Từ một bán đảo sa mạc từng sống bằng nghề lặn ngọc trai, Qatar đã vươn mình trở thành một trong những quốc gia giàu nhất thế giới nhờ khí tự nhiên. Trong suốt 30 năm, nước này xây dựng mạng lưới cung ứng khí hóa lỏng khổng lồ, mỗi năm xuất khẩu hàng chục tỷ USD khí qua eo biển Hormuz tới châu Á và châu Âu.
Hơn 60% ngân sách quốc gia phụ thuộc trực tiếp vào khí đốt và các sản phẩm liên quan, nguồn tiền đã biến Doha từ vùng đất cát bụi thành đô thị hiện đại với những tòa tháp chọc trời, hệ thống tưới tiêu xanh mướt giữa sa mạc và hạ tầng đô thị quy mô lớn.
Sự giàu có từ năng lượng giúp Qatar đầu tư tuyến metro nối thủ đô Doha với Lusail, thành phố mới ở phía bắc, nơi có trung tâm thương mại phong cách châu Âu và khu vui chơi với tuyết nhân tạo. Quốc gia này cũng chi hàng trăm tỷ USD cho Quỹ đầu tư quốc gia, sở hữu cổ phần tại nhiều tài sản biểu tượng toàn cầu, đồng thời đăng cai kỳ World Cup tốn kém bậc nhất lịch sử bóng đá.
Tuy nhiên, đến cuối tháng 2, cánh cửa giao thương của Qatar bất ngờ đóng sập. Sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz, QatarEnergy buộc phải dừng xuất khẩu khí hóa lỏng. Chỉ trong vòng 24 giờ, tập đoàn năng lượng quốc doanh thông báo không thể thực hiện các hợp đồng quốc tế.
Hai tuần sau đó, các đòn tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm vào tổ hợp Ras Laffan đã làm hư hại thiết bị then chốt, khiến công suất khí hóa lỏng của Qatar giảm khoảng 17%.
Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa khiến hơn 2 tháng qua hầu như không có chuyến hàng khí nào rời bờ biển Qatar. Không chỉ xuất khẩu bị tê liệt, quốc gia này còn gặp khó trong nhập khẩu, từ ô tô, máy móc đến thực phẩm tươi sống.
Trung tâm công nghiệp Ras Laffan phía nam Doha rơi vào trạng thái đóng băng, cần cẩu đứng im, đường nội khu bị phong tỏa. Tại thủ đô, nhiều khách sạn và cửa hiệu rơi vào cảnh vắng lặng, trong khi dự báo tăng trưởng kinh tế liên tục bị điều chỉnh giảm.
Theo ông Ahmed Helal, Giám đốc điều hành của Asia Group, khí đốt là nền tảng sống còn của Qatar. Ông nhận định toàn bộ diện mạo kinh tế hiện nay của quốc gia vùng Vịnh này được xây dựng từ nguồn thu năng lượng, vì vậy việc gián đoạn xuất khẩu đang đẩy ngân sách vào tình thế cực kỳ thách thức.
Qatar bắt đầu hành trình trở thành cường quốc năng lượng từ thập niên 1990, khi đặt cược lớn vào mỏ North Field, trữ lượng khí tự nhiên lớn nhất thế giới. Bằng công nghệ làm lạnh sâu xuống âm 162 độ C, khí được hóa lỏng để vận chuyển bằng tàu biển, giúp Qatar không phụ thuộc vào hệ thống đường ống khu vực.
Chuyến hàng đầu tiên tới Nhật Bản năm 1996 chỉ đạt 60000 tấn, nhưng đến năm 2010, công suất đã tăng lên 77 triệu tấn mỗi năm, đưa Qatar trở thành quốc gia giàu nhất thế giới tính theo thu nhập bình quân đầu người trong nhiều năm.
Giai đoạn tăng trưởng nóng từ thập niên 1990 đến 2010 ghi nhận mức tăng GDP trung bình khoảng 13% mỗi năm. Để phục vụ công cuộc xây dựng, Qatar thu hút lượng lớn lao động nước ngoài, khiến khoảng 90% trong tổng số 3,2 triệu dân hiện nay là người không mang quốc tịch Qatar. Năm 2019, nước này công bố kế hoạch mở rộng North Field lên 126 triệu tấn khí hóa lỏng mỗi năm vào 2027, được xem là một trong những dự án năng lượng lớn nhất từng được triển khai.
Cuộc chiến đã làm mọi kế hoạch chững lại. Khác với Saudi Arabia hay Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất có hệ thống đường ống tránh eo Hormuz, Qatar gần như bị kẹt hoàn toàn về mặt địa lý. Các chuyên gia ước tính QatarEnergy đã thiệt hại hàng tỷ USD chỉ trong những tháng đầu xung đột và mỗi ngày phong tỏa khiến nước này mất thêm hàng trăm triệu USD doanh thu cùng chi phí thuê tàu.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế dự báo kinh tế Qatar sẽ suy giảm 8,6% trong năm nay trước khi có khả năng phục hồi vào 2027. Song song với cú sốc năng lượng, chiến sự còn bộc lộ điểm yếu trong chiến lược đa dạng hóa kinh tế. Du lịch và dịch vụ tài chính, hai trụ cột mới được thúc đẩy từ 2019, chịu tác động mạnh khi khách quốc tế sụt giảm do cảnh báo an ninh, còn nhiều tập đoàn đa quốc gia tạm thời rút nhân sự.
Tại các khu chợ truyền thống như Souq Waqif hay khu đô thị Lusail hiện đại, không khí trầm lắng bao trùm. Những sự kiện thể thao quốc tế từng diễn ra dày đặc gần như biến mất, trong khi doanh thu du lịch toàn khu vực Trung Đông được ước tính thất thoát khoảng 600 triệu USD mỗi ngày.
Chính phủ Qatar đang nỗ lực duy trì ổn định xã hội bằng cách trợ giá mạnh cho hàng nhập khẩu. Dù 90% thực phẩm phải nhập từ bên ngoài và nhiều mặt hàng phải chuyển sang vận tải đường không hoặc đường bộ qua Saudi Arabia, giá cả chỉ tăng khoảng 5 đến 10%. Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm như S&P Global Ratings cho rằng dự trữ tài chính khổng lồ vẫn giúp Qatar duy trì chi trả lương và dịch vụ thiết yếu trong ngắn hạn.
Dù vậy, giới phân tích cảnh báo rủi ro lớn nhất nằm ở nguy cơ dòng vốn và lao động nước ngoài rời đi. Nếu niềm tin suy giảm kéo dài, nền kinh tế vốn phụ thuộc mạnh vào nhân lực quốc tế có thể đối mặt hệ lụy lâu dài. Tương lai của Qatar, theo nhiều chuyên gia, sẽ phụ thuộc quyết định vào thời gian eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng và khả năng sớm lập lại ổn định khu vực.
