Video thay đổi, cách kể chuyện vẫn cũ
Năm 2006, những nhóm nhà báo khu vực đầu tiên được Hiệp hội Báo chí Anh đào tạo về sản xuất video được ghi lại trong bộ phim 8 Days. Bộ phim sau đó giành Giải thưởng Báo chí Video quốc tế tại Berlin.
Thời điểm ấy, cuộc cách mạng chủ yếu xoay quanh công nghệ. Các tòa soạn bắt đầu trang bị máy quay cho phóng viên, băng thông rộng giúp video được phát trên internet và nhà báo học thêm kỹ năng quay, dựng, xuất bản.
Nhưng dù chuyển từ báo in sang màn hình, báo chí vẫn chủ yếu giữ lại cách kể chuyện của truyền hình. Các bản tin hai hoặc ba phút từng là một giải pháp rất hiệu quả trong thời kỳ thông tin khan hiếm. Nhà báo phải chọn những chi tiết quan trọng nhất và truyền tải chúng thật nhanh, rõ ràng.
Nhưng môi trường truyền thông hiện nay đã khác hoàn toàn. Độc giả không còn thiếu thông tin. Ngược lại, họ đang bị bao vây bởi thông tin từ báo chí, mạng xã hội, video ngắn, podcast và các công cụ AI.
Vì vậy, câu hỏi mới của báo chí không chỉ là làm thế nào để đưa thông tin đến độc giả, mà còn là làm thế nào để khiến họ muốn xem, muốn nhớ và muốn quay lại.
Báo chí điện ảnh tìm cách giải bài toán này
Từ đây xuất hiện ý tưởng về “báo chí điện ảnh” (cinematic journalism). Khái niệm này không đơn giản là quay video đẹp hơn. Nó đề cao cách xây dựng nhân vật, quan sát, không gian, âm thanh và nhịp kể để đưa khán giả vào bên trong câu chuyện. Mục tiêu không chỉ là giúp người xem biết một sự kiện xảy ra mà còn hiểu và nhớ được trải nghiệm phía sau nó.
Một ví dụ là bộ phim Mike & Maurice của Gareth Bartlett, người từng làm biên tập viên kỹ thuật số tại Cornwall & Devon Media. Tác phẩm đoạt giải năm 2021 cho thấy video báo chí có thể tạo kết nối với khán giả bằng cách dành nhiều thời gian hơn cho nhân vật, quan sát và cảm xúc thay vì chỉ chạy theo cấu trúc bản tin truyền hình.
Nếu bản tin truyền thống ưu tiên câu hỏi “Chuyện gì đã xảy ra?”, báo chí điện ảnh quan tâm nhiều hơn đến việc khán giả trải nghiệm câu chuyện như thế nào.
Điều này không có nghĩa bản tin truyền thống đã lỗi thời. Tin nhanh vẫn có lợi thế rất lớn về tốc độ, sự rõ ràng và khả năng truyền tải thông tin trong thời gian ngắn.
Báo chí điện ảnh được xem như một công cụ bổ sung, đặc biệt phù hợp với những câu chuyện cần thời gian để hiểu con người, bối cảnh và cảm xúc phía sau sự kiện.
Khi độc giả bắt đầu tránh tin tức
Sự thay đổi này càng trở nên cần thiết khi ngành báo chí đối mặt với hiện tượng né tránh tin tức.
Một bộ phận độc giả không chỉ bị quá tải bởi lượng thông tin khổng lồ mà còn chủ động tránh đọc tin vì cảm thấy mệt mỏi hoặc không muốn tiếp tục tiếp nhận các nội dung tiêu cực.
Trong bối cảnh đó, việc sản xuất thật nhiều nội dung không còn đảm bảo sẽ thu hút được độc giả.
Reach PLC, một trong những tập đoàn xuất bản lớn của Anh, cũng đang chuyển hướng khỏi việc chạy theo số lượng nội dung trong bối cảnh doanh thu và lượng truy cập giảm. Điều này cho thấy các nhà xuất bản tin tức ngày càng quan tâm đến những nội dung có tính khác biệt và khả năng tạo kết nối với độc giả.
TikTok và AI đang đẩy nhanh sự thay đổi
Điều thú vị là nhiều đặc điểm của video ngắn hiện nay lại có điểm chung với ngôn ngữ điện ảnh như hình ảnh mạnh, nhịp độ nhanh, khả năng kể chuyện mà không cần quá nhiều lời dẫn và tập trung vào trải nghiệm của người xem.
Trong khi đó, AI đang tạo thêm một sức ép khác. Khi AI có thể tự động tóm tắt, tổng hợp và trình bày thông tin, việc cung cấp thông tin đơn thuần có thể ngày càng ít tạo ra lợi thế cho báo chí.
Nếu độc giả có thể hỏi chatbot và nhận được câu trả lời trong vài giây, các tòa soạn sẽ phải tạo ra những thứ khó bị thay thế hơn như điều tra, trải nghiệm thực tế, nhân vật, góc nhìn độc đáo và những câu chuyện khiến người đọc thực sự nhớ.
Đây cũng là lý do “báo chí điện ảnh” không chỉ dành cho những người làm video. Nó đặt ra một câu hỏi lớn hơn với toàn ngành. Trong thế giới mà thông tin ngày càng dễ tạo ra và người đọc có vô số lựa chọn, báo chí phải làm gì để giữ được giá trị và sự chú ý của công chúng?
Có thể câu trả lời không chỉ nằm ở việc đưa tin nhanh hơn, mà ở khả năng kể những câu chuyện mà độc giả không chỉ biết, mà còn nhớ và cảm nhận được.
