Một phóng viên trẻ đặt câu hỏi: “Phải chăng, đội ngũ cộng tác viên hết sức quan trọng góp phần nâng cao chất lượng các ấn phẩm báo chí?”; “Làm cách nào để các tòa soạn thu hút được nhiều cộng tác viên tâm huyết?”; Bài học kinh nghiệm nào để có thể thu hút được đội ngũ cộng tác viên giỏi?
Để lý giải điều được đặt ra, tôi nêu lại một vài kinh nghiệm liên quan đến việc huy động đội ngũ cộng tác viên của Báo Bà Rịa - Vũng Tàu trong nhiều năm qua.
Những tập báo Bà Rịa - Vũng Tàu nhà báo Hồ Quang Lợi còn lưu giữ.
Nhà báo Hồ Quang Lợi - nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam được đồng nghiệp và công chúng báo chí ghi nhận là cây viết bình luận thời cuộc sắc sảo, tinh nhạy, có bản sắc. Nhiều bài bình luận của anh đăng trên báo Quân đội nhân dân trong thập niên 90 của thế kỷ trước, thập niên đầu thế kỷ XXI có tiếng vang, niềm mong đợi của bạn đọc. Nội dung bình luận “trúng”, ngôn từ giàu hình ảnh - chính luận mà thấm đậm hình ảnh văn học. Từ vài ba thập niên trước, nhật báo Bà Rịa - Vũng Tàu đã mời cây viết bình luận Hồ Quang Lợi cộng tác thường xuyên chuyên mục “Thời sự quốc tế”, mỗi ngày một bài, mỗi tuần 5 bài, độ dài trên dưới 1.000 từ/bài, in nghiêng, đóng khung ở vị trí cố định của trang báo.
Gần đây, buổi tối ngày 19/6/2022 trước thềm kỷ niệm 97 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, tôi đến thăm vợ chồng nhà báo Hồ Quang Lợi tại 4B, phố Lý Nam Đế, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Trong câu chuyện nồng ấm về nghĩa tình đồng nghiệp, tôi nhắc việc nhà báo Hồ Quang Lợi làm cộng tác viên của Báo Bà Rịa - Vũng Tàu nhiều năm trước. Theo đề nghị của tôi, vợ chồng anh bật sáng đèn cầu thang dẫn tôi lên lầu 4, nơi anh làm việc, lưu giữ những cuốn sách quý. Vợ anh - chị Đặng Phương Thảo chỉ vào các ngăn tủ lưu giữ nhiều tập Báo Bà Rịa - Vũng Tàu đóng bìa cứng, lưu giữ như những báu vật. Anh chị đưa các tập báo được lưu giữ cẩn thận ra chiếc bàn lớn, lật giở cho tôi xem từng số báo, trang báo Bà Rịa - Vũng Tàu mấy chục năm trước được lưu giữ nhiều năm nay. Tôi bất ngờ và xúc động trước sự thịnh tình, tấm lòng và sự trân trọng của anh chị dành cho Báo Bà Rịa - Vũng Tàu. Anh cởi mở, nói với tôi như sự trần tình:
- Thưa anh, câu chuyện bảo tồn và lưu giữ này là do nhà em đóng tập, cất giữ. Dù có chuyển nhà, chuyển phòng, thứ gì không cần thiết, nhà em thực hiện “tối giản” bỏ đi, nhưng Báo Bà Rịa - Vũng Tàu thì không. Thi thoảng lại đưa ra quét bụi trần, phơi nắng để bảo quản lâu bền. Hồ Quang Phương - con trai của vợ chồng em, nay mang cấp hàm Thượng tá cũng là cây viết bình luận của Báo Quân đội nhân dân cũng lật giở ra xem công trình xuyên thế kỷ của nhà báo cha. Hôm nay, nhân ông anh đến thăm, nhắc lại chuyện cũ, chúng em mới có dịp mang “khoe”, vui lắm!
Tôi xiết chặt tay cảm ơn anh chị Hồ Quang Lợi với tình cảm sâu nặng, sự cảm kích khó diễn tả thành lời:
- Đúng là một món quà bất ngờ.
Nhà báo lính, đại tá Hồ Quang Lợi là vậy, chị Thảo nhớ lại:
- Có những thời điểm, anh Lợi quá bận, anh ấy viết rồi em ngồi vào bàn chép lại giúp chồng, thời ấy làm gì có máy tính - email, nhà em cái máy đánh chữ cũng không. Buổi tối ra bưu điện để FAX vào tòa soạn. Để cập nhật thông tin, bao giờ anh Lợi cũng viết bình luận vào cuối giờ làm việc cho đến tối muộn. Bưu điện Quan Thanh là địa chỉ “đỏ” Fax bài vào Bà Rịa - Vũng Tàu. Em giúp sức cho anh Lợi tự nguyện, rất vui. Nói thật với anh, vui bạn, quý bạn mà làm, chẳng phải vì nhuận bút đâu nhé (cười).
Nhà báo Hồ Quang Lợi (bìa trái) & nguyên Tổng Biên tập báo Bà Rịa - Vũng Tàu Phạm Quốc Toàn (thứ 2 từ trái qua) tại một sự kiện báo chí tháng 11/2022 tại Hà Nội.
Tôi rất hiểu chuyện này, báo Đảng địa phương thời đó, nhuận bút có được là bao, cộng tác viên quý mình, quý ở tấm lòng, chỉ do say nghề viết mà cộng tác. Nghĩa tình cộng tác viên đong đầy, có những câu chuyện cảm động làm nghề mà các nhà báo trẻ thời nay khó lòng hình dung nổi?
***
Thời gian cứ dần trôi, nhưng tôi không thể quên hình ảnh nhà báo Nguyễn Xuân Lương - hàm Vụ trưởng, nguyên Chánh Văn phòng Hội Nhà báo Việt Nam, nguyên Trưởng Văn phòng Đại diện của Báo Bà Rịa - Vũng Tàu tại Hà Nội và khu vực phía Bắc cách đây vài ba thập niên. Nhà báo Nguyễn Xuân Lương nghỉ hưu ngày hôm trước thì ngày hôm sau nhận lời làm phóng viên Nghị trường, tường thuật diễn biến và những chuyện bên lề các kỳ họp của Quốc hội, thông tin hoạt động của Đoàn đại biểu Quốc hội Bà Rịa - Vũng Tàu tại kỳ họp.
Sáng, trưa, chiều, tối nhà báo Nguyễn Xuân Lương và nhóm cộng tác viên tại Hà Nội say mê tác nghiệp, bài và ảnh chuyển phát liên tục về tòa soạn. Không quá lời khi ví von hình ảnh nhà báo Nguyễn Xuân Lương là “Chiếc cầu nối bờ vui” giữa Báo Bà Rịa - Vũng Tàu với các bộ, ban, ngành, các tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương. Nhiều bài phỏng vấn chính khách, lãnh đạo Đảng và Nhà nước về một “Bà Rịa - Vũng Tàu năng động sáng tạo” xuất hiện trên nhiều số báo, đều khởi nguồn từ các cộng tác viên của báo tại Hà Nội. Nhà báo Nguyễn Xuân Lương và tôi đã mời nhiều nhà báo tên tuổi, kể cả nhà báo lão thành Hoàng Tùng viết bài đều đặn cho báo. Cuối giờ chiều làm việc thứ năm hằng tuần, nhà báo Nguyễn Xuân Lương đến phòng làm việc hoặc nhà riêng các cây bút đại thụ nhận bài để Fax vào tòa soạn.
Phòng truyền thống của Báo Bà Rịa - Vũng Tàu hiện nay vẫn lưu giữ những tấm ảnh quý, diễn tả hình ảnh, bút tích về tình cảm sâu nặng của nhiều lãnh đạo Đảng, Nhà nước, của Đại tướng Võ Nguyên Giáp dành cho Báo Bà Rịa - Vũng Tàu. Những tấm ảnh, bút tích, tư liệu quý đó chính là sản phẩm do nhà báo Nguyễn Xuân Lương và nhóm cộng tác viên tại Hà Nội thực hiện. Logo - biểu tượng của Báo Bà Rịa - Vũng Tàu hiện nay là kết quả một cuộc thi thiết kế kéo dài 6 tháng, trong đó có các họa sỹ, nhà thiết kế Logo tại thủ đô thực hiện.
Tháng 6 năm 2022, dịp kỷ niệm 97 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, tôi đến thăm vợ chồng nhà báo Nguyễn Xuân Lương tại 26/36 phố Vương Thừa Vũ, quận Thanh Xuân, Hà Nội. Tuổi đã vượt ngưỡng 85, nhà báo Nguyễn Xuân Lương vẫn thông tuệ hướng dẫn tôi lên tầng lầu ngôi nhà khiêm nép trong con hẻm hẹp. Trong căn phòng truyền thống của gia đình, có những bức ảnh đẹp về nhà báo Nguyễn Xuân Lương gắn bó với báo Bà Rịa - Vũng Tàu trong khoảng 15 năm; những bài báo ông viết trên tờ báo Đảng phương Nam vẫn còn lưu giữ như một kỷ niệm đẹp, sống động lòng yêu nghề.
***
Gặp lại, chứng kiến tình cảm sâu nặng các cộng tác viên của Báo Bà Rịa - Vũng Tàu một thời chưa xa, tôi không giấu nổi tình cảm và sự cảm phục tấm lòng sâu nặng của nhiều cộng tác viên. Không quá lời khi khẳng định, cộng tác viên là một phần máu thịt của báo. Nếu thiếu vắng họ, chất lượng các ấn phẩm của báo sẽ giảm sút. Chính họ những cộng tác viên thân thiết đã góp phần quan trọng cùng Ban Biên tập, tập thể phóng viên, biên tập viên không ngừng nâng cao chất lượng các ấn phẩm của báo.
Một trong số hơn 1.000 bài bình luận của nhà báo Hồ Quang Lợi đăng trên Báo Bà Rịa - Vũng Tàu cách đây 30 năm.
Làm cách nào, xử lý các tình huống ra sao để tạo được đội ngũ cộng tác viên giỏi, tâm huyết? Sự giữ lửa, níu kéo cộng tác viên chính là sự trân trọng, cách ứng xử ân tình, coi cộng tác viên như người thân của cả tòa soạn. Ông bà ta đã tổng kết: Lời chào cao hơn mâm cỗ, với các cộng tác viên của báo không là ngoại lệ.
Tổng biên tập, các phó tổng biên tập, các trưởng - phó phòng biên tập và các phóng viên, biên tập viên đều có trách nhiệm, bằng tình cảm chân thành chăm lo những người đã viết tin, bài cho báo, thường xuyên cung cấp thông tin “nóng” cho tòa soạn. Một cuộc gọi điện thoại thăm hỏi, một tờ báo biếu, một bức thư cảm ơn chân thành, chiếc thiệp mừng nhân ngày báo chí, nhuận bút của cộng tác viên dù không nhiều nhưng rất cần sự chu đáo, kịp thời từ phía tòa soạn. Những bài học ấy là muôn thuở, không có gì mới, nhưng không phải tòa soạn nào cũng làm được, không phải Ban Biên tập nào cũng quan tâm, chăm chút, sự chu toàn.
Xuân về Tết đến, năm mới 2023, các báo bàn chuyện Cộng tác viên, việc rất nên làm!
Phạm Quốc Toàn
