Sách giáo khoa: Đừng để bài toán kinh tế “giết chết” câu chuyện chuyên môn

Xóa hai bộ sách vì lợi ích nhóm?

Hiện nay các nhà trường và địa phương đang tổ chức nghiên cứu lựa chọn sách giáo khoa lớp 2, lớp 6 phục vụ cho năm học 2021 - 2022. Các nhà xuất bản có sách giáo khoa cũng đẩy mạnh công tác giới thiệu sách, đưa sách đến tay giáo viên, nhà trường.

Tuy nhiên, công tác viết sách, lựa chọn sách năm nay đã xuất hiện nhiều vấn đề mập mờ, cần thiết có sự giám sát chặt chẽ từ các cơ quan chức năng tránh lợi dụng xã hội hóa.

Sự việc gây tranh cãi lớn nhất về sách giáo khoa mới đây là sự biến mất hai bộ sách “Cùng học để phát triển năng lực”“Vì sự dân chủ, bình đẳng trong giáo dục” ở lớp 2 và lớp 6.

Sách giáo khoa là sản phẩm hàng hóa đặc biệt không thể để trôi nổi mặc cho quy luật thị trường điều chỉnh (ảnh minh họa - nguồn TL).

Sách giáo khoa là sản phẩm hàng hóa đặc biệt không thể để trôi nổi mặc cho quy luật thị trường điều chỉnh (ảnh minh họa - nguồn TL).

Giải thích về vấn đề này, theo Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (NXBGDVN) đã có sự hợp nhất giữa các bộ sách, cụ thể: “Khác với lớp 1, từ lớp 2 trở lên, NXBGDVN có hai bộ sách: Bộ sách giáo khoa “Kết nối tri thức với cuộc sống” được hợp nhất từ bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” và bộ “Cùng học để phát triển năng lực”.

Bộ sách giáo khoa Chân trời sáng tạo được hợp nhất từ bộ Chân trời sáng tạo và bộ Vì sự bình đẳng và dân chủ trong giáo dục.

Mục tiêu hợp nhất là nhằm tập trung tối đa nguồn lực trí tuệ của đội ngũ tác giả; tập trung nguồn lực tài chính đầu tư cho công tác biên soạn sách giáo khoa, phát triển sách giáo khoa giấy đồng bộ với sách và học liệu điện tử cũng như nâng cao chất lượng công tác tập huấn sử dụng sách giáo khoa mới”.

Để hiểu rõ hơn câu chuyện thực tế “hợp nhất” các bộ sách, phóng viên Báo Nhà báo & Công luận (NB&CL) đã trao đổi với ông Hà Huy Khoái - Tổng chủ biên sách giáo khoa lớp 2 bộ “Kết nối trị thức với cuộc sống”.

Ông Khoái cho rằng, đã có sự hợp nhất về tư tưởng giữa hai bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” với bộ “Cùng học để phát triển năng lực”.

Nhưng ông cũng khẳng định: “Nhóm tác giả của bộ “Cùng học để phát triển năng lực” chỉ trao đổi mà không viết trang sách nào”.

Ngược lại với quan điểm trên, thầy Phan Doãn Thoại - chủ biên môn Toán 1 của Bộ “Cùng học đê phát triển năng lực” khẳng định: “Nhóm Toán 2 của bộ “Cùng học để phát triển năng lực” không được tham gia vào Toán 2 của bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống”.

Cho nên không thể nói về tư tưởng hợp nhất của hai bộ sách này được”.

Để hiểu rõ hơn về sự biến mất của bộ sách “Cùng học để phát triển năng lực”, phóng viên Báo NB&CL trao đổi với bà Nguyễn Thị Hạnh - chủ biên của sách Tiếng Việt 1.

Bà Hạnh khẳng định: “Gọi sáp nhập là không có mà họ đã bỏ đi hai bộ sách. Theo tôi, họ đã bỏ đi hai bộ sách tốt và giữ lại hai bộ sách không tốt. Ở đây do lợi ích nhóm chi phối”.

Chia sẻ thêm về sự tình bên trong, theo bà Hạnh: “Đến nay, các tác giả viết sách bị bỏ không được đền bù. Việc đối xử với các tác giả viết sách như vậy là quá tệ. NXBGDVN làm như vậy vì muốn “ăn to hơn”, không muốn đầu tư 4 bộ, muốn thu lợi nhuận về công ty mẹ mà không chia sẻ lợi ích với công ty con”.

Bà Hạnh cho biết thêm: “Sách Tiếng Việt 2 của bộ “Cùng học để phát triển năng lực” đã viết xong. NXBGDVN đã đưa ra hội đồng nội bộ thẩm định và khen sách của tôi. Họ chỉ đề nghị chỉnh sửa nhỏ. Còn bộ sách “Kết nối tri thức và cuộc sống” phải sửa rất nhiều. Nói vậy để thấy câu chuyện chuyên môn đã không còn chuyên môn nữa.

Mà giờ thực tế đã trở thành câu chuyện thị trường, buôn bán. Hai bộ sách “Cùng học để phát triển năng lực” và “Vì sự dân chủ, bình đẳng trong giáo dục” được soạn bởi các chuyên gia hàng đầu ở bậc tiểu học. Đáng lẽ, khi chọn lựa sách phải dựa vào hội đồng chuyên môn khách quan, bộ nào tốt sẽ được chọn nhưng họ đã không làm vậy. Việc xóa bỏ hai bộ sách trở thành câu chuyện lợi ích nhóm chứ không phải câu chuyện chuyên môn. Họ đã chọn hai bộ sách của công ty mẹ, còn sách của công ty con đã bị bỏ đi. Đối xử với các tác giả như vậy trong kinh doanh gọi “cá lớn, nuốt cá bé”.

Sách giáo khoa là thị trường sôi động mà ai cũng muốn được độc quyền hoặc chiếm thị phần tuyệt đối (ảnh nguồn internet).

Sách giáo khoa là thị trường sôi động mà ai cũng muốn được độc quyền hoặc chiếm thị phần tuyệt đối (ảnh nguồn internet).

Câu chuyện giữ và bỏ các bộ sách giáo khoa hiện đang tồn tại nhiều ý kiến trái chiều.

Việc hợp nhất các bộ sách giáo khoa theo quan điểm của NXBGDVN bị những người trong cuộc không thừa nhận. Đa số các tác giả viết sách bị xóa bỏ mà phóng viên Báo NB&CL trao đổi đã không đồng ý với quan điểm của NXBGDVN.

Có tình trạng “bên trọng, bên khinh”

Từ chuyện viết sách đến việc lựa chọn sách giáo khoa luôn chứa đựng nhiều điểm mờ ám.

Năm học 2020-2021 từng xảy ra việc, một quận, một tỉnh chỉ chọn một bộ sách giáo khoa. Việc này từng khiến dư luận hết sức bất bình và đặt ra nhiều nghi vấn có “chỉ đạo” trong chọn sách giáo khoa.

Năm nay, công tác lựa chọn sách giáo khoa lớp 2, lớp 6 mới tiến hành nhưng thông tin phóng viên Báo NB&CL thu thập được cho thấy có tình trạng một số địa phương, một số nơi tìm cách hạn chế nhà xuất bản này nhưng lại rải thảm cho nhà xuất bản khác đến giới thiệu sách.

Đơn cử theo phản ánh tại Bắc Kạn, hiện nay nhóm Cánh Diều chưa được mời đến để giới thiệu sách.

Để hiểu rõ hơn về vấn đề trên, phóng viên Báo NB&CL trao đổi với ông Mai Thế Quyên - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo. Theo ông Quyên: “Bắc Kạn năm trước vẫn cho các nhà xuất bản đến giới thiệu sách.

Không có chuyện năm nay không cho bên Cánh Diều đến giới thiệu sách tại địa phương.

Sách của Cánh Diều đã gửi đến các đia phương để nghiên cứu, còn phía Cánh Diều vẫn chưa làm việc giới thiệu sách tại tỉnh”.

Trước thông tin trên, phía Cánh Diều cho rằng: “Bên Cánh Diều không được mời, trong khi NXBGDVN được mời cả nữa tháng nay. Bên Cánh Diều có liên hệ nhưng Bắc Kạn không làm. Họ nói dối như cuội”.

Để hiểu rõ hơn công tác giới thiệu sách tại địa phương, phóng viên Báo NB&CL đã trao đổi với bà Lê Thị Hương - Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Trị.

Bà Hương cho rằng, hiện nay các nhà xuất bản đang tập huấn cho giáo viên, tất cả các giáo viên tham gia nghe để xây dựng ý tưởng. Sở đang yêu cầu các nhà xuất bản chuyển các bộ sách về cho các đơn vị để nghiên cứu.

Trong thời gian nghiên cứu các thầy cô sẽ đề xuất tham khảo cho hội đồng của ngành để tham mưu cho Ủy ban nhân dân tỉnh.

“Quảng Trị khuyến khích tất cả các nhà xuất bản đến giới thiệu sách. Mình làm trực tuyến nên ở địa phương nào các nhà xuất bản cũng dễ dàng tham gia giới thiệu sách. 

Tất cả các bộ sách được Bộ GD&ĐT phê duyệt đều được vào giới thiệu tại Quảng Trị. Việc nghiên cứu đề xuất là quyền của các trường, còn lựa chọn cuối cùng do hội đồng chọn sách của tỉnh.

Từ các đơn vị giới thiệu lên rất quan trọng, sách lớp 1 có vài hạt sạn nhưng sách lớp 2 làm tốt hơn nên vẫn tạo điều kiện cho các nhà xuất bản vào làm việc. Tỉnh nào ngăn cấm việc giới thiệu sách là quá kỳ lạ”.

Liên quan đến công tác lựa chọn sách giáo khoa để hạn chế tiêu cực theo thầy Nguyễn Minh Thuyết - Tổng Chủ biên Chương trình phổ thông 2018 nên trao quyền cho các giáo viên.

Bởi theo ông ở nhiều nước nước, giáo viên người có quyền quyết định chọn sách. Trong lớp học luôn có từ 3 đến 4 bộ sách.

Khi bài 1 học quyển A nhưng đến bài 10 lại dạy cuốn B. Giáo viên sẽ đánh giá sách nào sẽ phù hợp với học sinh của họ.

Qua tìm hiểu có thể thấy từ công tác viết sách đến chọn sách luôn chứa đựng những toan tính kinh tế.

Vấn đề xã hội hóa không thể tránh khỏi các toan tính trên. Tuy nhiên, để bài toán kinh tế quyết định mà câu chuyện chất lượng xem nhẹ đó là tín hiệu nguy hiểm, cần thiết phải được siết chặt quản lý.

Trinh Phúc

Xem thêm

Kiến tạo nền tảng cho mô hình quản trị quốc gia hiện đại

Kiến tạo nền tảng cho mô hình quản trị quốc gia hiện đại

(NB&CL) Một nền quản trị quốc gia hiện đại không thể được tạo nên chỉ bằng một bộ máy tinh gọn hơn hay những nền tảng công nghệ mới. Nó đòi hỏi một nền tảng thể chế đủ khả năng mở đường cho phát triển, một bộ máy đủ năng lực biến chính sách thành kết quả và một hạ tầng dữ liệu đủ sức thay đổi phương thức ra quyết định. 

Từ mùa Thu 1945 đến khát vọng Việt Nam 2045

Từ mùa Thu 1945 đến khát vọng Việt Nam 2045

(NB&CL) Tám mươi mốt năm sau mùa Thu 1945, lịch sử đã đi qua biết bao biến động, nhưng có những giá trị càng qua thời gian càng trở nên bền vững. Đó là khát vọng độc lập, ý chí tự quyết vận mệnh dân tộc, tinh thần tự lực tự cường và niềm tin rằng một đất nước, dù từng ở trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, vẫn có thể tự mình đứng dậy, lựa chọn con đường đi tới và làm nên tương lai.

Từ Nhà nước của Nhân dân đến nền quản trị quốc gia hiện đại

Từ Nhà nước của Nhân dân đến nền quản trị quốc gia hiện đại

(NB&CL) Ngày 2/9/1945, giữa Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố trước quốc dân đồng bào và thế giới sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đó không chỉ là một văn kiện khai sinh một quốc gia độc lập sau nhiều thập niên mất nước, mà còn mở ra một nền tảng chính trị - pháp lý mới cho Nhà nước Việt Nam hiện đại, nơi quyền lực không còn thuộc về một thiểu số cai trị, mà thuộc về Nhân dân; Nhà nước được lập nên để gánh vác việc chung, bảo đảm quyền sống, quyền tự do và hạnh phúc của con người.

Nghị quyết số 18-NQ/TW: Xây dựng xã hội kỷ cương từ ý thức tự thân

Nghị quyết số 18-NQ/TW: Xây dựng xã hội kỷ cương từ ý thức tự thân

(NB&CL) Kỷ cương của một xã hội không thể chỉ được giữ bằng quy định và giám sát. Khi con người biết tự điều chỉnh hành vi, tôn trọng pháp luật và nghĩ đến trách nhiệm với cộng đồng, kỷ cương mới trở thành một phần của đời sống. Từ yêu cầu xây dựng “trật tự tự thân” trong Nghị quyết số 18-NQ/TW, có thể nhìn thấy một mục tiêu sâu xa hơn: Xây dựng một xã hội mà những điều đúng không cần lúc nào cũng phải có người nhắc mới được thực hiện.

40 năm thu hút FDI: Đã đến lúc định vị giai đoạn mới!

40 năm thu hút FDI: Đã đến lúc định vị giai đoạn mới!

(NB&CL) Sau 40 năm mở cửa, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, góp phần thúc đẩy tăng trưởng, xuất khẩu, việc làm và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, mục tiêu cũng thay đổi. Điều chúng ta hướng tới không còn là thu hút nhiều vốn hơn, mà là thu hút những dòng vốn có khả năng nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp Việt Nam và góp phần xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập sâu rộng. 

Nghị quyết 23: Mở rộng không gian cống hiến, nối dài sức mạnh Việt Nam

Nghị quyết 23: Mở rộng không gian cống hiến, nối dài sức mạnh Việt Nam

(NB&CL) Một quốc gia mạnh không chỉ bởi những nguồn lực trong lãnh thổ, mà còn bởi khả năng kết nối và phát huy những tiềm lực đang hiện diện bên ngoài. Trong thế giới mà tri thức, công nghệ, vốn và nhân lực chất lượng cao vận động xuyên biên giới, đường biên địa lý không thể đồng nghĩa với giới hạn của sức mạnh quốc gia.

Loạt giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp bứt tốc, kiên định mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Loạt giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp bứt tốc, kiên định mục tiêu tăng trưởng 2 con số

(NB&CL) Chặng đường nửa cuối năm được dự báo vẫn đầy thách thức. Do vậy, để đạt được mục tiêu tăng trưởng cả năm, nền kinh tế phải tháo gỡ được hàng loạt nút thắt nội tại: từ kiểm soát lạm phát, khơi thông điểm nghẽn giải ngân đầu tư công, đến việc duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý và phục hồi kênh dẫn vốn trung - dài hạn...

Nghị quyết 20 và cuộc chuyển đổi lớn trong tư duy phát triển Việt Nam

Nghị quyết 20 và cuộc chuyển đổi lớn trong tư duy phát triển Việt Nam

(NB&CL) Việt Nam có biển từ hàng nghìn năm trước. Nhưng có lẽ chưa bao giờ trong lịch sử hiện đại, biển lại được đặt vào vị trí trung tâm của tư duy phát triển như lúc này. Điều thay đổi không nằm ở chiều dài hơn ba nghìn cây số bờ biển hay diện tích vùng đặc quyền kinh tế, mà ở cách chúng ta nhìn về biển. Đó cũng là điểm nhấn lớn nhất của Nghị quyết số 20-NQ/TW: Lần đầu tiên biển không còn được đặt trong tư duy phát triển biển, mà được đặt trong tư duy phát triển quốc gia.

Vận hành thị trường carbon: Đòn bẩy tăng tốc kinh tế xanh

Vận hành thị trường carbon: Đòn bẩy tăng tốc kinh tế xanh

(NB&CL) Phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn là một trong những định hướng lớn được Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (Nghị quyết XIV của Đảng) xác định nhằm tạo động lực cho mô hình tăng trưởng mới. Trong bối cảnh Việt Nam (VN) đang xây dựng và từng bước vận hành thị trường carbon, yêu cầu đặt ra không chỉ là giảm phát thải mà còn phải chuyển đổi căn bản tư duy phát triển, coi môi trường là một nguồn lực kinh tế. 

Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV: Thiết kế năng lực thực thi cho một giai đoạn phát triển mới

Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV: Thiết kế năng lực thực thi cho một giai đoạn phát triển mới

(NB&CL) Việt Nam không thiếu chủ trương đúng, cũng không thiếu quyết tâm chính trị. Điều quyết định thành công của một giai đoạn phát triển mới nằm ở khả năng biến những chủ trương ấy thành hành động hiệu quả, để mỗi quyết sách không chỉ dừng lại trên văn bản mà tạo ra những thay đổi có thể cảm nhận trong đời sống. Từ góc nhìn đó, Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV không chỉ bàn về những nhiệm vụ trước mắt, mà còn cho thấy một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy quản trị: đưa năng lực thực thi trở thành nền tảng để hiện thực hóa khát vọng phát triển mà Đại hội XIV đã xác lập.

Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ: Không để sự hy sinh nào bị lãng quên

Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ: Không để sự hy sinh nào bị lãng quên

(NB&CL) Có những cuộc hành trình được đo bằng số ki-lô-mét đã đi, có những công trình được ghi dấu bằng những con số đầu tư hay tốc độ tăng trưởng. Nhưng cũng có những hành trình không thể đo bằng những thước đo thông thường, bởi đích đến của nó không chỉ là một địa điểm, mà là sự trở về của ký ức, của lòng biết ơn và của lương tri. “Chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là một hành trình như thế.

Cốt lõi trong bảo vệ bản sắc dân tộc số

Cốt lõi trong bảo vệ bản sắc dân tộc số

(NB&CL) Trong hàng nghìn năm giữ nước của dân tộc Việt Nam, văn hóa luôn là cội rễ và là “vũ khí mềm” đặc biệt để bảo vệ sự tồn tại của dân tộc trước các thế lực xâm lăng. Khi chiến tranh không còn là tiếng súng, mà là cuộc chiến về thông tin, giá trị và biểu tượng, thì văn hóa trở thành tuyến phòng thủ chiến lược. Không gian mạng – một thực thể phi vật lý nhưng có sức ảnh hưởng sâu rộng – đang trở thành mặt trận mới của cuộc đấu tranh giữ nước bằng văn hóa. Trong môi trường đó, việc bảo vệ chủ quyền văn hóa trở nên cấp thiết không kém gì bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. Chủ quyền văn hóa trên không gian mạng chính là quyền làm chủ thông tin, giá trị, bản sắc và tâm hồn dân tộc trước làn sóng toàn cầu hóa mạnh mẽ.

Khi hiệu quả của chính quyền được đo bằng chất lượng phục vụ và mức độ thụ hưởng của người dân

Khi hiệu quả của chính quyền được đo bằng chất lượng phục vụ và mức độ thụ hưởng của người dân

(NB&CL) Mỗi giai đoạn phát triển của đất nước đều được đánh dấu bằng những quyết sách mang tính mở đường. Có những quyết sách làm thay đổi cách tổ chức nền kinh tế, có những quyết sách tạo nên bước ngoặt về thể chế và phương thức quản trị. Nhưng cũng có những quyết sách không khởi đầu bằng những công trình quy mô lớn hay mục tiêu tăng trưởng cao, mà bắt đầu từ một câu hỏi rất giản dị: sau tất cả những đổi thay, người dân sẽ sống tốt hơn như thế nào?

Nhà nước pháp quyền không có chỗ cho 'quyền lực ảo' phán xét

Nhà nước pháp quyền không có chỗ cho 'quyền lực ảo' phán xét

(CLO) Một đoạn video chưa đầy một phút. Một dòng trạng thái được chia sẻ hàng nghìn lần. Chỉ sau vài giờ, một con người có thể bị quy kết, bị tẩy chay và bị kết án bởi hàng vạn bình luận, ngay cả khi cơ quan có thẩm quyền còn chưa bắt đầu xác minh sự việc.

Một kỳ thi và bài học về sự trung thực

Một kỳ thi và bài học về sự trung thực

(CLO) Mỗi mùa thi tốt nghiệp trung học phổ thông đều mang theo biết bao kỳ vọng của học sinh, gia đình và toàn xã hội. Sau mười hai năm đèn sách, kỳ thi không chỉ khép lại một chặng đường học tập mà còn mở ra cánh cửa của tương lai. Đó có thể là giảng đường đại học, trường nghề hay hành trình lập nghiệp của mỗi người.

Nền tảng cho khát vọng phát triển đất nước

Nền tảng cho khát vọng phát triển đất nước

(NB&CL) Ngày 2/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1189/QĐ-TTg về Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng về phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong thời kỳ mới; đồng thời tạo nền tảng tinh thần vững chắc, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Khi tăng trưởng được đo bằng năng lực thực thi

Khi tăng trưởng được đo bằng năng lực thực thi

(NB&CL) Suốt nhiều năm, “thể chế là điểm nghẽn của điểm nghẽn” gần như đã trở thành một nhận định quen thuộc mỗi khi bàn về những lực cản đối với phát triển. Thế nhưng, tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 6 và Hội nghị trực tuyến với các địa phương đầu tháng 7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra một nhận định khác, ngắn gọn nhưng giàu sức gợi: “Hiện nay, vấn đề cốt tử, cốt lõi là triển khai thực thi. Giai đoạn này, thể chế không còn là điểm nghẽn của điểm nghẽn nữa. Thực thi nhiệm vụ, tổ chức triển khai đang là điểm nghẽn của điểm nghẽn”.

Cỡ chữ bài viết: