Sự cải thiện về bầu không khí hợp tác và những yếu tố thúc đẩy đồng thuận
So với hội nghị G7 năm trước, kết quả tại Evian-les-Bains được đánh giá tích cực hơn khi các nhà lãnh đạo đã tránh được những bất đồng công khai vốn từng làm lu mờ nhiều kỳ họp trước đây. Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump tham dự trọn vẹn chương trình nghị sự và không xảy ra các cuộc đối đầu mang tính biểu tượng giữa Washington với các đồng minh đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành một số tuyên bố chung quan trọng.
Các nước G7 thể hiện sự thống nhất tương đối trong nhiều vấn đề quốc tế nổi bật, bao gồm tiếp tục hỗ trợ Ukraine, gia tăng sức ép kinh tế đối với Nga, bảo đảm tự do hàng hải tại eo biển Hormuz và phản đối các tham vọng hạt nhân của Iran. Những kết quả này vượt quá kỳ vọng của nhiều nhà quan sát, bởi trước hội nghị đã xuất hiện không ít dự báo về khả năng tái diễn một cuộc khủng hoảng trong nội bộ phương Tây.
Tuy nhiên, để đánh giá đúng ý nghĩa của những kết quả đạt được, cần đặt hội nghị trong bối cảnh địa chính trị cụ thể. So với một năm trước, vị thế quốc tế của Washington đã có nhiều thay đổi. Tại Trung Đông, Mỹ chưa đạt được những mục tiêu chiến lược như kỳ vọng. Thay vì hướng tới việc tái khẳng định vai trò chi phối khu vực hay tạo ra các chuyển biến căn bản trong cấu trúc quyền lực khu vực, ưu tiên trước mắt của Washington dường như là hạn chế những hệ lụy từ các diễn biến phức tạp và ngăn ngừa nguy cơ leo thang ngoài tầm kiểm soát.
Trong quan hệ với Trung Quốc, các nỗ lực gây sức ép cũng chưa mang lại những kết quả rõ rệt. Bắc Kinh không đưa ra các nhượng bộ lớn trong các vấn đề thương mại, tiếp tục duy trì quan hệ kinh tế với Iran và không thay đổi lập trường về nhiều vấn đề chiến lược. Cạnh tranh Mỹ - Trung trong các lĩnh vực công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn tiên tiến hay chuỗi cung ứng các khoáng sản chiến lược vẫn tiếp tục diễn ra quyết liệt.
Đối với cuộc xung đột Nga - Ukraine, vai trò trung gian hòa giải của Washington cũng chưa tạo ra bước đột phá đáng kể. Trái lại, các dấu hiệu leo thang vẫn xuất hiện trên thực địa, khiến triển vọng đạt được giải pháp chính trị toàn diện tiếp tục gặp nhiều trở ngại.
Trong bối cảnh đó, khả năng gây áp lực đơn phương của Mỹ đối với các đối tác G7 bị hạn chế hơn trước. Washington cần duy trì sự phối hợp với các đồng minh nhằm xử lý đồng thời nhiều thách thức an ninh quốc tế, từ Trung Đông, châu Âu đến khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Điều này buộc chính quyền Mỹ phải thể hiện mức độ linh hoạt và sẵn sàng thỏa hiệp cao hơn.
Ở chiều ngược lại, các đồng minh châu Âu cũng nhận thức được rằng vai trò của Mỹ vẫn mang tính quyết định đối với nhiều vấn đề an ninh chiến lược. Vì vậy, thay vì đẩy căng thẳng lên cao, cả hai bên đều lựa chọn phương thức đối thoại và tìm kiếm những điểm đồng thuận khả thi.
Từ góc độ này, hội nghị G7 phản ánh một thực tế mới trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Nếu trước đây quan hệ Mỹ - châu Âu thường được nhìn nhận theo mô hình lãnh đạo - phụ thuộc, thì hiện nay xu hướng nổi bật hơn là quá trình thương lượng phức tạp, trong đó mỗi bên đều có lợi ích riêng cần được bảo vệ và đều phải chấp nhận những nhượng bộ nhất định để duy trì sự gắn kết chiến lược.
Tuy nhiên, những tín hiệu tích cực này chủ yếu phản ánh sự điều chỉnh về phương thức ứng xử và chiến thuật đối ngoại, chứ chưa đủ cơ sở để khẳng định sự thay đổi căn bản trong định hướng chiến lược của các bên.
Những khác biệt nền tảng vẫn tồn tại trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương
Theo giới quan sát, mặc dù bầu không khí hợp tác được cải thiện, song việc cho rằng phương Tây đang bước vào một “kỷ nguyên đoàn kết mới” có thể là nhận định quá lạc quan. Thực tế cho thấy các bất đồng cốt lõi giữa Mỹ và châu Âu vẫn chưa được giải quyết.
Trước hết, hội nghị không tạo ra những cam kết cụ thể mới từ phía Washington liên quan đến việc mở rộng hỗ trợ quân sự cho Ukraine hoặc gia tăng các biện pháp trừng phạt đối với Nga. Những tuyên bố chung đạt được chủ yếu mang tính định hướng chính trị, trong khi các quyết định có tính ràng buộc vẫn còn bỏ ngỏ.
Quan trọng hơn, các khác biệt giữa Mỹ và châu Âu hiện không chỉ xoay quanh một số hồ sơ chính sách cụ thể mà phản ánh những cách tiếp cận khác nhau về trật tự quốc tế trong tương lai.
Trong lĩnh vực thương mại và đầu tư, hai bên vẫn tồn tại những mâu thuẫn liên quan đến chủ nghĩa bảo hộ, chính sách công nghiệp và cạnh tranh công nghệ. Về biến đổi khí hậu, châu Âu tiếp tục ưu tiên các cam kết môi trường và chuyển đổi xanh, trong khi nhiều lực lượng chính trị tại Mỹ có cách tiếp cận thận trọng hơn đối với các ràng buộc quốc tế.
Trong quản lý di cư, các tổ chức đa phương và các chuẩn mực quản trị toàn cầu, khác biệt về quan điểm cũng ngày càng rõ nét. Châu Âu nhìn chung tiếp tục đề cao vai trò của chủ nghĩa đa phương, luật pháp quốc tế và các thiết chế toàn cầu, trong khi tư duy “nước Mỹ trước tiên” vẫn có ảnh hưởng đáng kể trong chính sách đối ngoại của Washington.
Những khác biệt này không đơn thuần là sự khác nhau về mức độ ưu tiên chính sách, mà phản ánh các cách nhìn nhận khác nhau về bản chất của quyền lực quốc tế, vai trò của các liên minh, cũng như những nguyên tắc cần chi phối trật tự thế giới trong thế kỷ XXI.
Về phương diện chính trị, khoảng cách nhận thức giữa giới lãnh đạo Mỹ và châu Âu cũng chưa được thu hẹp đáng kể. Nhiều nhà lãnh đạo châu Âu vẫn xem phong cách lãnh đạo của Tổng thống Mỹ Donald Trump là khó dự đoán và tiềm ẩn rủi ro đối với sự ổn định của các liên minh truyền thống. Trong khi đó, từ góc nhìn của Tổng thống Donald Trump và các lực lượng chính trị đồng quan điểm, không ít đối tác châu Âu vẫn bị coi là gắn bó với những tư duy chính trị mà họ cho rằng không còn phù hợp với các lợi ích quốc gia của Mỹ.
Bởi vậy, sự đồng thuận tại Evian-les-Bains có thể được hiểu như một sự thích nghi mang tính tình thế trước những thách thức chung hơn là biểu hiện của sự hội tụ chiến lược lâu dài. Việc các bên tạm thời gác lại bất đồng không đồng nghĩa với việc những bất đồng đó đã biến mất.
Trong thời gian tới, các diễn biến tiếp theo tại các cơ chế hợp tác phương Tây, đặc biệt là các hội nghị cấp cao của NATO, sẽ là phép thử quan trọng đối với mức độ bền vững của sự đồng thuận hiện nay. Những cuộc thảo luận về chia sẻ gánh nặng an ninh, hỗ trợ Ukraine, quan hệ với Nga, cạnh tranh với Trung Quốc và tương lai của hệ thống quốc tế sẽ tiếp tục đặt ra những câu hỏi khó đối với cả Washington và các đồng minh châu Âu.
Như vậy, hội nghị G7 tại Pháp đã góp phần cải thiện hình ảnh và tạo dựng cảm giác về sự đoàn kết trong nội bộ phương Tây. Tuy nhiên, sự phục hồi của bề mặt quan hệ không đồng nghĩa với việc những vấn đề thuộc về nền tảng đã được giải quyết.
Những khác biệt về lợi ích, nhận thức chiến lược và tầm nhìn đối với trật tự thế giới tương lai vẫn là thách thức căn bản đối với quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Do đó, triển vọng hợp tác giữa Mỹ và châu Âu trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì đồng thuận trước mắt và việc liệu hai bên có thể tìm được tiếng nói chung về những vấn đề mang tính cấu trúc đang ngày càng định hình cục diện quốc tế hay không.
