã hội Việt Nam, vừa bảo đảm quyền được chăm sóc sức khỏe của nhân dân.
Chính sách miễn viện phí không chỉ là một giải pháp tài chính y tế, mà còn mang ý nghĩa xã hội nhân văn, sâu sắc. Đó là, giảm gánh nặng chi phí cho người dân, đặc biệt là người nghèo và các nhóm dễ tổn thương; tăng công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế, bảo đảm "không ai bị bỏ lại phía sau".
Đồng thời, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe, bởi khi rào cản tài chính được gỡ bỏ, người bệnh sẽ được khám chữa bệnh sớm hơn, hiệu quả hơn; thúc đẩy hoàn thiện hệ thống y tế theo hướng bền vững, giảm nguy cơ người dân trì hoãn hoặc bỏ điều trị do chi phí.
Tuy nhiên, theo lãnh đạo Bộ Y tế, chính sách này vẫn phải dựa trên nền tảng trụ cột là bảo hiểm y tế, có sự hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, đồng thời thực hiện có lộ trình. Ngân sách nhà nước và Quỹ Bảo hiểm y tế sẽ chi trả các chi phí y tế cơ bản, thiết yếu, giảm tối đa gánh nặng tài chính cho người dân, trước hết là đối với đối tượng chính sách xã hội, người yếu thế, người có thu nhập thấp và một số đối tượng cần ưu tiên khác.
Phần dịch vụ y tế theo yêu cầu, vượt mức cơ bản thì người bệnh vẫn phải chi trả một phần để nâng cao ý thức sử dụng dịch vụ hợp lý, tiết kiệm chi phí. Chính sách miễn viện phí vì thế phải gắn chặt với bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân, mọi người đều tham gia bảo hiểm y tế để chia sẻ rủi ro, người có điều kiện lo cho người nghèo, người khoẻ đỡ người yếu; cùng với hỗ trợ của ngân sách nhà nước và nguồn huy động xã hội hoá để người bệnh không phải trả thêm chi phí khi không may mắc bệnh.
Dự kiến tăng mức đóng bảo hiểm y tế lên khoảng 5,1% từ năm 2027, nhưng theo lộ trình
Kỳ vọng là vậy, tuy nhiên, liên quan đến khám chữa bệnh bảo hiểm y tế tại Việt Nam vẫn còn một số khó khăn, thách thức. Hiện người dân phải tự trả khoảng 40% chi phí khám chữa bệnh; một số dịch vụ chưa được quỹ chi trả như khám sức khỏe, điều trị vô sinh, thẩm mỹ, tai nạn nghề nghiệp…. Mức đóng bảo hiểm y tế thấp (4,5% mức lương/mức tham chiếu làm căn cứ đóng), chất lượng khám, chữa bệnh và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế còn chênh lệch vùng, miền, địa phương...
Trong bối cảnh đó, giải pháp tăng dần mức đóng bảo hiểm y tế có sự hỗ trợ của Nhà nước cho các đối tượng yếu thế là hướng đi khả thi và bền vững. Điều này bảo đảm công bằng và tránh tạo ra sự lựa chọn ngược vào bộ phận dân số có khả năng chi trả dịch vụ y tế.
Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm Y tế, Bộ Y tế nhấn mạnh, khi tăng đóng bảo hiểm y tế, ngân sách Nhà nước có điều kiện mở rộng hỗ trợ cho nhóm yếu thế; đồng thời những nhóm có khả năng chi trả và tăng mức đóng bảo hiểm y tế thì ngân sách sẽ chỉ hỗ trợ một phần, hoặc đối tượng tự tri trả để đảm bảo tính công bằng. “Chỉ khi có được nguồn lực từ quỹ bảo hiểm y tế chúng ta mới có thể thiết kế được tối đa gói quyền lợi miễn viện phí”, bà Trang cho biết.
Theo đề xuất của Bộ Y tế, lộ trình triển khai chính sách miễn viện phí cơ bản toàn dân sẽ được thực hiện theo các giai đoạn. Giai đoạn 2026-2027 sẽ ưu tiên tăng tỉ lệ và mức thanh toán bảo hiểm y tế. Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí tối thiểu mỗi năm 1 lần theo từng nhóm ưu tiên.
Giai đoạn này cũng nâng mức chi trả bảo hiểm y tế cho thuốc, trang thiết bị y tế và kỹ thuật khám chữa bệnh, đồng thời điều chỉnh mức đóng bảo hiểm y tế từ năm 2027 lên khoảng 5,1%, có ngân sách hỗ trợ cho đối tượng chính sách.
Giai đoạn năm 2028-2030, mục tiêu giảm chi từ tiền túi xuống ≤30%, mở rộng thanh toán bảo hiểm y tế cho thuốc, thiết bị y tế, kỹ thuật; thí điểm sàng lọc 2-3 bệnh có hiệu quả chi phí; chi trả dịch vụ phòng bệnh từ quỹ bảo hiểm y tế nâng bao phủ trên 95% dân số; tăng mức đóng từ năm 2030 lên 5,4% và thử nghiệm bảo hiểm y tế bổ sung, đa dạng gói quyền lợi.
Sau năm 2030, hướng tới bảo hiểm y tế toàn dân. Phạm vi miễn viện phí mở rộng trong gói dịch vụ cơ bản; sàng lọc 3-5 bệnh phổ biến; mức đóng từ năm 2032 lên 6%. Đồng thời hoàn thiện y tế cơ sở và hệ thống thanh toán bảo hiểm y tế thông minh, đa tầng, đa gói.
Theo bà Trang, lộ trình tăng bảo hiểm y tế sẽ được thực hiện phù hợp, tránh gây ảnh hưởng đến người dân, doanh nghiệp... Đồng thời Bộ Y tế vẫn duy trì chính sách hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế cho nhóm yếu thế, học sinh, sinh viên để đảm bảo chăm sóc sức khỏe cho người dân.
Ngoài tăng mức đóng, Bộ Y tế cũng đề xuất bảo hiểm y tế bổ sung, huy động liên kết với bảo hiểm sức khỏe thương mại, không chi trùng lặp chi phí y tế. Bộ Y tế đề xuất tìm kiếm nguồn tài chính mới, từng bước thí điểm lấy từ nguồn thu thuế từ các sản phẩm có hại cho sức khỏe.
