Báo chí cần cách kể chuyện mới trong thời đại video và AI

(CLO) Hai thập kỷ sau khi các tòa soạn Anh bắt đầu chuyển từ báo in sang sản xuất video, công nghệ đã thay đổi gần như toàn bộ cách báo chí tạo và phân phối nội dung. Nhưng có một thứ thay đổi chậm hơn nhiều, đó là cách kể chuyện.

Video thay đổi, cách kể chuyện vẫn cũ

Năm 2006, những nhóm nhà báo khu vực đầu tiên được Hiệp hội Báo chí Anh đào tạo về sản xuất video được ghi lại trong bộ phim 8 Days. Bộ phim sau đó giành Giải thưởng Báo chí Video quốc tế tại Berlin.

Thời điểm ấy, cuộc cách mạng chủ yếu xoay quanh công nghệ. Các tòa soạn bắt đầu trang bị máy quay cho phóng viên, băng thông rộng giúp video được phát trên internet và nhà báo học thêm kỹ năng quay, dựng, xuất bản.

Nhưng dù chuyển từ báo in sang màn hình, báo chí vẫn chủ yếu giữ lại cách kể chuyện của truyền hình. Các bản tin hai hoặc ba phút từng là một giải pháp rất hiệu quả trong thời kỳ thông tin khan hiếm. Nhà báo phải chọn những chi tiết quan trọng nhất và truyền tải chúng thật nhanh, rõ ràng.

Nhưng môi trường truyền thông hiện nay đã khác hoàn toàn. Độc giả không còn thiếu thông tin. Ngược lại, họ đang bị bao vây bởi thông tin từ báo chí, mạng xã hội, video ngắn, podcast và các công cụ AI.

Vì vậy, câu hỏi mới của báo chí không chỉ là làm thế nào để đưa thông tin đến độc giả, mà còn là làm thế nào để khiến họ muốn xem, muốn nhớ và muốn quay lại.

sam-mcghee-kieclnzkobo-unsplash.jpg
20 năm sau cuộc cách mạng video, báo chí vẫn loay hoay tìm cách kể chuyện để giữ chân độc giả. Ảnh: Unsplash

Báo chí điện ảnh tìm cách giải bài toán này

Từ đây xuất hiện ý tưởng về “báo chí điện ảnh” (cinematic journalism). Khái niệm này không đơn giản là quay video đẹp hơn. Nó đề cao cách xây dựng nhân vật, quan sát, không gian, âm thanh và nhịp kể để đưa khán giả vào bên trong câu chuyện. Mục tiêu không chỉ là giúp người xem biết một sự kiện xảy ra mà còn hiểu và nhớ được trải nghiệm phía sau nó.

Một ví dụ là bộ phim Mike & Maurice của Gareth Bartlett, người từng làm biên tập viên kỹ thuật số tại Cornwall & Devon Media. Tác phẩm đoạt giải năm 2021 cho thấy video báo chí có thể tạo kết nối với khán giả bằng cách dành nhiều thời gian hơn cho nhân vật, quan sát và cảm xúc thay vì chỉ chạy theo cấu trúc bản tin truyền hình.

Nếu bản tin truyền thống ưu tiên câu hỏi “Chuyện gì đã xảy ra?”, báo chí điện ảnh quan tâm nhiều hơn đến việc khán giả trải nghiệm câu chuyện như thế nào.

Điều này không có nghĩa bản tin truyền thống đã lỗi thời. Tin nhanh vẫn có lợi thế rất lớn về tốc độ, sự rõ ràng và khả năng truyền tải thông tin trong thời gian ngắn.

Báo chí điện ảnh được xem như một công cụ bổ sung, đặc biệt phù hợp với những câu chuyện cần thời gian để hiểu con người, bối cảnh và cảm xúc phía sau sự kiện.

Khi độc giả bắt đầu tránh tin tức

Sự thay đổi này càng trở nên cần thiết khi ngành báo chí đối mặt với hiện tượng né tránh tin tức.

Một bộ phận độc giả không chỉ bị quá tải bởi lượng thông tin khổng lồ mà còn chủ động tránh đọc tin vì cảm thấy mệt mỏi hoặc không muốn tiếp tục tiếp nhận các nội dung tiêu cực.

Trong bối cảnh đó, việc sản xuất thật nhiều nội dung không còn đảm bảo sẽ thu hút được độc giả.

Reach PLC, một trong những tập đoàn xuất bản lớn của Anh, cũng đang chuyển hướng khỏi việc chạy theo số lượng nội dung trong bối cảnh doanh thu và lượng truy cập giảm. Điều này cho thấy các nhà xuất bản tin tức ngày càng quan tâm đến những nội dung có tính khác biệt và khả năng tạo kết nối với độc giả.

TikTok và AI đang đẩy nhanh sự thay đổi

Điều thú vị là nhiều đặc điểm của video ngắn hiện nay lại có điểm chung với ngôn ngữ điện ảnh như hình ảnh mạnh, nhịp độ nhanh, khả năng kể chuyện mà không cần quá nhiều lời dẫn và tập trung vào trải nghiệm của người xem.

Trong khi đó, AI đang tạo thêm một sức ép khác. Khi AI có thể tự động tóm tắt, tổng hợp và trình bày thông tin, việc cung cấp thông tin đơn thuần có thể ngày càng ít tạo ra lợi thế cho báo chí.

Nếu độc giả có thể hỏi chatbot và nhận được câu trả lời trong vài giây, các tòa soạn sẽ phải tạo ra những thứ khó bị thay thế hơn như điều tra, trải nghiệm thực tế, nhân vật, góc nhìn độc đáo và những câu chuyện khiến người đọc thực sự nhớ.

Đây cũng là lý do “báo chí điện ảnh” không chỉ dành cho những người làm video. Nó đặt ra một câu hỏi lớn hơn với toàn ngành. Trong thế giới mà thông tin ngày càng dễ tạo ra và người đọc có vô số lựa chọn, báo chí phải làm gì để giữ được giá trị và sự chú ý của công chúng?

Có thể câu trả lời không chỉ nằm ở việc đưa tin nhanh hơn, mà ở khả năng kể những câu chuyện mà độc giả không chỉ biết, mà còn nhớ và cảm nhận được.

Xem thêm

Khi AI ngày càng mạnh, tòa soạn phải mạnh lên từ bên trong

Khi AI ngày càng mạnh, tòa soạn phải mạnh lên từ bên trong

(CLO) Rời xa giai đoạn thí điểm rời rạc, báo chí đang bước vào kỷ nguyên ứng dụng AI sâu vào quy trình và hạ tầng. Cuộc đua công nghệ giờ đây không thuộc về ai sở hữu nhiều công cụ hơn, mà được định đoạt bởi năng lực biến dữ liệu và tri thức tòa soạn thành sức mạnh nội tại.

Luật Báo chí 2025: Cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, bổ sung nguồn thu mới

Luật Báo chí 2025: Cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, bổ sung nguồn thu mới

(CLO) Luật Báo chí 2025 cho phép cơ quan báo chí liên kết với cơ quan báo chí khác, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để cùng sản xuất nội dung. Luật cũng bổ sung các nguồn thu từ bán quyền đọc, nghe, xem, cấp phép khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí; đồng thời quy định cụ thể hơn về xuất nhập khẩu sản phẩm báo chí.

Bản quyền báo chí giữa 'cơn lốc' sao chép và khai thác dữ liệu

Bản quyền báo chí giữa 'cơn lốc' sao chép và khai thác dữ liệu

(CLO) Một bài báo có thể mất nhiều ngày tác nghiệp, xác minh, biên tập nhưng chỉ cần vài phút để bị sao chép. Video bị cắt ghép, livestream lại; dữ liệu bị tự động "cào" cho các hệ thống công nghệ. Công nghệ giúp báo chí lan xa hơn, nhưng cũng khiến tài sản trí tuệ của tòa soạn dễ bị khai thác hơn bao giờ hết.

Tòa soạn của tương lai sẽ được điều hành bằng dữ liệu

Tòa soạn của tương lai sẽ được điều hành bằng dữ liệu

(NB&CL) Cuộc cạnh tranh của báo chí đang thay đổi. Trong kỷ nguyên AI, khoảng cách giữa các tòa soạn sẽ không còn được tạo ra bởi việc ứng dụng thêm một công nghệ mới, mà bởi năng lực quản trị, khả năng tổ chức dữ liệu và những lựa chọn chiến lược được thực hiện từ hôm nay. Khi công nghệ dần trở thành điều kiện phổ biến, dữ liệu sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi cơ quan báo chí.

Chuyên gia Lê Quốc Vinh: 'Đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí là thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin'

Chuyên gia Lê Quốc Vinh: 'Đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí là thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin'

(CLO) “Trong một thế giới mà thông tin ngày càng dư thừa nhưng niềm tin ngày càng khan hiếm, đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí có lẽ không nằm ở việc sản xuất thêm nội dung, mà ở việc thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin cho phát triển” - ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Le Group of Companies, nhấn mạnh khi đề xuất cách tiếp cận 'Báo chí Hạ tầng Niềm tin'.

VnExpress: Làm chủ dữ liệu để hiểu độc giả và tối ưu sản phẩm

VnExpress: Làm chủ dữ liệu để hiểu độc giả và tối ưu sản phẩm

(NB&CL) Với VnExpress, xây dựng năng lực dữ liệu bắt đầu từ nhu cầu trả lời những câu hỏi rất cụ thể về độc giả và sản phẩm: Vì sao pageview tăng hoặc giảm? Độc giả là ai? Họ đến và đi vì điều gì? Làm thế nào để kéo họ quay lại và tương tác? Sau nhiều năm xây dựng hệ thống riêng, dữ liệu trở thành một phần trong cách tòa soạn phân tích nội dung, hiểu độc giả và vận hành sản phẩm.

AI mạnh đến đâu, phụ thuộc dữ liệu đến đó

AI mạnh đến đâu, phụ thuộc dữ liệu đến đó

(NB&CL) AI đang đi rất nhanh từ một công nghệ được báo chí thử nghiệm sang một năng lực được tích hợp vào hoạt động tác nghiệp. Nhưng phía sau những mô hình ngôn ngữ ngày càng mạnh vẫn tồn tại một điều kiện nền tảng: AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi nó được cung cấp dữ liệu đủ tốt, đủ ngữ cảnh và có thể sử dụng một cách đáng tin cậy.

Tòa soạn không thiếu dữ liệu, mà thiếu năng lực khai thác

Tòa soạn không thiếu dữ liệu, mà thiếu năng lực khai thác

(NB&CL) Một tòa soạn có thể tích lũy hàng triệu bài viết, hình ảnh, video sau nhiều năm hoạt động nhưng chưa chắc đã sở hữu một kho dữ liệu có giá trị. Khi thông tin còn phân tán, thiếu cấu trúc và khó kết nối, dữ liệu dù nhiều vẫn chưa thể trở thành nguồn lực tạo ra những giá trị mới.

Vì sao dữ liệu đang trở thành “nguồn lực chiến lược” của báo chí?

Vì sao dữ liệu đang trở thành “nguồn lực chiến lược” của báo chí?

(NB&CL) Trong kỷ nguyên số và AI, một cơ quan báo chí không chỉ cần sản xuất nội dung nhanh, hay mà còn phải biết tổ chức, chuẩn hóa, kết nối và khai thác tài sản dữ liệu của mình. Từ kho nội dung đã xuất bản, dữ liệu độc giả, hình ảnh, video, âm thanh đến dữ liệu phục vụ sản xuất nội dung, tất cả cần được nhìn nhận như một hạ tầng chiến lược. Tòa soạn nào làm chủ được dữ liệu sẽ có nền tảng để làm chủ công nghệ, đổi mới sản phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đó cũng chính là vấn đề được đặt ra tại chuyên đề này.

Bảo vệ bản quyền trên môi trường số: Tạo điều kiện để các sản phẩm sáng tạo trở thành nguồn lực phát triển

Bảo vệ bản quyền trên môi trường số: Tạo điều kiện để các sản phẩm sáng tạo trở thành nguồn lực phát triển

(CLO) Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, nền tảng số và dữ liệu lớn đang khiến tài sản trí tuệ văn hóa được tạo ra, lan truyền và khai thác với tốc độ chưa từng có, đồng thời làm gia tăng nguy cơ sao chép, phát tán và xâm phạm bản quyền. Định danh, truy vết, bảo vệ quyền và biến tài sản trí tuệ thành nguồn lực kinh tế đang trở thành yêu cầu cấp thiết của quá trình phát triển văn hóa số.

Cỡ chữ bài viết: