Ứng xử với công nghệ trí tuệ nhân tạo: Khuyến khích sử dụng có trách nhiệm hay là cấm?

Có nên khuyến khích?

Các chuyên gia UNESCO đã ví sự phát minh trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh là một tiến bộ khoa học công nghệ giống như phát minh ra điện hoặc internet. Không thể không cho học sinh dùng mà cần hướng dẫn sử dụng một cách an toàn, có trách nhiệm và cân bằng. AI tạo sinh với khả năng trả lời các câu hỏi kiến thức, làm văn, sáng tác thơ, vẽ tranh, làm video từ văn bản và tâm sự trò chuyện với người dùng đã có những bước phát triển theo cấp số nhân kể từ khi ChatGPT ra đời tháng 11/2022.

Mặc dù, các nhà phát triển AI tạo sinh giới hạn độ tuổi sử dụng là 18 trở lên nhưng thực tế là học sinh phổ thông đã biết cách sử dụng các ứng dụng như Gemini, ChatGPT, MidJourney, Gramarly, Adobe Firefly…

ung xu voi cong nghe tri tue nhan tao khuyen khich su dung co trach nhiem hay la cam hinh 1

Trong một cuộc khảo sát của AI Education (Google) vào tháng 12/2023 tại một trường THPT ở TP.HCM, 39,3% trong số 267 học sinh đã sử dụng ít nhất một công cụ AI tạo sinh hỗ trợ cho việc học tập và giải trí. Các em biết đến những công cụ này qua các phương tiện truyền thông đại chúng hoặc do chính phụ huynh giới thiệu. Mục đích sử dụng cũng khá đa dạng như: học tiếng Anh; giải bài tập các môn học toán, tin học; vẽ tranh ảnh cho các bài thuyết trình trong lớp; tìm ý tưởng cho các dự án; trò chuyện tâm sự với AI chatbot…

Việc học sinh, sinh viên sử dụng AI tạo sinh một cách không chính thức có thể dẫn đến nhiều hệ lụy. Học sinh không được hướng dẫn để đánh giá lại tính chính xác, sự thiên vị trong những kết quả do AI tạo sinh cung cấp. Các em cũng sẽ khó ý thức được về những vi phạm bản quyền có thể xuất hiện trong những câu trả lời do nguồn dữ liệu đào tạo công cộng mà các nhà phát triển sử dụng.

Nghiêm trọng hơn là các em sẽ sử dụng những “sáng tạo” của AI cung cấp mà không trích dẫn nguồn gốc trong các bài tập, bài kiểm tra, dự án thực hiện trong lớp học. Những lo ngại học sinh trở nên lười suy nghĩ, mất đi tính sáng tạo và bị phụ thuộc vào AI tạo sinh cũng rất đáng để quan tâm. Học sinh cũng có thể bị nghiện khi sử dụng AI cũng như các công cụ công nghệ khác dẫn đến sự phát triển mất cân bằng giữa thể chất và tinh thần.

Ứng xử của các trường

Hầu hết các trường ĐH ở VN đều chưa có quy định cụ thể về việc sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) trong học tập, nghiên cứu. Một số trường dù khuyến khích sinh viên sử dụng AI trong học tập nhưng vẫn cho rằng việc sử dụng thay thế hoàn toàn cho nỗ lực cá nhân vẫn bị xem là hành vi gian lận.

PGS-TS Phạm Thành Dương, Trưởng khoa Kỹ thuật Trường ĐH Việt Đức, cho biết hiện tại trường chưa có quy định cụ thể về việc sử dụng các công cụ AI như ChatGPT, Gemini trong hoạt động học tập và nghiên cứu của sinh viên (SV). Tuy nhiên, trường khuyến khích SV tự nghiên cứu, tìm hiểu và sử dụng các công nghệ mới một cách có trách nhiệm, tuân thủ các quy định về bản quyền và tránh gian lận học thuật. Trường cũng có một số hướng dẫn chung với SV về việc có thể sử dụng các công cụ này để hỗ trợ quá trình học tập, nghiên cứu, như tìm kiếm thông tin, lập dàn ý, soạn thảo bài viết.

Tuy nhiên, PGS-TS. Dương lưu ý: “Người học không được phép sử dụng các công cụ này để thay thế hoàn toàn cho bản thân trong việc thực hiện bài tập, đồ án, luận văn. Khi trích dẫn thông tin, ý tưởng từ các công cụ AI, SV cần ghi rõ nguồn và phản biện, phân tích một cách có ý thức”. Đặc biệt, TS. Dương nhấn mạnh: “Trong trường hợp các công cụ AI được sử dụng để thay thế cho nỗ lực cá nhân, nhà trường sẽ xem đây là hành vi gian lận và xử lý theo quy định về kỷ luật”.

ung xu voi cong nghe tri tue nhan tao khuyen khich su dung co trach nhiem hay la cam hinh 2

Giáo viên cần được tập huấn về năng lực ứng dụng AI

Giải pháp cho vấn đề này trước hết chính là vai trò của giáo viên trong quá trình tương tác hàng ngày học sinh. Khảo sát AI Education trước khi tham gia các khóa đào tạo AI cho giáo viên tổ chức đầu tháng 7 ở TP.HCM cho thấy 69,2% giáo viên gần như chưa từng sử dụng bất cứ ứng dụng AI tạo sinh nào.

Một trong những giải pháp quan trọng mà UNESCO đề xuất các quốc gia là giáo viên phổ thông cần được tập huấn để có những hiểu biết đúng đắn và năng lực ứng dụng AI trong giảng dạy và quản lý lớp học. Và quan trọng hơn chính là giáo viên có thể hướng dẫn học sinh biết cách sử dụng AI tạo sinh một cách hiệu quả, có trách nhiệm và cân bằng.

TS. Nguyễn Vũ Quỳnh, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Lạc Hồng, cho biết trường không cấm mà ngược lại khuyến khích giảng viên, SV sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ công việc và học tập tốt hơn. “Ngay cả trong luận văn, tiểu luận vẫn khuyến khích người học sử dụng. Tuy nhiên, SV phải nắm được cốt lõi vấn đề, khi giảng viên chất vấn phải trả lời được cặn kẽ câu hỏi. Hơn nữa, trường đào tạo theo hướng ứng dụng nên các đề tài, luận văn hầu hết đều theo hướng làm ra sản phẩm. Do đó, việc đánh giá phải dựa trên hoạt động chi tiết của sản phẩm trong thực tế”, TS. Quỳnh cho hay.

Theo Ths. Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm tuyển sinh và truyền thông Trường ĐH Công thương TP.HCM, quan điểm của trường là cho phép người học sử dụng AI hỗ trợ học tập một cách thoải mái, nhưng người học không được sử dụng các công cụ này trong thi cử, làm luận văn, đồ án, nghiên cứu khoa học. Nếu phát hiện SV dùng ChatGPT để làm luận văn, đề tài... thì tùy theo mức độ sẽ có hướng để xử lý tùy theo giảng viên. Không cấm người học sử dụng công cụ AI trong học tập nhưng hành vi dùng công cụ AI để làm tiểu luận, khóa luận vẫn bị các trường ĐH xem là đạo văn. Do đó, các trường hiện có nhiều biện pháp chống lại hành vi gian lận này, trong đó chủ yếu qua các phần mềm kiểm tra đạo văn.

Từ năm 2023, Trường ĐH Quốc tế (ĐH Quốc gia TP.HCM) ban hành quy định thực hiện và chấm luận văn tốt nghiệp trình độ ĐH, trong đó có một nội dung liên quan đến việc sử dụng công cụ AI. Cụ thể, trường cho phép trưởng khoa quy định các điều kiện về kiểm tra đạo văn và chống các hình thức gian lận khác (ví dụ sử dụng công cụ AI để viết báo cáo) phù hợp theo từng ngành đào tạo.

Nhiều trường ĐH hiện đang sử dụng phần mềm Turnitin để phát hiện mức độ giống nhau, trùng lắp trong các sản phẩm học thuật viết bằng ngôn ngữ tiếng Việt, cùng các ngôn ngữ khác và chỉ rõ nguồn sao chép. Tùy mức độ vi phạm, người học có thể bị khiển trách, cảnh cáo, đình chỉ học tập có thời hạn hoặc buộc thôi học nếu bị phát hiện đạo văn, trích dẫn vượt tỷ lệ cho phép (20 - 25%).

Năm 2023, SV Trường ĐH Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM từng bị giảng viên trừ 50% số điểm vì bài tiểu luận bị phát hiện sử dụng công cụ AI để viết. PGS-TS Nguyễn Ngọc Vũ, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM, cho biết trường chưa có quy định cụ thể về AI nhưng đã ban hành quy định về liêm chính học thuật chung.

Cùng với đó, các biện pháp trường đang áp dụng liên quan đến việc sử dụng công cụ AI này như: tập huấn cho giảng viên sử dụng các công cụ AI để phát hiện nội dung viết bằng AI, trường tự phát triển công cụ có khả năng phát hiện nội dung viết bằng AI. Ngoài ra, trường khuyến khích giảng viên thay đổi hình thức kiểm tra đánh giá, cho người học làm nhiều hơn các dự án thực tế, thuyết trình, thảo luận…

Khánh An

Xem thêm

Công nghệ văn hóa: Nguồn lực nội sinh cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Công nghệ văn hóa: Nguồn lực nội sinh cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

(NB&CL) Trong hai đêm 24 và 25/10, concert của nhóm nhạc Hàn Quốc BIGBANG tại sân vận động Mỹ Đình, Hà Nội, thu hút hơn 90.000 lượt khán giả. Trước đó tại TP.HCM, các đêm concert diễn ra hôm 17-18/10 cũng thu hút khoảng 200.000 lượt khán giả. Hiệu ứng BIGBANG cho thấy sức hút của âm nhạc với du lịch, dịch vụ, kinh tế là rất lớn, chuyên gia nêu giải pháp để đưa công nghiệp văn hóa thành động lực tăng trưởng kinh tế mới. 

Chỉ thị số 10-CT/TW: Để lý tưởng, đạo đức trở thành hành động

Chỉ thị số 10-CT/TW: Để lý tưởng, đạo đức trở thành hành động

(NB&CL) Trong thời đại người trẻ có thể tiếp cận tri thức chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại, nhưng cũng dễ bị cuốn vào những luồng thông tin sai lệch và cách ứng xử lệch chuẩn, giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống đòi hỏi những cách làm thiết thực hơn. Làm sao để những giá trị được dạy trong nhà trường trở thành bản lĩnh và trách nhiệm trong cuộc sống? Chỉ thị số 10-CT/TW ngày 20/7/2026 của Ban Bí thư về tăng cường giáo dục lý luận chính trị, lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, ý thức công dân trong hệ thống giáo dục quốc dân đặt ra yêu cầu cấp thiết ấy.

Kỳ 4: Trách nhiệm của "người mở cửa"

Kỳ 4: Trách nhiệm của "người mở cửa"

(CLO) Đòi hỏi người tài phải cam kết đầu ra, phải có sản phẩm đột phá nhưng bộ máy giao việc lại đứng ngoài vòng phán xét, đó là căn bệnh vô cảm của cơ chế đánh giá một chiều. Khi một công trình nghìn tỷ đắp chiếu hay một nhà khoa học dứt áo ra đi, trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy được định lượng bằng thước đo nào? Các quyết sách lịch sử của Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV đã tuyên chiến với sự né tránh: Trách nhiệm phải được truy xuất sòng phẳng ở cả hai đầu. Trọng dụng nhân tài không còn là việc chiêu mộ thuần túy mà chính là bản lĩnh chính trị và danh dự của người cầm quyền.

Kỳ 3: Đất dụng võ mới là đất lành

Kỳ 3: Đất dụng võ mới là đất lành

(CLO) Đãi ngộ tài chính vượt khung có thể tạo ra sức hút ban đầu nhưng không bao giờ giữ chân được người tài nếu họ thiếu một mảnh đất thực chiến để vẫy vùng sáng tạo. Hàng chục ngàn công chức, trí thức rời khu vực công cùng những đề án nghìn tỷ đắp chiếu đã để lại bài học đau xót: Với người thực tài, “đất lành” không nằm ở lời hứa đãi ngộ hay chiếc ghế an phận mà nằm ở bài toán xứng tầm, hạ tầng đồng bộ và cơ chế bảo vệ rủi ro. Đột phá của Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV chính là việc xác lập “văn hóa trọng dụng” thành một trụ cột độc lập; mở đường cho thể chế dung dưỡng đổi mới sáng tạo, biến môi trường làm việc thực chất thành bệ phóng để nhân tài ở lại cống hiến dài lâu.

Xây dựng văn hóa trong Đảng - Để chuẩn mực trở thành sức mạnh từ bên trong

Xây dựng văn hóa trong Đảng - Để chuẩn mực trở thành sức mạnh từ bên trong

(CLO) Văn hóa trong Đảng không chỉ thể hiện qua đạo đức, tác phong của mỗi cán bộ, đảng viên, mà còn được nhận ra từ cách tổ chức lãnh đạo, cách người có chức vụ sử dụng quyền hạn và cách công việc được giải quyết vì lợi ích chung. Quy định số 19-QĐ/TW đặt yêu cầu xây dựng văn hóa trong Đảng gắn với lý tưởng phát triển đất nước, chuẩn mực đạo đức cách mạng, văn hóa lãnh đạo, văn hóa công vụ và tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân. Điều quan trọng là những yêu cầu ấy phải bước ra khỏi văn bản, trở thành cách nghĩ, cách làm và những chuyển biến người dân có thể cảm nhận trong cuộc sống.

Kỳ 2: Trọng dụng nhân tài: “Tùy tài mà dùng người”

Kỳ 2: Trọng dụng nhân tài: “Tùy tài mà dùng người”

(CLO) Đem chuyên gia đầu ngành đặt vào chiếc ghế hành chính sự vụ, bắt nhà khoa học phải đối thoại bằng ngôn ngữ của tờ trình và quy trình duyệt chi, đó là bi kịch lớn nhất của sự lãng phí chất xám. Khi nấc thang danh vọng trong hệ thống công suốt nhiều năm chỉ có một lối rẽ duy nhất là đường quan lộ, tài năng tất yếu bị mài mòn giữa những cuộc họp hành vụn vặt. Nghị quyết số 30-NQ/TW và Kết luận số 105-KL/TW đã dũng cảm khai thông nhận thức luận: Trọng dụng người tài không đồng nhất với bổ nhiệm chức vụ quản lý; thiết lập “hai làn đường” phát triển song hành và cơ chế khoán việc trao quyền chính là lời giải cho sự thăng hoa của trí tuệ.

Kỳ 1: Gần 80 năm một trăn trở: “Nghe không đến, thấy không khắp”

Kỳ 1: Gần 80 năm một trăn trở: “Nghe không đến, thấy không khắp”

(CLO) Rầm rộ trải thảm đỏ đón người tài nhưng lại lúng túng khi xếp chỗ làm việc; chi đậm ngân sách cho những gói đãi ngộ ban đầu nhưng buông lỏng hoàn toàn khâu tạo dựng môi trường để họ dấn thân dài hạn. Nghịch lý “trọng mời, nhẹ dùng” suốt nhiều năm qua đã biến không ít đề án nhân tài thành những bản báo cáo số lượng hình thức, tô hồng thành tích nhiệm kỳ. 

Đổi mới cách bảo vệ công trình quan trọng về an ninh quốc gia

Hôm nay, Quốc hội thảo luận tại tổ về Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi)

(CLO) Hôm nay (25/10), Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI tiếp tục bước sang tuần làm việc thứ 2 với nhiều dự án luật quan trọng. Trong đó, Quốc hội thảo luận ở tổ về Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), Luật An ninh dữ liệu, Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia. 

Trọng dụng hiệu quả để chuyển hóa nhân tài thành nguồn lực phát triển

Trọng dụng hiệu quả để chuyển hóa nhân tài thành nguồn lực phát triển

(NB&CL) Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nhấn mạnh, nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia. Phát triển, thu hút và trọng dụng nhân tài phải đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, lấy lợi ích quốc gia, dân tộc và yêu cầu thực hiện các nhiệm vụ chiến lược làm định hướng cao nhất. Từ tinh thần ấy, Kết luận số 105-KL/TW ngày 15/10/2026 của Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững được ban hành, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong tư duy của Đảng về nguồn lực con người.

Quy định số 224-QĐ/TW: Làm kinh tế bằng năng lực, không bằng quyền lực

Quy định số 224-QĐ/TW: Làm kinh tế bằng năng lực, không bằng quyền lực

(NB&CL) Một người đảng viên có thể trở thành doanh nhân giỏi, tạo ra sản phẩm có ích, giải quyết việc làm cho người lao động và đóng góp cho ngân sách. Nhưng nếu lợi thế kinh doanh đến từ chức vụ đang nắm giữ, thông tin có được nhờ công vụ hay khả năng chi phối những quyết định quản lý, câu chuyện đã vượt khỏi phạm vi làm giàu thông thường. Khi ấy, điều cần được xem xét không chỉ là khoản lợi nhuận thu về, mà còn là nguồn gốc của lợi thế tạo nên khoản lợi nhuận đó.

Bạo lực học đường: Ai đang làm mỏng đi quyền uy của thầy cô?

Bạo lực học đường: Ai đang làm mỏng đi quyền uy của thầy cô?

(CLO) Vụ nam sinh hành hung cô giáo ngay trên bục giảng tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, Hà Nội, được phản ánh trong hai ngày qua, một lần nữa khiến dư luận bàng hoàng, đồng thời gợi lên câu hỏi không thể né tránh: Vì sao những hành vi xúc phạm, thậm chí bạo lực với thầy cô vẫn xảy ra trong môi trường giáo dục? Đổ hết lỗi cho học sinh là chưa đủ; nhưng nếu chỉ yêu cầu giáo viên phải thấu hiểu, bao dung và đổi mới, chúng ta cũng cần tự hỏi đã làm gì để bảo vệ người đang đứng trên bục giảng.

Phụ nữ Việt Nam: Từ người "giữ lửa" trong gia đình đến người "kiến tạo" trong xã hội

Phụ nữ Việt Nam: Từ người "giữ lửa" trong gia đình đến người "kiến tạo" trong xã hội

(CLO) Bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, phụ nữ Việt Nam không còn chỉ đóng vai trò là hậu phương vững chắc. Vượt qua những định kiến giới cũ kỹ, phụ nữ Việt Nam ngày nay đang tạo nên những bước chuyển mình ngoạn mục từ người "giữ lửa" trong gia đình đến người "kiến tạo" xã hội. Bằng trí tuệ, sự nhạy bén và khát vọng cống hiến mạnh mẽ, những người phụ nữ thời đại mới đang tự tin bước ra thế giới, khẳng định vị thế chủ thể trên mọi lĩnh vực chủ chốt từ chính trị, kinh tế số cho đến ngoại ngữ và khoa học công nghệ.

Phụ nữ Việt Nam phát huy bản lĩnh trong kỷ nguyên mới

Phụ nữ Việt Nam phát huy bản lĩnh trong kỷ nguyên mới

(CLO) Từ những nữ doanh nhân chèo lái tập đoàn nghìn tỷ trong nền kinh tế số, các nhà khoa học nữ sở hữu công trình tầm cỡ quốc tế, cho đến những nữ chiến sĩ mũ nồi xanh kiên cường tại các phái bộ Liên Hợp Quốc... phụ nữ Việt Nam hôm nay đang viết nên một định nghĩa mới về bản lĩnh. Không còn bị trói buộc bởi những định kiến cũ kỹ, họ chủ động làm chủ công nghệ, đón đầu xu thế và tỏa sáng rực rỡ trong kỷ nguyên mới, trở thành động lực thúc đẩy hành trình vươn mình mạnh mẽ của toàn dân tộc.

Kỳ vọng xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo đồng bộ

Kỳ vọng xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo đồng bộ

(NB&CL) Bộ VHTTDL vừa ra mắt “Mạng lưới phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam” và công bố 17 sáng kiến phát triển ngành năm 2026. Mạng lưới được kỳ vọng trở thành đầu mối kết nối các nguồn lực, chia sẻ cơ hội hợp tác và thúc đẩy những sáng kiến mới, góp phần đưa văn hóa trở thành nguồn lực phát triển kinh tế. Hiệu quả của mô hình sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa các định hướng thành chương trình hợp tác cụ thể, đưa ý tưởng thành sản phẩm có giá trị và tạo chỗ đứng trên thị trường trong nước, quốc tế.

Việc đã rõ phải làm ngay

Việc đã rõ phải làm ngay

(NB&CL) Việc đã xác định rõ thì phải bắt tay thực hiện, vướng mắc phải được tháo gỡ, trách nhiệm phải được xác định đến cùng. Từ Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV, 3 chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với quá trình tổ chức thực hiện các quyết sách: không để công việc chậm trễ vì né tránh, đùn đẩy, không để những vấn đề đã có hướng giải quyết tiếp tục ách tắc, mà phải tạo chuyển biến thực chất trong từng nhiệm vụ, từng lĩnh vực, để người dân và doanh nghiệp sớm nhận thấy kết quả.

Sau cuộc trở về là một lời hứa

Sau cuộc trở về là một lời hứa

(CLO) 731 liệt sĩ được đưa về nơi an nghỉ sau gần 60 năm. Nhưng sự tri ân không thể khép lại cùng một lễ truy điệu. Điều phải ở lại là lời hứa của những người đang sống: không quên quá khứ và xây dựng một đất nước xứng đáng với sự hy sinh ấy.

Cỡ chữ bài viết: