Những thông điệp được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gửi gắm tại Đại hội cho thấy một yêu cầu cấp thiết: tổ chức Công đoàn phải chuyển động cùng thời đại để người lao động đủ năng lực bước vào tương lai và đủ niềm tin để không bị bỏ lại phía sau.
1. Nếu như cách đây vài thập niên, mối quan tâm lớn nhất của phần đông công nhân là có việc làm ổn định, có thu nhập để nuôi sống gia đình, thì ngày nay câu chuyện đã khác. Trong nhiều nhà máy, dây chuyền tự động ngày càng xuất hiện nhiều hơn. Ở không ít doanh nghiệp, trí tuệ nhân tạo bắt đầu đảm nhận những công việc từng được xem là lợi thế riêng của con người. Thị trường lao động đang vận động với tốc độ nhanh chưa từng có, buộc người lao động phải liên tục học hỏi, thích ứng.
Điều đó không còn là câu chuyện trên các báo cáo hay diễn đàn về công nghệ. Ở nhiều khu công nghiệp, không ít công nhân bắt đầu lo lắng khi những dây chuyền mới được đưa vào vận hành. Có người ngoài 40 tuổi tự hỏi liệu kỹ năng mình tích lũy suốt hàng chục năm có còn phù hợp hay không. Có người tranh thủ học thêm tin học, ngoại ngữ sau giờ làm việc với mong muốn không bị tụt lại phía sau. Những trăn trở ấy ngày càng trở nên quen thuộc trong đời sống lao động hiện nay.
Không phải ngẫu nhiên mà câu chuyện đào tạo lại kỹ năng được nhắc đến ngày càng nhiều trong các diễn đàn về lao động. Khảo sát của PwC Việt Nam cho thấy 64% người lao động tin rằng các kỹ năng cần thiết cho công việc của họ sẽ thay đổi đáng kể trong vòng 5 năm tới. Đó là một con số đáng suy nghĩ, bởi phía sau nó là tâm trạng chung của rất nhiều công nhân đang đứng trước những chuyển động chưa từng có của công nghệ và thị trường lao động. Ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp cũng cho biết họ gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn nhân lực có đủ kỹ năng để đáp ứng yêu cầu của quá trình chuyển đổi số.
Chính vì vậy, những nội dung được thảo luận tại Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XIV không đơn thuần xoay quanh tổ chức Công đoàn. Phía sau những chỉ tiêu phát triển đoàn viên, những chương trình chăm lo phúc lợi hay các phong trào thi đua là bài toán lớn hơn nhiều: làm sao để hàng triệu người lao động có thể theo kịp những thay đổi của thời đại và tiếp tục đóng góp vào sự phát triển của đất nước.
Phát biểu chỉ đạo tại Đại hội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh vai trò của giai cấp công nhân trong giai đoạn phát triển mới:“Không có một nền công nghiệp hiện đại nếu thiếu đội ngũ công nhân hiện đại. Không có năng suất lao động cao nếu người lao động không được đào tạo, chăm lo, bảo vệ và khơi dậy khát vọng cống hiến. Không thể có phát triển bền vững nếu đời sống của công nhân, người lao động còn nhiều khó khăn, nếu tiếng nói chính đáng của người lao động chưa được lắng nghe đầy đủ”.
Nhiều năm qua, khi nói đến tăng trưởng, người ta thường nhắc đến vốn đầu tư, hạ tầng, thể chế hay công nghệ. Tất cả đều quan trọng, nhưng dù máy móc hiện đại đến đâu cũng cần con người vận hành; công nghệ tiên tiến đến đâu cũng cần con người làm chủ; những mục tiêu lớn lao của đất nước cuối cùng vẫn phải được hiện thực hóa bởi hàng triệu người lao động đang ngày đêm làm việc trong các nhà máy, công trường, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất trên cả nước.
Chính vì vậy, những kiến nghị gửi tới Đại hội lần này cho thấy một sự thay đổi đáng chú ý trong tâm tư của người lao động. Nếu trước đây, mối quan tâm chủ yếu là việc làm và thu nhập, thì hôm nay họ còn mong muốn được trang bị năng lực để thích ứng với một thị trường lao động biến đổi nhanh chưa từng có. Đó là dấu hiệu cho thấy câu chuyện việc làm không còn chỉ là vấn đề sinh kế, mà đã trở thành câu chuyện của khả năng thích ứng và phát triển trong tương lai.
Từ những điều Tổng Bí thư nêu ra tại Đại hội, có thể thấy giai cấp công nhân đang được đặt ở vị trí trung tâm hơn trong chiến lược phát triển đất nước. Trong tầm nhìn phát triển đến giữa thế kỷ XXI, vị trí của người công nhân cũng được nhìn nhận đầy đủ hơn. Họ không chỉ hiện diện trên dây chuyền sản xuất mà còn là lực lượng trực tiếp quyết định năng suất lao động, khả năng làm chủ công nghệ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
2. Có thể nói, những thay đổi của thị trường lao động đang đặt Công đoàn trước một bài toán khác với trước đây. Trong nhiều năm, hình ảnh Công đoàn thường gắn với các hoạt động chăm lo đời sống, hỗ trợ đoàn viên gặp khó khăn, tổ chức các phong trào thi đua hay các chương trình phúc lợi. Những hoạt động ấy luôn cần thiết và tiếp tục được người lao động trân trọng. Song thực tiễn đang đặt ra yêu cầu rộng hơn.
Người lao động cần được bảo vệ khi quyền lợi bị xâm phạm. Họ cần được hỗ trợ khi doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm xã hội. Họ cần được tư vấn pháp luật khi xảy ra tranh chấp lao động. Họ cũng cần được trang bị kỹ năng mới để thích ứng với những thay đổi của công nghệ và thị trường việc làm.
Bởi vậy, khi Tổng Bí thư yêu cầu Công đoàn phải “đổi mới nhanh hơn, sâu hơn, thực chất hơn. Công đoàn không thể mạnh nếu xa công nhân. Công đoàn không thể hấp dẫn nếu người lao động không thấy quyền lợi của mình được bảo vệ tốt hơn. Công đoàn không thể hiện đại nếu vẫn chủ yếu hoạt động bằng giấy tờ, hội họp và khẩu hiệu”.
Thực tế cho thấy, một tổ chức đại diện chỉ thực sự có ý nghĩa khi người được đại diện cảm nhận được sự hiện diện của tổ chức ấy trong cuộc sống hằng ngày. Khi người lao động gặp khó khăn, họ biết tìm đến đâu. Khi quyền lợi bị ảnh hưởng, họ biết ai sẽ lên tiếng. Khi đứng trước nguy cơ tụt lại phía sau vì thiếu kỹ năng hay thiếu cơ hội học tập, họ biết nơi nào có thể đồng hành cùng mình. Đó có thể là một công nhân bị doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội nhiều tháng, một lao động nữ loay hoay tìm chỗ gửi con để yên tâm tăng ca, hay một người vừa mất việc sau khi doanh nghiệp cắt giảm đơn hàng. Với họ, Công đoàn không hiện diện qua các khẩu hiệu treo trong hội trường mà qua khả năng hỗ trợ khi cần thiết nhất.
Những việc Đại hội đặt ra cho nhiệm kỳ mới phần nào phản ánh yêu cầu đó. Từ việc xây dựng đội ngũ luật sư công đoàn, nâng cao chất lượng thương lượng tập thể, mở rộng các chương trình phúc lợi, hỗ trợ đào tạo kỹ năng nghề nghiệp đến đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động công đoàn, tất cả đều hướng đến mục tiêu đưa Công đoàn đến gần hơn với nhu cầu thực tế của người lao động.
Nhìn vào những nhiệm vụ ấy có thể thấy Công đoàn đang được yêu cầu thay đổi theo chính sự thay đổi của người lao động. Nếu người lao động hôm nay phải học thêm kỹ năng mới, phải thích ứng với công nghệ mới và những dạng việc làm mới thì tổ chức đại diện cho họ cũng không thể giữ nguyên cách làm của nhiều năm trước.
Vì lẽ đó, phương châm hành động của nhiệm kỳ mới được nêu rất ngắn gọn: “Họp ít hơn, hành động nhiều hơn; ít khẩu hiệu hơn, nhiều kết quả hơn; ít thủ tục hơn và sự hài lòng của người lao động nhiều hơn”.
Với một tổ chức đại diện cho người lao động, giá trị cuối cùng không nằm ở số lượng hoạt động được tổ chức, mà ở việc người lao động nhận được gì từ những hoạt động đó. Quyền lợi có được bảo vệ tốt hơn hay không, những khó khăn trong việc làm và đời sống có được chia sẻ hay không, đó mới là thước đo rõ nhất cho hiệu quả hoạt động của Công đoàn.
3. Đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu rất lớn. Con đường phía trước chắc chắn sẽ xuất hiện thêm nhiều cơ hội, nhưng cũng không ít thách thức. Những biến động của khoa học công nghệ sẽ tiếp tục làm thay đổi cách con người lao động, sản xuất và tạo ra giá trị.
Chính những biến động của thị trường lao động và công nghệ đang khiến vai trò của Công đoàn được nhìn nhận trong một không gian rộng hơn. Nếu trước đây, nhiệm vụ trọng tâm thường gắn với việc chăm lo đời sống và bảo vệ quyền lợi trước mắt của người lao động, thì hôm nay Công đoàn còn phải tham gia vào quá trình chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai, giúp người lao động có đủ năng lực thích ứng với những chuyển động rất nhanh của nền kinh tế và công nghệ.
Đại hội đã khép lại, các nghị quyết mới sẽ được triển khai và những mục tiêu của nhiệm kỳ mới sẽ bắt đầu được hiện thực hóa. Nhưng điều người lao động chờ đợi không nằm ở những khẩu hiệu hay chỉ tiêu trên giấy. Họ chờ đợi những thay đổi có thể cảm nhận được trong cuộc sống hằng ngày như: một công việc ổn định hơn, cơ hội học tập tốt hơn và sự bảo đảm rằng quyền lợi chính đáng của mình sẽ được bảo vệ khi gặp khó khăn.
Những băn khoăn đó đã xuất hiện trong các kiến nghị gửi Đại hội và cũng là những vấn đề được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhắc tới trong phát biểu chỉ đạo. Đó không còn là những câu chuyện riêng của từng người lao động hay từng doanh nghiệp. Khi nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong nhiều năm liên tiếp, khi khoa học công nghệ trở thành động lực phát triển chủ yếu, chất lượng nguồn nhân lực sẽ quyết định sức cạnh tranh của quốc gia.
Bởi vậy, chăm lo cho người lao động hôm nay không chỉ là câu chuyện an sinh. Đó là câu chuyện của tăng trưởng, của năng suất lao động và của sức cạnh tranh quốc gia. Một đất nước muốn đi nhanh trong kỷ nguyên số không thể để người lao động của mình bước vào tương lai với tâm thế lo lắng hay thiếu chuẩn bị. Mỗi người công nhân được đào tạo tốt hơn, có kỹ năng tốt hơn, có việc làm ổn định hơn và được bảo vệ tốt hơn trước những biến động của thị trường lao động đều góp phần tạo nên sức mạnh của nền kinh tế.
Có lẽ đó cũng là ý nghĩa lớn nhất của Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XIV. Sau những chỉ tiêu, nghị quyết và chương trình hành động là một yêu cầu rất thực tế: làm sao để người lao động có thể yên tâm làm việc, yên tâm học hỏi và yên tâm bước vào tương lai.
Trong kỷ nguyên mà máy móc ngày càng thông minh hơn, lợi thế lớn nhất của một quốc gia vẫn là con người. Và tương lai của đất nước sẽ không được quyết định trong những bản chiến lược dài hàng trăm trang, mà bắt đầu từ việc mỗi người lao động hôm nay có được chuẩn bị đầy đủ cho ngày mai hay không.
