Xung đột Mỹ-Iran và nguy cơ khủng hoảng lương thực châu Phi

(CLO) Xung đột giữa Mỹ và Iran, nếu leo thang và kéo dài, có thể tạo ra những tác động dây chuyền vượt xa phạm vi khu vực, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và nông nghiệp.

Một trong những hệ quả đáng lo ngại nhất là nguy cơ mất an ninh lương thực tại châu Phi, khu vực vốn có mức độ phụ thuộc cao vào nhập khẩu đầu vào nông nghiệp. Trong bối cảnh đó, các phân tích gần đây cho thấy thị trường toàn cầu có thể mất tới một phần ba nguồn cung phân bón trong kịch bản gián đoạn nghiêm trọng.

Gián đoạn chuỗi cung ứng phân bón và điểm nghẽn tại eo biển Hormuz

Tâm điểm của vấn đề nằm ở Eo biển Hormuz - một trong những tuyến vận tải chiến lược quan trọng nhất thế giới. Đây là hành lang vận chuyển không chỉ của dầu mỏ, mà còn của nhiều nguyên liệu đầu vào thiết yếu cho sản xuất phân bón. Ước tính khoảng 46% lưu huỳnh, 30% urê và 21% amoniac toàn cầu đi qua khu vực này. Khi xung đột quân sự làm gia tăng rủi ro an ninh hàng hải, các hoạt động vận chuyển bị gián đoạn hoặc chi phí bảo hiểm và vận tải tăng vọt, kéo theo sự thu hẹp nguồn cung và biến động giá cả trên thị trường quốc tế.

word-nh7ruj-1.jpg
Cuộc xung đột Mỹ-Iran vẫn đang diễn biến phức tạp, khó lường. Ảnh: U.S Navy

Trong điều kiện bình thường, thị trường phân bón đã chịu áp lực từ chi phí năng lượng cao, đặc biệt là giá khí đốt tự nhiên - nguyên liệu chính để sản xuất phân bón nitơ. Khi xung đột nổ ra, cú sốc kép từ cả phía cung (gián đoạn vận chuyển, sản xuất) và phía chi phí đầu vào (năng lượng tăng giá) khiến giá phân bón tăng nhanh. Các ước tính cho thấy mức tăng có thể đạt 15-20%, thậm chí cao hơn trong những giai đoạn căng thẳng.

Sự phụ thuộc của nguồn cung toàn cầu vào khu vực Vịnh Ba Tư làm gia tăng mức độ dễ tổn thương của hệ thống. Khoảng 35% nguồn cung urê thế giới đến từ khu vực này. Khi hoạt động sản xuất bị gián đoạn, giá urê đã ghi nhận mức tăng mạnh, có thời điểm lên tới 60-70%. Đồng thời, amoniac cũng chịu tác động tiêu cực. Do tính chất độc hại và yêu cầu an toàn cao trong lưu trữ, vận chuyển, nhiều cơ sở sản xuất buộc phải giảm hoặc tạm ngừng hoạt động trong điều kiện chiến sự, càng làm thu hẹp nguồn cung.

Hệ quả là lượng phân bón sẵn có cho nông dân trên toàn cầu giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều năm. Điều này không chỉ phản ánh sự thiếu hụt tạm thời, mà còn cho thấy những điểm nghẽn mang tính cấu trúc của chuỗi cung ứng toàn cầu, vốn phụ thuộc vào một số khu vực địa lý và tuyến vận tải nhất định.

Tác động lan tỏa tới châu Phi và nguy cơ mất an ninh lương thực

Trong bức tranh chung đó, châu Phi, đặc biệt là khu vực cận Sahara, nổi lên như khu vực chịu tác động nặng nề nhất. Khoảng 80% nhu cầu phân bón của khu vực này phải dựa vào nhập khẩu. Chi phí hậu cần cao, hạ tầng hạn chế và rủi ro tài chính khiến giá phân bón tại đây vốn đã cao hơn mức trung bình toàn cầu. Khi thị trường thế giới biến động, các quốc gia châu Phi không chỉ đối mặt với giá tăng mà còn với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung thực tế.

ngheo-doi-o-chau-phi.jpg
Xung đột Mỹ-Iran và nguy cơ khủng hoảng lương thực châu Phi. Ảnh minh họa: GI

Tác động trực tiếp nhất thể hiện ở hành vi sản xuất của nông dân. Do giá phân bón tăng cao, nhiều hộ buộc phải giảm lượng sử dụng, dẫn đến suy giảm năng suất. Đây là vấn đề đặc biệt nghiêm trọng vì các hộ nông dân nhỏ lẻ chiếm khoảng 70% sản lượng lương thực của khu vực. Các ước tính cho thấy chỉ cần nguồn cung phân bón giảm 10% cũng có thể kéo theo sản lượng các cây trồng chủ lực như ngô, gạo và lúa mì giảm tới 25%. Hệ quả tất yếu là giá lương thực tăng, có thể tăng thêm khoảng 8% trên toàn lục địa.

Vấn đề càng trở nên cấp bách khi xét đến chu kỳ sản xuất nông nghiệp. Nông dân cần tích trữ phân bón trước mùa gieo trồng, đặc biệt cho các vụ mùa kế tiếp. Tuy nhiên, sự gián đoạn nguồn cung khiến họ không thể chuẩn bị đầy đủ, làm gia tăng rủi ro mất mùa trong tương lai gần. Một khi sản lượng sụt giảm, việc phục hồi sẽ cần nhiều thời gian, bởi nông nghiệp phụ thuộc vào chu kỳ sinh học và điều kiện thời tiết.

Ở cấp độ kinh tế vĩ mô, tác động của xung đột còn thể hiện qua giá năng lượng và chi phí vận tải. Tình trạng thiếu nhiên liệu và giá dầu tăng cao làm gián đoạn chuỗi cung ứng. Theo Izvestia, trường hợp tại Ethiopia cho thấy giá dầu diesel tăng mạnh có thể làm đội chi phí vận chuyển hàng hóa và hạn chế khả năng tiếp cận thực phẩm của người dân. Những cú sốc như vậy không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất mà còn đến phân phối - một mắt xích quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực.

Ở cấp độ hộ gia đình, tác động trở nên rõ rệt hơn. Tại nhiều quốc gia châu Phi, người dân đã phải dành hơn một nửa thu nhập cho thực phẩm và năng lượng. Khi giá cả tăng cao, họ buộc phải điều chỉnh tiêu dùng theo hướng tiêu cực: giảm khẩu phần, cắt giảm thực phẩm giàu dinh dưỡng, hoặc chuyển sang các nguồn thực phẩm rẻ hơn. Điều này làm gia tăng nguy cơ suy dinh dưỡng và kéo theo các hệ lụy xã hội như bất ổn và gia tăng nghèo đói.

Một kênh tác động quan trọng khác là kiều hối. Hàng trăm triệu người châu Phi phụ thuộc vào nguồn thu nhập này. Tuy nhiên, khi các nền kinh tế Trung Đông, nơi sử dụng nhiều lao động châu Phi, bị ảnh hưởng bởi xung đột, dòng kiều hối có nguy cơ suy giảm. Điều này làm suy yếu khả năng chống chịu của các hộ gia đình trước cú sốc giá cả và thu nhập.

Các yếu tố ngoại sinh khác cũng góp phần làm trầm trọng thêm tình hình. Hiện tượng El Nino có thể làm giảm sản lượng nông nghiệp do hạn hán hoặc biến động thời tiết. Đồng thời, xu hướng cắt giảm viện trợ quốc tế làm hạn chế nguồn lực hỗ trợ cho các quốc gia dễ tổn thương. Khi nhiều rủi ro cùng lúc hội tụ, khả năng ứng phó của các nền kinh tế yếu trở nên hạn chế hơn.

Ở phạm vi toàn cầu, các tổ chức như Liên hợp quốc và Tổ chức Thương mại Thế giới đã cảnh báo về nguy cơ lan rộng của khủng hoảng lương thực. Việc gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz có thể khiến hàng chục triệu người rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. Đồng thời, chi phí vận tải tăng cao do các tuyến đường phải chuyển hướng, ví dụ đi vòng qua châu Phi, làm kéo dài thời gian giao hàng thêm 25-30 ngày và gia tăng chi phí thương mại toàn cầu.

Về mặt kinh tế, giá năng lượng cao kéo dài có thể làm suy giảm tăng trưởng toàn cầu, gia tăng lạm phát và gây áp lực lên cán cân thương mại của nhiều quốc gia. Đối với các nước đang phát triển ở châu Á và châu Phi, tác động kép từ giá phân bón và giá lương thực tăng có thể dẫn đến vòng xoáy bất lợi: chi phí sản xuất tăng, sản lượng giảm, giá tăng và sức mua suy yếu.

Rõ ràng, xung đột Mỹ-Iran cho thấy mức độ liên kết chặt chẽ giữa địa chính trị, năng lượng và an ninh lương thực. Một cú sốc tại một điểm nút chiến lược như eo biển Hormuz có thể lan rộng thông qua các kênh thương mại và tài chính, tác động trực tiếp đến những khu vực dễ tổn thương nhất. Nếu không có các biện pháp ổn định nguồn cung năng lượng và phân bón, cũng như tăng cường năng lực sản xuất nội địa tại các nước đang phát triển, nguy cơ thiếu hụt lương thực và bất ổn kinh tế - xã hội sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới.

​

Xem thêm

COP31: Khi AI trở thành bài toán khí hậu mới

COP31: Khi AI trở thành bài toán khí hậu mới

(NB&CL) Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra những khả năng mới trong ứng phó biến đổi khí hậu, nhưng sự phát triển nhanh chóng của công nghệ này cũng kéo theo nhu cầu năng lượng, nước và tài nguyên ngày càng lớn. Tại COP31, đây là một thách thức mới mà thế giới không thể bỏ qua.

Sự sụp đổ bất ngờ của Ueno Bank khiến hàng triệu khách hàng không thể truy cập tài khoản. Ảnh: Ueno Bank

Ngân hàng Ueno Bank tại Paraguay sụp đổ như thế nào?

(CLO) Từ một ngân hàng số phát triển nhanh chóng với gần 3 triệu khách hàng, Ueno Bank tại Paraguay bất ngờ bị cơ quan quản lý can thiệp vì thiếu hụt vốn nghiêm trọng. Đằng sau sự sụp đổ này là những khoản cho vay rủi ro, sai lệch trong báo cáo tài chính và nghi vấn xung đột lợi ích, khiến hàng triệu người gửi tiền bị ảnh hưởng.

Canada xích lại gần châu Âu nhưng khó rời xa Mỹ

Canada xích lại gần châu Âu nhưng khó rời xa Mỹ

(CLO) Việc Canada cam kết hướng tới trở thành thành viên liên kết đầu tiên của Liên minh châu Âu (EU) đánh dấu bước tiến mới trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Tuy nhiên, động thái này không đồng nghĩa Ottawa muốn tạo đối trọng hay tìm kiếm một đối tác thay thế Washington.

 Điều gì chờ đợi Tổng thống Trump nếu đảng Dân chủ giành lại Quốc hội Mỹ?

Điều gì chờ đợi Tổng thống Trump nếu đảng Dân chủ giành lại Quốc hội Mỹ?

(CLO) Đảng Dân chủ đang kỳ vọng giành lại quyền kiểm soát lưỡng viện trong cuộc bầu cử ngày 3/11 để làm đòn bẩy đối trọng. Nếu thành công, họ sẽ nắm trong tay các đặc quyền hiến định nhằm giám sát, điều tra và trực tiếp kiềm chế quyền lực hành pháp của Tổng thống Donald Trump trong nửa sau nhiệm kỳ.

Cán cân quyền lực trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ

Cán cân quyền lực trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ

(NB&CL) Ngày 3/11 tới, cử tri Mỹ sẽ lựa chọn Quốc hội khóa mới cùng nhiều vị trí lãnh đạo cấp bang. Diễn ra giữa nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, cuộc bầu cử có thể điều chỉnh tương quan quyền lực tại Washington, tác động đến chương trình nghị sự của Nhà Trắng và định hình bước chuẩn bị cho cuộc đua Tổng thống năm 2028. Trong bối cảnh đa số tại Quốc hội Mỹ khá mong manh, những thay đổi nhỏ về số ghế cũng có thể tạo ra những thay đổi chính trị đáng kể.

Mỹ loại DeepSeek khỏi cơ quan chính phủ và vấn đề chủ quyền dữ liệu AI quốc gia

Mỹ loại DeepSeek khỏi cơ quan chính phủ và vấn đề chủ quyền dữ liệu AI quốc gia

(CLO) Quyết định của Bộ An ninh Nội địa Mỹ yêu cầu loại bỏ DeepSeek khỏi hệ thống công nghệ thông tin của các cơ quan hành pháp dân sự liên bang cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong cách các quốc gia lựa chọn công nghệ. Chất lượng và giá thành vẫn quan trọng nhưng ngày càng phải được cân nhắc cùng an ninh dữ liệu, quyền kiểm soát hệ thống và lợi ích quốc gia.

Bình đẳng giới và những thách thức trong kỷ nguyên AI

Bình đẳng giới và những thách thức trong kỷ nguyên AI

(NB&CL) Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều cơ hội nâng cao năng suất lao động, tiếp cận tri thức và thúc đẩy bình đẳng giới, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ gia tăng định kiến và bất bình đẳng về cơ hội phát triển. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, bình đẳng giới trong kỷ nguyên AI không chỉ đòi hỏi quyền tiếp cận công nghệ, mà còn phải bảo đảm sự tham gia và thụ hưởng công bằng của phụ nữ.

ASEAN tăng cường phối hợp, chủ động ứng phó với các thảm họa thiên nhiên

ASEAN tăng cường phối hợp, chủ động ứng phó với các thảm họa thiên nhiên

(CLO) Giữa lúc những thảm họa thiên nhiên ngày càng khó lường, ASEAN đang chủ động chuẩn bị cho tình huống xấu nhất bằng các cuộc diễn tập cứu trợ đa quốc gia. Mục tiêu rất rõ ràng: tăng cường phối hợp lực lượng, chia sẻ thông tin và sẵn sàng hỗ trợ người dân khi thảm họa thực sự xảy ra.

Hàng không thế giới lại chao đảo vì xung đột Trung Đông

Hàng không thế giới lại chao đảo vì xung đột Trung Đông

(CLO) Sân bay King Khalid ở thủ đô Riyadh của Ả Rập Xê Út bị tấn công 4 lần trong 5 ngày gần đây bởi tên lửa và máy bay không người lái của lực lượng Houthi. Chuỗi sự kiện cho thấy hàng không thế giới một lần nữa phải chịu liên lụy từ cuộc xung đột tại Trung Đông.

Tháng 10 và cuộc đua trở lại Mặt trăng

Tháng 10 và cuộc đua trở lại Mặt trăng

(NB&CL) Tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, các đại diện cấp cao của những nước tham gia Hiệp ước Artemis (Artemis Accords) đang bàn về các nguyên tắc cho hoạt động trên Mặt trăng, trong lúc số thành viên sáng kiến này đã lên 76 và các chương trình đưa người trở lại Mặt trăng bước vào giai đoạn mới.

Greenland và Iceland trong tính toán chiến lược của Mỹ ở Bắc Cực

Greenland và Iceland trong tính toán chiến lược của Mỹ ở Bắc Cực

(CLO) Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã đến thủ đô Reykjavik ngày 5/10, đánh dấu chuyến thăm Iceland đầu tiên của một quan chức ngoại giao cấp cao Mỹ kể từ năm 2021. Động thái này diễn ra trong bối cảnh khu vực Bắc Cực đang ngày càng gia tăng tầm quan trọng chiến lược đối với Washington trên các phương diện an ninh, tuyến hàng hải và tài nguyên.

Pháp và Tây Ban Nha thắt chặt quan hệ trong bối cảnh nhiều sức ép

Pháp và Tây Ban Nha thắt chặt quan hệ trong bối cảnh nhiều sức ép

(CLO) Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Tây Ban Nha của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron (ngày 29 – 30/9) diễn ra trong bối cảnh quan hệ song phương đang đón nhận nhiều xung lực phát triển mới, song cũng đan xen không ít thách thức cần tháo gỡ ở cả bình diện song phương lẫn nội bộ mỗi nước.

Thế giới phòng chống thiên tai: Làm sao để từ “biết trước” trở thành “kịp thời hành động”?

Thế giới phòng chống thiên tai: Làm sao để từ “biết trước” trở thành “kịp thời hành động”?

(NB&CL) Từ Nepal đến Indonesia, những thiên tai gần đây cho thấy năng lực cảnh báo đang tiến rất nhanh về công nghệ nhưng vẫn có thể mắc kẹt ở những mắt xích tưởng như rất nhỏ. Trong bối cảnh Liên hợp quốc đặt mục tiêu tất cả các nước đều có năng lực cảnh báo sớm vào năm 2027, khoảng cách giữa “biết trước” và “kịp thời hành động” trở thành câu hỏi quan trọng.

Cỡ chữ bài viết: