Dịch bệnh được Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi công bố ngày 15/5 tại tỉnh Ituri, miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo. Chỉ hai ngày sau, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ban bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng.
Tính đến ngày 2/6, WHO ghi nhận ít nhất 321 ca nhiễm xác nhận và 116 ca nghi nhiễm tại Cộng hòa Dân chủ Congo. Ít nhất 48 người đã tử vong. Tại Uganda, số ca mắc đã tăng lên 15 trường hợp, trong đó có ít nhất một ca tử vong. Các ca bệnh đã xuất hiện tại thủ đô Kampala, cách biên giới Congo hàng trăm km.
Các chuyên gia cảnh báo đợt bùng phát hiện nay có nguy cơ trở thành một trong những dịch Ebola nghiêm trọng nhất trong nhiều năm qua, đặc biệt khi khu vực chịu ảnh hưởng đang đối mặt với xung đột vũ trang, thiếu nhân lực y tế và nguồn lực ứng phó hạn chế.
Nguyên nhân khiến thế giới vẫn chưa có vắc-xin cho đợt dịch hiện nay nằm ở chỗ virus gây bệnh là chủng Bundibugyo, một biến thể Ebola hiếm gặp từng được phát hiện tại Uganda năm 2007 và Congo năm 2012. Đây là lần thứ ba chủng virus này gây bùng phát dịch lớn.
Hiện các loại vắc-xin Ebola được phê duyệt chỉ có tác dụng với chủng Zaire, bao gồm Ervebo của Merck và bộ vắc-xin Zabdeno - Mvabea của Johnson & Johnson. Các loại vắc-xin này không thể sử dụng thay thế cho chủng Bundibugyo nếu chưa được thử nghiệm và phê duyệt riêng.
Do các đợt bùng phát Bundibugyo xảy ra rất hiếm, giới nghiên cứu chưa có đủ dữ liệu và cơ hội để phát triển vắc-xin. Tỷ lệ tử vong của chủng này được ước tính từ 30-50%.
Hiện Liên minh Đổi mới Chuẩn bị Phòng chống Dịch bệnh (CEPI) đang tài trợ cho ba chương trình phát triển vắc-xin Bundibugyo.
Trong đó, Sáng kiến Vắc-xin Phòng chống AIDS Quốc tế (IAVI) nhận 3,2 triệu USD để phát triển vắc-xin sử dụng virus đã làm suy yếu làm vật mang. Hãng Moderna nhận 50 triệu USD để nghiên cứu vắc-xin mRNA, còn Đại học Oxford nhận 8,6 triệu USD để phát triển vắc-xin dựa trên công nghệ tương tự vắc-xin COVID-19 Oxford/AstraZeneca. Việc sản xuất dự kiến do Viện Huyết thanh Ấn Độ đảm nhiệm.
Tuy nhiên, CEPI chưa công bố thời gian bắt đầu các thử nghiệm. Các chuyên gia cho biết quá trình nghiên cứu, đánh giá và thử nghiệm ban đầu có thể kéo dài nhiều năm, trong khi việc sản xuất quy mô lớn cũng cần thêm nhiều tháng.
Ngoài thách thức khoa học, công tác chống dịch còn gặp khó khăn bởi tình trạng thiếu lòng tin vào vắc-xin tại một số khu vực ở Congo. Tuần trước, người biểu tình đã tấn công một cơ sở y tế tại thị trấn Rwampara và đốt các lều điều trị Ebola sau tranh cãi liên quan đến việc xử lý thi thể nạn nhân.
Dù vậy, giới chuyên gia nhấn mạnh rằng một loại vắc-xin hiệu quả đối với chủng Bundibugyo vẫn là công cụ quan trọng nhất để kiểm soát dịch bệnh trong dài hạn. Hiện tại, các biện pháp điều trị chủ yếu vẫn tập trung vào hỗ trợ bệnh nhân như bù nước, duy trì huyết áp ổn định và sử dụng một số liệu pháp kháng thể thử nghiệm được WHO khuyến nghị.
