Giai phẩm Tết thời hiện đại

(CLO) Báo Tết là món ăn tinh thần, cũng “ngon”, cũng hấp dẫn không kém những món ăn đặc trưng ngày Tết, nên những người làm báo gọi đó là “giai phẩm”. Vậy “hương vị” của món ăn tinh thần này ở các giai phẩm Tết hiện đại bây giờ ra sao?

Hầu hết ở các nước sử dụng tiếng Anh không có báo Tết, mà chỉ kết thúc năm cũ và bắt đầu một năm mới bằng những bài tổng kết trên nhiều lĩnh vực, không có những bài giải trí, văn hóa chào mùa xuân. Còn ở nước ta, giai phẩm mừng xuân đã có hơn 100 năm nay. Từ Tết Mậu Ngọ năm 1918, Báo Nam Phong đã cho ra một tuyển tập thơ văn như một giai phẩm mừng xuân. Theo cụ Vương Hồng Sển, có thể xem đó là “thủy tổ các số báo xuân, báo tân niên, báo đặc biệt” ở Việt Nam.

Những năm tiếp theo báo xuân bắt đầu có rải rác, phổ biến sau năm 1930, cùng với sự phát triển của báo chí cả nước, cho đến nay.

Các ấn phẩm báo Tết Xuân Kỷ Hợi 2019. Ảnh: nhandan.com.vn

Các ấn phẩm báo Tết Xuân Kỷ Hợi 2019. Ảnh: nhandan.com.vn

Vì sao dân ta thích báo xuân?

Với độc giả, giai phẩm mùa xuân mang tính giải trí cao nên luôn là món ăn tinh thần không thể thiếu trong những ngày Tết. Còn với những người làm báo, làm báo xuân, viết báo Tết cũng là một khát vọng văn chương, cuối năm xả hết tâm tình với bạn đọc bằng những bài viết ăm ắp tâm tư tình cảm, đọc lên đã thấy được mùa xuân ngay trước mắt.

Để lý giải vì sao dân ta lại thích báo xuân và xem đây là món ăn tinh thần không thể thiếu trong những ngày Tết có lẻ nên bắt đầu từ những giai phẩm xuân hay của những nhà báo tiền bối. Đó là những bài viết của những cây bút lừng danh như Tản Đà, Nguyễn Bính, Nguyễn Tuân, Nguyên Hồng, Ngô Tất Tố, Thanh Châu, Thạch Lam, Hoàng Đạo... Kèm theo đó là những bức tranh Tết của họa sĩ Nguyễn Gia Trí, Tô Ngọc Vân, Lemur (Cát Tường)… với những bìa báo đơn giản nhưng thật sự gây ấn tượng.

Và cũng từ những giai phẩm Tết có tính cổ điển, góp phần tạo ra một món ăn tinh thần làm mê hoặc độc giả trong những ngày Tết mới thấy những người làm báo xuân thời hiện đại máy móc quá. Chưa coi trọng tính giải trí, văn hóa, để tính thời sự, chính trị lấn át, làm “khô cằn” giai phẩm Tết, mà quên rằng báo xuân cũng thể hiện khát vọng văn chương của các nhà báo. Mỗi giai phẩm đón Tết là sự sáng tạo của tòa soạn, mỗi bài báo Tết có hàm lượng văn hóa, giải trí cao, nâng tầm người viết lẫn người đọc, làm cho những ngày Tết thật sự là những ngày xuân.

Người Việt bây giờ dù ăn Tết có phần hiện đại hơn, du lịch, nghỉ ngơi là chủ yếu nên có thể không cần đến “thịt mỡ dưa hành”. Nhưng một giai phẩm Tết vừa đẹp vừa hay thì dường như không thể thiếu trong những ngày đầu năm mới.

Vậy báo xuân thời hiện đại có gì?

Báo xuân thời đại công nghệ 4.0, tư duy sáng tạo ngày một ít đi, dù kỹ thuật in ấn, kỹ thuật trình bày rất tiên tiến. Đặc biệt là bìa báo, không còn là những tác phẩm hội họa độc đáo, những tác phẩm ảnh tuyệt đẹp như mùa xuân đang từ đó bước ra. Thay vào đó thường là những bức ảnh được “công nghệ hóa” theo chủ đề chính trị, xã hội, người đẹp, những bức ảnh khô khan minh họa cho thành tựu này nọ.

Nhớ, mùa xuân năm con gà, tình cờ gặp họa sĩ Thái Tuấn (1918-2007), tôi đặt ông vẽ con gà cho số báo tất niên. Ba ngày sau ông gửi một tranh con gà cồ tuyệt dũng, vươn cao cổ, nhìn rất lạc quan. Số báo tất niên Người Lao Động năm đó nhiều người khen, cũng vì con gà tuyệt dũng ấy! Bức tranh con gà ấy giờ tôi vẫn treo trên tường nhà!

Còn nội dung? Đây là vấn đề cốt lõi làm nên bản sắc của từng giai phẩm xuân. Tôi đã từng làm báo xuân nhiều năm trước đây. Bao giờ tòa soạn cũng có đề cương, duyệt đề cương, chủ đề, rồi đặt bài cho những tên tuổi lớn. Các báo ở TP.HCM phải có những tên tuổi như Sơn Nam, Vương Hồng Sển, Trần Bạch Đằng, Trần Văn Giàu, Chánh Trinh… phải đặt bài cho được.

Tôi nhớ năm đó đặt bài ông Trần Bạch Đằng rất khó khăn, vì có quá nhiều báo đặt nhưng ông viết rất nhanh và chất lượng nhưng chờ bài cũng “gian nan”.

Nhà văn Sơn Nam thì đơn giản, có bài ngay và cứ gần Tết ông gửi bài, mà bài nào cũng chẳng thèm đặt title, hỏi thì ông bảo: “Tao có đặt title thì tụi bay cũng sửa hà”! Nhớ năm đặt bài cụ Vương Hồng Sển (rất khó), lợi dụng cơ hội tôi mới viết bài giới thiệu cuốn “Một nửa đời hư” của cụ, đến nhà tặng ông tờ báo, có đăng bài “Một nửa đời hư: Hư hay không hư?”, cụ hỏi: “Tao hư hay không hư”? Tôi hổng dám trả lời vì cụ đã nói “hư” rồi mà, nói hổng hư, lỡ cụ la thì mệt, tôi cười khà khà hỏi chuyện đông tây kim cổ, ghi âm lại, về cho bóc băng, được bài hay, ký tên cụ, là oách rồi. Vì với các tên tuổi lớn như Nhà văn Sơn Nam, các tòa soạn luôn phải chờ, đợi!

Tôi cũng nhớ một vài cây bút khá nổi tiếng Hà Nội, vào Sài Gòn, nằm khách sạn “cày” liên tục và “nộp sổ” cho các tòa soạn. Dĩ nhiên khách sạn tòa soạn lo, nhuận bút lãnh trước, lãnh đủ và bài cũng tương đối, chính trị là chính.

Còn các nhà thơ trẻ thì rải bài. Có người mỗi Tết được đăng 5, 7 bài, tiền nhuận bút đủ nhậu Tết nhưng có người thì không, còn trách lên trách xuống…

Giờ thì những cây bút cây đa cây đề ngày càng ít đi, xu thế báo xuân hiện đại cũng đã khác. Tính thời sự, kinh tế, chính trị lấn át, trong khi tính văn hóa, giải trí chất lượng lại không cao, hàm lượng chất xám ít, thơ văn nhạt nhẽo không khí Tết, xuân nhàn nhạt, gượng ép.

Lưu Vĩnh Hy

Xem thêm

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Báo Việt Nam độc lập tại Bảo tàng báo chí Việt Nam trong thời đại số

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Báo Việt Nam độc lập tại Bảo tàng báo chí Việt Nam trong thời đại số

(CLO) Trong lịch sử Báo chí Cách mạng Việt Nam, Báo Việt Nam Độc lập giữ một vị trí đặc biệt. Được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập ngày 1/8/1941 tại Pác Bó (Cao Bằng), tờ báo không chỉ là cơ quan tuyên truyền của Mặt trận Việt Minh mà còn là phương tiện trực tiếp truyền bá đường lối cách mạng, khơi dậy tinh thần yêu nước, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, chuẩn bị cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Hoàn thiện nguyên tắc sử dụng AI trong báo chí: Từ định hướng chung đến “quy định có thể thực thi”

Hoàn thiện nguyên tắc sử dụng AI trong báo chí: Từ định hướng chung đến “quy định có thể thực thi”

(NB&CL) Góp ý vào Dự thảo “10 nguyên tắc sử dụng AI trong hoạt động báo chí”, nhà báo Lý Việt Trung, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo TP. Hồ Chí Minh cho rằng việc xây dựng bộ nguyên tắc không nên chỉ dừng lại ở việc đưa ra những định hướng chung về sử dụng công nghệ, mà cần hướng tới một khung quy định cụ thể, có khả năng áp dụng trong thực tiễn hoạt động báo chí.

Cách báo chí biến niềm tin thành nguồn thu mới

Cách báo chí biến niềm tin thành nguồn thu mới

(CLO) Trong bối cảnh doanh thu quảng cáo ngày càng chảy về các nền tảng công nghệ, nhiều cơ quan báo chí đang tìm cách khai thác giá trị lớn nhất mà họ sở hữu, đó là niềm tin của độc giả.

Vì sao tạp chí The Atlantic tự giảm lượng người đăng ký?

Vì sao tạp chí The Atlantic tự giảm lượng người đăng ký?

(CLO) Trong bối cảnh các tòa soạn ngày càng chú trọng xây dựng mối quan hệ trực tiếp với độc giả, tạp chí The Atlantic lại chủ động hỏi những người ít tương tác liệu họ có còn muốn tiếp tục nhận bản tin qua email hay không.

Muốn Gen Z đọc báo, đừng chỉ đưa tin

Muốn Gen Z đọc báo, đừng chỉ đưa tin

(CLO) Làm thế nào để thu hút độc giả trẻ là chủ đề nổi bật tại Liên hoan Truyền thông Tin tức Nam Á do Hiệp hội Truyền thông Tin tức Quốc tế (INMA) tổ chức ở New Delhi (Ấn Độ).

Từ tạp chí thua lỗ đến đế chế truyền thông đa nền tảng

Từ tạp chí thua lỗ đến đế chế truyền thông đa nền tảng

(CLO) Bắt đầu từ thương vụ mua lại một tạp chí kinh doanh truyền thống, Grupo OPSA đã biến tạp chí Estrategia & Negocios thành một trong những thương hiệu truyền thông kinh doanh có sức ảnh hưởng tại Trung Mỹ, với mô hình doanh thu đa dạng từ nội dung, sự kiện và nền tảng số.

Cách tờ báo Ấn Độ thu hút Gen Z qua mạng xã hội

Cách tờ báo Ấn Độ thu hút Gen Z qua mạng xã hội

(CLO) Các tòa soạn muốn thu hút độc giả trẻ không nên tìm cách kéo thế hệ Z quay lại với các sản phẩm tin tức truyền thống, mà cần thay đổi cách truyền tải thông tin để phù hợp với thói quen tiếp nhận của họ.

Các tòa soạn Ấn Độ bỏ theo đuổi lượt truy cập, tập trung giữ chân độc giả

Các tòa soạn Ấn Độ bỏ theo đuổi lượt truy cập, tập trung giữ chân độc giả

(CLO) Các lãnh đạo truyền thông tham dự chuyến tham quan học tập trong khuôn khổ Lễ hội Truyền thông Tin tức Nam Á của Hiệp hội Truyền thông Tin tức Quốc tế (INMA) đều nhận định rằng lưu lượng truy cập (traffic) sẽ không còn quay trở lại thời kỳ tăng trưởng như trước. Thay vào đó, các tòa soạn cần tập trung vào việc giữ chân độc giả, khai thác kho nội dung sẵn có và ứng dụng AI để nâng cao giá trị sản phẩm.

Bài học giữ chân độc giả từ nền tảng thể thao lớn nhất Ấn Độ

Bài học giữ chân độc giả từ nền tảng thể thao lớn nhất Ấn Độ

(CLO) Theo ông Siddharth Sharma, Giám đốc Nội dung và Sản xuất của JioStar, nhiều tòa soạn hiện vẫn đánh giá thành công của một bài báo chủ yếu bằng số lượt xem. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là làm thế nào để độc giả quay lại vào ngày hôm sau và tiếp tục gắn bó với nền tảng trong thời gian dài.

HTV phát động Chiến dịch Đa truyền thông 'Tìm lại tên Anh'

HTV phát động Chiến dịch Đa truyền thông 'Tìm lại tên Anh'

(CLO) Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027), hưởng ứng Chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin", Đài Phát thanh và Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh (HTV), Cơ quan Báo và Phát thanh Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh chính thức phát động Chiến dịch Đa truyền thông "Tìm lại tên anh".

Dấn thân nơi lũ dữ, tìm thấy tình người giữa mất mát

Dấn thân nơi lũ dữ, tìm thấy tình người giữa mất mát

(NB&CL) Khi những tuyến đường bị đất đá vùi lấp, nhiều khu dân cư chìm trong bùn lũ, điện và sóng điện thoại cùng lúc gián đoạn, hành trình tiếp cận hiện trường trở thành một thử thách. Giữa vùng lũ Lai Châu, phóng viên Vũ Tuấn, Báo điện tử Tuổi Trẻ đã lựa chọn đi vào nơi khó khăn nhất để ghi nhận sức tàn phá của thiên tai và kể về những con người không bỏ lại nhau trong thời khắc hiểm nguy nhất.

NDTV: AI chỉ đáng đầu tư khi tạo ra giá trị thực

NDTV: AI chỉ đáng đầu tư khi tạo ra giá trị thực

(CLO) Khi AI giúp việc phát triển sản phẩm ngày càng dễ dàng và nhanh chóng, kênh truyền thông NDTV (Ấn Độ) cho rằng thách thức lớn nhất với các tòa soạn không còn là "có thể xây dựng được gì", mà là "nên xây dựng điều gì thực sự mang lại giá trị".

Thanh Hóa: Bồi dưỡng ứng dụng AI trong sáng tạo hình ảnh đa nền tảng cho gần 40 phóng viên, biên tập viên

Thanh Hóa: Bồi dưỡng ứng dụng AI trong sáng tạo hình ảnh đa nền tảng cho gần 40 phóng viên, biên tập viên

(CLO) Sáng 22/7, Hội Nhà báo tỉnh Thanh Hóa phối hợp với Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức khai giảng lớp bồi dưỡng "Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong sáng tạo hình ảnh đa nền tảng" cho gần 40 phóng viên, biên tập viên và kỹ thuật viên đến từ các cơ quan báo chí, truyền thông trên địa bàn tỉnh.

Báo chí đồng hành cùng phát triển văn hóa: "Xây" giá trị, "chống" lệch chuẩn

Báo chí đồng hành cùng phát triển văn hóa: "Xây" giá trị, "chống" lệch chuẩn

(CLO) Sự lan tỏa mạnh mẽ của truyền thông số đang mở ra nhiều cơ hội để quảng bá văn hóa Việt Nam, nhưng cũng đặt ra những thách thức chưa từng có đối với việc giữ gìn bản sắc dân tộc. Trong bối cảnh đó, báo chí cần đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ: chủ động "xây" những giá trị tích cực, bồi đắp hệ giá trị văn hóa Việt Nam và kiên quyết "chống" các biểu hiện lệch chuẩn, xuyên tạc, làm phai nhạt bản sắc dân tộc.

Indian Express đặt cược vào video nhưng không đánh đổi uy tín

Indian Express đặt cược vào video nhưng không đánh đổi uy tín

(CLO) Khi độc giả ngày càng tiếp cận tin tức qua mạng xã hội, nền tảng video và các công cụ AI thay vì truy cập trực tiếp vào website báo chí, tờ Indian Express chuyển sang chiến lược ưu tiên video nhưng không đánh đổi uy tín để "câu view".

Cỡ chữ bài viết: