Một cảnh báo không chỉ dành cho Na Uy
Ngày 12/8, sau khi quỹ đầu tư quốc gia NBIM của Na Uy công bố mức lợi nhuận kỷ lục trong nửa đầu năm, Nicolai Tangen được hỏi liệu quỹ có thể biến mất trong tương lai hay không. Câu trả lời của ông là có, đồng thời cảnh báo điều đáng lo nhất là trong thế giới hiện nay, khả năng đó “khá dễ xảy ra”.
Tangen không đưa ra một dự báo rằng 2,3 nghìn tỷ USD sẽ bốc hơi trong một cuộc khủng hoảng cụ thể. Điều ông muốn nhấn mạnh là không có tài sản tài chính nào có thể được xem là bất biến, kể cả một quỹ đã được xây dựng trong nhiều thập kỷ với mục tiêu bảo đảm tương lai cho cả một quốc gia.
Cảnh báo ấy càng đáng chú ý bởi nó được đưa ra đúng lúc NBIM vừa trải qua một trong những giai đoạn thuận lợi nhất lịch sử. Trong 6 tháng đầu năm 2026, quỹ đạt lợi nhuận 1.750 tỷ kroner, tương đương khoảng 184 tỷ USD. Giá trị quỹ cuối tháng 6 lên tới 22.683 tỷ kroner. Tính từ khi bắt đầu đầu tư năm 1998 đến hết nửa đầu năm nay, quỹ đạt mức sinh lời bình quân khoảng 6,86% mỗi năm.
Nhưng chính những con số rất đẹp ấy lại khiến Tangen thận trọng hơn. Trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg, ông nói sau một đợt tăng mạnh như vậy, người ta phải “căng thẳng” hơn và ý thức rõ hơn về những nguy hiểm đang tồn tại. Hai mối quan tâm được ông nhắc trực tiếp là định giá cổ phiếu liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) và địa chính trị.
Đây không phải lo ngại không có cơ sở. Khoảng 72% tài sản của quỹ hiện nằm ở cổ phiếu, trong khi riêng 10 khoản đầu tư lớn nhất đã chiếm gần 25% tổng giá trị. Tangen thừa nhận quỹ chưa bao giờ chứng kiến mức độ tập trung vào một số ít cổ phiếu lớn như hiện nay.
Nvidia, Apple, Alphabet và Microsoft nằm trong nhóm những khoản đầu tư lớn nhất. Chỉ riêng Nvidia, quỹ đang nắm lượng cổ phiếu trị giá khoảng 64,4 tỷ USD; con số tương ứng với Apple là 55 tỷ USD, Alphabet 52,5 tỷ USD và Microsoft 36,5 tỷ USD.
Điều đáng nói là chính nhóm cổ phiếu công nghệ, đặc biệt những doanh nghiệp liên quan đến AI và bán dẫn, đã góp phần lớn tạo nên kỷ lục lợi nhuận vừa qua. Tangen thậm chí nhận xét rằng chip đang thúc đẩy giá trị quỹ ở quy mô chưa từng thấy.
Vấn đề nằm ở chỗ, khi một nhóm ngành ngày càng đóng vai trò lớn trong mức tăng của cả danh mục, một cú đảo chiều ở nhóm tài sản đó cũng có thể tạo ra tác động rất lớn.
NBIM từng cảnh báo một bong bóng AI có thể khiến quỹ mất 35% giá trị. Trong một kịch bản địa chính trị xấu đi nghiêm trọng, khi các nước áp dụng thêm hạn chế đầu tư và những hàng rào thuế quan khắc nghiệt, mức thiệt hại có thể lên tới 37%.
Nếu lấy quy mô khoảng 2,3 nghìn tỷ USD hiện nay làm cơ sở, 35% tương đương hơn 800 tỷ USD, còn 37% tương đương khoảng 850 tỷ USD. Đó không phải là sự biến mất hoàn toàn của quỹ, nhưng là những khoản tổn thất đủ lớn để biến một cú sốc trên thị trường tài chính thành vấn đề kinh tế - xã hội đối với một quốc gia. Và đó mới là phần đáng suy nghĩ nhất trong cảnh báo của Tangen.
Không ai thực sự an toàn nếu thế giới bất ổn
Quỹ NBIM được Na Uy xây dựng từ nguồn thu dầu khí, với ý tưởng khá đơn giản: biến nguồn tài nguyên hữu hạn thành tài sản tài chính có thể phục vụ các thế hệ tương lai. Nguồn tiền từ dầu khí được đầu tư ra bên ngoài Na Uy, giúp đất nước không phụ thuộc quá nhiều vào việc tiêu dùng ngay nguồn thu từ dầu mỏ.
Nhưng sau ba thập kỷ, quỹ đã lớn đến mức câu chuyện của nó không còn chỉ thuộc về Na Uy. Đến cuối tháng 6, quỹ này sở hữu cổ phần tại khoảng 7.100 công ty trên toàn thế giới và trung bình nắm khoảng 1,5% tổng số cổ phiếu niêm yết toàn cầu. Danh mục còn bao gồm trái phiếu chính phủ và doanh nghiệp, bất động sản cùng hạ tầng năng lượng tái tạo.
Nói cách khác, gần như bất cứ biến động lớn nào của kinh tế thế giới đều có thể tìm thấy một điểm tiếp xúc với quỹ Na Uy.
Một cuộc khủng hoảng công nghệ có thể đánh vào những cổ phiếu mà quỹ đang sở hữu. Một cuộc chiến thương mại có thể làm thay đổi triển vọng của các doanh nghiệp và thị trường mà quỹ đầu tư. Các biện pháp hạn chế đầu tư xuyên biên giới có thể thu hẹp không gian hoạt động của quỹ. Căng thẳng địa chính trị kéo dài cũng có thể đồng thời tác động đến cổ phiếu, trái phiếu, tiền tệ và bất động sản.
Đây chính là nghịch lý của một nhà đầu tư khổng lồ: đa dạng hóa danh mục giúp giảm rủi ro từ một doanh nghiệp hay một thị trường riêng lẻ, nhưng khi tài sản đã trải rộng gần như toàn bộ nền kinh tế toàn cầu, quỹ khó có thể đứng ngoài những cú sốc địa chính trị dù biến cố ấy xảy ra ở một góc nhỏ nào đó trên thế giới.
Với Na Uy, ý nghĩa còn lớn hơn. Chính phủ nước này được phép sử dụng một phần nhỏ giá trị quỹ mỗi năm, theo nguyên tắc dài hạn khoảng 3% giá trị thực của quỹ. Khoản tiền đó tương đương gần 20% ngân sách chính phủ, theo giới thiệu của chính NBIM.
Bởi vậy, một cú giảm mạnh của thị trường không chỉ làm các bảng điện tử chuyển sang màu đỏ. Nó có thể làm thu hẹp nguồn lực mà Na Uy dựa vào để tài trợ cho ngân sách và bảo đảm phúc lợi trong tương lai.
Na Uy từng biến nguồn thu từ dầu khí thành một trong những khối tài sản lớn nhất hành tinh. Nhưng khối tài sản ấy giờ lại phụ thuộc vào sức khỏe của hàng nghìn doanh nghiệp, thị trường tài chính và nền kinh tế ở nhiều quốc gia. Một quỹ được tạo ra để bảo vệ tương lai của người Na Uy cuối cùng cũng phải sống cùng những biến động của thế giới.
Đó có lẽ là lý do cảnh báo của Tangen đáng chú ý hơn một câu chuyện về tiền bạc. Khi người quản lý một quỹ trị giá hàng nghìn tỷ USD vẫn phải thừa nhận rằng tài sản ấy có thể biến mất, thông điệp phía sau không chỉ dành cho những người đang đầu tư trên thị trường.
Trong một thế giới mà công nghệ, thương mại, địa chính trị và tài chính ngày càng gắn chặt với nhau, cảm giác an toàn của một quốc gia có thể bị tác động bởi những biến động xảy ra cách đó hàng nghìn km. Và vì thế, dù có nắm trong tay hàng nghìn tỷ USD, bất cứ quốc gia nào cũng vẫn không an toàn nếu thế giới này bất ổn.
