Các cuộc điều tra mới của Cục Chống tham nhũng Quốc gia Ukraine (NABU) và Văn phòng Công tố Chống tham nhũng Chuyên trách (SAPO) cùng sự nổi lên của những nhân vật chính trị mới đang gia tăng áp lực đối với Tổng thống Volodymyr Zelenskyy.
Nếu đồng thời xuất hiện thêm khó khăn trên chiến trường và bất đồng trong nội bộ, khủng hoảng chính trị có thể trở nên rõ nét hơn vào cuối năm 2026.
Khủng hoảng chống tham nhũng và cạnh tranh nội bộ Ukraine
Ngày 19/8, Tổng thống Volodymyr Zelenskyy quyết định miễn nhiệm Phó Thủ tướng Iryna Mudraya trong bối cảnh NABU và SAPO công bố những động thái điều tra mới liên quan đến một mạng lưới bị nghi ngờ có hoạt động rửa tiền và tham nhũng.
Theo Izvestia đưa tin, các nhà điều tra nghi ngờ một nhóm tội phạm đã chuyển khoảng 150 triệu hryvnia tiền mặt thông qua một ngân hàng nhà nước, sau đó sử dụng một phần số tiền này cho hoạt động bảo lãnh trong một vụ án tham nhũng khác. Vụ việc mới được cho là có liên hệ với những nhân vật từng hoặc đang giữ vị trí trong bộ máy quyền lực, trong đó có các quan chức thuộc Văn phòng Tổng thống.
Đáng chú ý, vụ điều tra mới diễn ra trong bối cảnh vụ án “Midas” tiếp tục gây sức ép đối với chính quyền Kiev. Vụ án này được cho là liên quan đến những cáo buộc tham nhũng trong lĩnh vực năng lượng và đã từng tác động trực tiếp tới một số nhân vật thuộc vòng thân cận của Tổng thống Ukraine.
Những diễn biến liên tiếp khiến vấn đề chống tham nhũng không còn chỉ là câu chuyện pháp lý, mà ngày càng gắn với tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và mức độ kiểm soát của tổng thống đối với bộ máy chính quyền.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa cáo buộc, điều tra và kết luận tư pháp. Việc một quan chức bị điều tra hoặc được truyền thông nhắc tên không đồng nghĩa với việc người đó đã được xác định có tội. Đây cũng là yếu tố cần được tính đến khi đánh giá tác động chính trị của các vụ án đang diễn ra.
Dù vậy, về phương diện chính trị, bản thân việc các cơ quan chống tham nhũng liên tục mở rộng điều tra vào những nhân vật gần chính quyền cũng đủ tạo ra sức ép đáng kể đối với Tổng thống Zelenskyy.
Khía cạnh đáng chú ý khác là sự nổi lên trở lại của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov. Sau khi bị miễn nhiệm, ông Fedorov bắt đầu xây dựng hình ảnh chính trị riêng, nhấn mạnh yêu cầu cải cách quản trị, chống tham nhũng và nâng cao hiệu quả hoạt động của nhà nước.
Ngày 18/8, ông công bố cương lĩnh chính trị và cho rằng Ukraine đang đối mặt với một “cuộc khủng hoảng quản trị mang tính hệ thống”. Đáng chú ý, ông Fedorov kêu gọi xây dựng cơ chế pháp lý cho phép tổ chức bầu cử trong những điều kiện phù hợp, kể cả khi xung đột chưa hoàn toàn chấm dứt.
Đề xuất này có ý nghĩa chính trị đáng kể bởi vấn đề bầu cử tại Ukraine hiện gắn trực tiếp với tình trạng thiết quân luật và điều kiện an ninh. Việc tổ chức bầu cử trong thời chiến đặt ra hàng loạt vấn đề về an toàn, quyền tham gia của người dân, tình trạng người di tản, cử tri ở nước ngoài và các khu vực không nằm dưới sự kiểm soát của Kiev. Do đó, tranh luận về bầu cử không đơn thuần là lựa chọn thời điểm, mà còn liên quan tới tính hợp pháp, tính đại diện và khả năng duy trì ổn định chính trị trong điều kiện chiến tranh.
Giới phân tích cho rằng sự thay đổi vị thế của ông Fedorov đáng chú ý hơn bản thân một tuyên bố chính trị. Nếu trước đây ông được nhìn nhận chủ yếu như một thành viên trong đội ngũ của Tổng thống Zelenskyy, thì việc tách khỏi chính quyền và đưa ra chương trình chính trị riêng có thể mở ra một trung tâm tập hợp lực lượng mới.
Tác động đối với cục diện chính trị Ukraine
Khủng hoảng hiện nay không xuất hiện đột ngột mà là sự tiếp nối của những căng thẳng đã bộc lộ từ năm 2025. Khi chính quyền Kiev tìm cách điều chỉnh phạm vi hoạt động và quyền hạn của các cơ quan chống tham nhũng, các cuộc biểu tình trong nước cùng sức ép từ các đối tác châu Âu đã buộc chính quyền phải điều chỉnh.
Điều đó cho thấy chống tham nhũng đã trở thành một trong những vấn đề nhạy cảm nhất đối với tính chính danh của chính quyền Ukraine, đồng thời là một điều kiện quan trọng trong quan hệ của Kiev với phương Tây.
Ảnh: TASS
Vấn đề càng trở nên phức tạp khi các vụ điều tra lần lượt tiếp cận những nhân vật ở cấp cao. Vụ “Midas”, các cuộc điều tra liên quan đến lĩnh vực năng lượng và những cáo buộc rửa tiền đã tạo ra tác động vượt ra ngoài phạm vi pháp lý. Trong điều kiện chiến tranh, bất kỳ nghi vấn tham nhũng nào liên quan tới quốc phòng, năng lượng hoặc nguồn lực nhà nước đều có khả năng nhanh chóng trở thành vấn đề chính trị và xã hội, bởi chúng tác động trực tiếp tới niềm tin của người dân cũng như hiệu quả huy động nguồn lực cho chiến tranh.
Khả năng khủng hoảng lên đến đỉnh điểm vào mùa thu 2026, như một số nhân vật chính trị Ukraine dự báo, vì vậy không thể bị loại trừ. Tuy nhiên, mức độ nghiêm trọng của khủng hoảng sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố: kết quả các cuộc điều tra chống tham nhũng; phản ứng của Tổng thống Zelenskyy; khả năng duy trì đoàn kết trong quốc hội và chính phủ; diễn biến chiến trường; tình hình kinh tế - năng lượng; cũng như thái độ của Mỹ và châu Âu đối với chính quyền Kiev.
Kịch bản nào cho chính trường Ukraine?
Có thể hình dung ít nhất ba kịch bản. Thứ nhất, chính quyền kiểm soát được khủng hoảng thông qua điều chỉnh nhân sự, tăng cường các biện pháp chống tham nhũng và duy trì sự ủng hộ của các đối tác bên ngoài. Khi đó, các vụ điều tra có thể gây tổn thất chính trị nhưng chưa đủ làm thay đổi cấu trúc quyền lực.
Thứ hai, các vụ án tiếp tục mở rộng, kết hợp với biểu tình và sự xuất hiện của các nhân vật đối lập có khả năng thu hút cử tri, tạo thành một phong trào chính trị rộng hơn. Trong trường hợp này, áp lực đối với Tổng thống Zelenskyy sẽ tăng mạnh, đặc biệt nếu tranh luận về bầu cử trở thành tâm điểm của đời sống chính trị.
Thứ ba, khủng hoảng chính trị có thể bị khuếch đại bởi những thất bại quân sự hoặc khó khăn kinh tế - xã hội. Khi đó, vấn đề trách nhiệm của chính phủ sẽ không còn giới hạn ở tham nhũng mà mở rộng sang năng lực điều hành chiến tranh, quản lý nguồn lực và định hướng đối ngoại. Đây là kịch bản có khả năng làm thay đổi tương quan lực lượng trong giới tinh hoa Ukraine rõ rệt nhất.
Dù theo kịch bản nào, sự nổi lên của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Fedorov cũng cho thấy cạnh tranh chính trị tại Ukraine đang bắt đầu chuyển sang giai đoạn mới. Nếu các cuộc thăm dò được trích dẫn phản ánh đúng xu hướng dư luận, việc ông có khả năng thu hút một bộ phận cử tri đáng kể sẽ tạo thêm áp lực đối với Tổng thống Zelenskyy.
