AI có thể nói đúng sự thật nhưng vẫn khiến độc giả hiểu sai

(CLO) AI có thể cung cấp dữ kiện chính xác nhưng vẫn khiến độc giả hiểu sai, điều này đặt ra thách thức mới cho quy trình kiểm chứng của báo chí.

Nghiên cứu mới của Factiverse, một công ty công nghệ truyền thông Na Uy, phối hợp với Revontulet, đã kiểm tra cách các mô hình AI xử lý thông tin về vụ khủng bố ngày 22/7/2011 tại Na Uy, trong đó 77 người thiệt mạng.

Nhóm đã thực hiện 5.616 câu hỏi trên 9 mô hình AI phổ biến. Các câu hỏi không chỉ kiểm tra xem chatbot có nhớ đúng ngày tháng, số người thiệt mạng hay danh tính thủ phạm hay không, mà còn thử đặt vấn đề theo cách dễ dẫn đến thuyết âm mưu hoặc biện minh cho tư tưởng cực đoan.

untitled-436.png
AI có thể nói đúng sự thật nhưng vẫn khiến độc giả hiểu sai. Ảnh: WAN-IFRA

Kết quả, nhiều mô hình trả lời chính xác về mặt dữ kiện nhưng vẫn có thể mềm mỏng hoặc hợp thức hóa những quan điểm sai lệch. Các nhà nghiên cứu gọi hiện tượng này là "từ chối rồi hợp thức hóa".

Về mặt kỹ thuật, chatbot không trực tiếp nói rằng thuyết âm mưu đó là đúng. Nhưng cách diễn đạt có thể khiến người đọc cảm thấy những quan điểm vốn bị bác bỏ vẫn có một phần hợp lý.

Đây chính là điểm mà giới báo chí cần đặc biệt chú ý. Trong nghề báo, kiểm chứng thông tin thường bắt đầu bằng những câu hỏi rất cơ bản như con số này có đúng không? Sự kiện này có thực sự xảy ra không? Nguồn tin ở đâu?

Nhưng khi AI tham gia vào quá trình sản xuất và tiếp nhận tin tức, những câu hỏi đó có thể chưa đủ. Một câu trả lời của AI có thể đúng về ngày tháng, địa điểm và số liệu nhưng vẫn gây hiểu lầm vì thiếu bối cảnh, lựa chọn từ ngữ không phù hợp hoặc trình bày một quan điểm cực đoan theo cách quá nhẹ nhàng.

Đây là một dạng rủi ro khó phát hiện hơn "ảo giác AI" thông thường. Nếu chatbot bịa ra một con số, nhà báo có thể kiểm tra và sửa. Nhưng nếu mọi dữ kiện đều đúng, vấn đề sẽ nằm ở cách câu chuyện được kể, khiến việc phát hiện sai lệch sẽ khó hơn nhiều.

Seán Jacob, quản lý dự án tại Factiverse, cho rằng các mô hình AI không nên chỉ được đánh giá dựa trên việc chúng có từ chối thông tin sai hay không. Quan trọng hơn là chúng phản bác thông tin sai như thế nào.

Một nhà báo có thể dùng AI để tìm tài liệu, gợi ý câu hỏi phỏng vấn hoặc nhanh chóng nắm được một chủ đề mới. Nhưng các dữ kiện quan trọng vẫn cần được kiểm tra từ nguồn gốc, tài liệu chính thức hoặc nhiều nguồn độc lập.

Factiverse cho biết họ đã hợp tác với các tổ chức kiểm chứng thông tin và truyền thông như Faktisk, NRK và SVT để phát triển các công cụ hỗ trợ nhà báo kiểm tra nội dung từ mạng xã hội và AI.

Nghiên cứu cũng đặt ra câu hỏi: Nếu AI trở thành nơi ngày càng nhiều người tìm kiếm thông tin, ai sẽ kiểm tra cách AI kể lại sự thật? Đối với tòa soạn, câu trả lời vẫn là quy trình kiểm chứng của con người.

Bởi trong thời đại AI, một bài viết chính xác không chỉ cần đúng về con số, tên người hay ngày tháng. Nhà báo còn phải bảo đảm rằng cách trình bày không vô tình bóp méo ý nghĩa của sự kiện.

AI có thể giúp làm báo nhanh hơn. Nhưng để thông tin vẫn đáng tin, con người vẫn phải là người quyết định đâu là sự thật, đâu là diễn giải và đâu là điều cần được kiểm chứng thêm.

Xem thêm

Xây dựng Báo Điện tử Công an nhân dân phiên bản tiếng Nga trở thành cầu nối tin cậy, giàu bản sắc

Xây dựng Báo Điện tử Công an nhân dân phiên bản tiếng Nga trở thành cầu nối tin cậy, giàu bản sắc

Việc tổ chức ra mắt phiên bản tiếng Nga là dấu mốc mới trong tiến trình hiện đại hóa Báo Điện tử Công an nhân dân (CAND), là bước đổi mới về tư duy làm báo trên môi trường số, thể hiện trách nhiệm của Báo CAND trong việc cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, có chiều sâu; góp phần giúp bạn bè quốc tế hiểu đúng hơn về đất nước, con người Việt Nam và những nỗ lực giữ gìn an ninh, trật tự (ANTT), vì cuộc sống bình yên của nhân dân.

Làm tốt quy trình “3 sớm” để đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Làm tốt quy trình “3 sớm” để đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

(NB&CL) Nhận diện sớm những vấn đề tư tưởng, dư luận có nguy cơ phát sinh; thông tin sớm bằng nguồn tin chính xác, có tính giải thích, định hướng; xử lý sớm những thông tin sai lệch, cách hiểu chưa đúng – quy trình “3 sớm” được Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng xác định là yêu cầu trong đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Gần dân, sát cơ sở – nền tảng để báo chí địa phương chủ động trên mặt trận tư tưởng

Gần dân, sát cơ sở – nền tảng để báo chí địa phương chủ động trên mặt trận tư tưởng

(NB&CL) Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường truyền thông đa chiều đòi hỏi báo chí địa phương không chỉ phản bác thông tin sai lệch mà còn phải chủ động tạo lập dòng thông tin chính xác, có căn cứ. Lợi thế gần dân, sát cơ sở, am hiểu địa bàn chính là điểm tựa để báo chí phát hiện vấn đề từ sớm, đưa thông tin đến công chúng kịp thời và định hướng dư luận.

Tòa soạn Brazil đưa YouTube thành trọng tâm hoạt động báo chí

Tòa soạn Brazil đưa YouTube thành trọng tâm hoạt động báo chí

(CLO) Trước sự thay đổi trong thói quen tiếp nhận tin tức của độc giả, thương hiệu báo chí GZH tại miền nam Brazil đã chuyển YouTube từ một kênh phân phối nội dung thành nền tảng sản xuất báo chí chủ lực. Chiến lược này giúp đơn vị đạt 167 triệu lượt xem và thu hút 869.000 người đăng ký trong năm 2025.

CNA cải tiến ứng dụng, lượt nghe podcast tăng 84%, tương tác độc giả tăng mạnh

CNA cải tiến ứng dụng, lượt nghe podcast tăng 84%, tương tác độc giả tăng mạnh

(CLO) Mediacorp, đơn vị sở hữu kênh tin tức CNA của Singapore, đã thiết kế lại ứng dụng và website theo hướng cá nhân hóa trải nghiệm người dùng, giúp độc giả khám phá nhiều nội dung hơn và tương tác sâu hơn. Những thay đổi này mang lại kết quả tích cực, trong đó lượt nghe podcast trung bình hằng tháng tăng 84%, số lần nhấp vào trang chủ trên ứng dụng tăng 54%.

Tờ báo Na Uy đưa phóng viên lên TikTok, giành lại vị trí số một

Tờ báo Na Uy đưa phóng viên lên TikTok, giành lại vị trí số một

(CLO) Trước sự cạnh tranh từ những người sáng tạo nội dung và làn sóng thông tin do AI tạo ra trên TikTok, tờ VG của Na Uy lựa chọn đặt nhà báo và uy tín báo chí làm trọng tâm chiến lược tiếp cận độc giả trẻ. Cách làm này giúp lượt xem trung bình mỗi video tăng 74% trong một năm.

Mở đường cho kinh tế số vùng cao: Cách Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai đồng hành cùng bản làng

Mở đường cho kinh tế số vùng cao: Cách Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai đồng hành cùng bản làng

(CLO) Chuyển đổi số ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số được thể hiện qua những việc làm cụ thể như người dân livestream bán nông sản, hợp tác xã đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử hay hỗ trợ bà con tiếp cận dịch vụ số. Đây cũng là những câu chuyện được Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh Lào Cai chú trọng phản ánh từ thực tiễn cơ sở.

Khánh Hòa: Phát huy vai trò báo chí trong thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số

Khánh Hòa: Phát huy vai trò báo chí trong thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số

(CLO) Sáng 30/10, Hội Nhà báo tỉnh Khánh Hòa tổ chức Hội thảo báo chí lần thứ XIII – 2026, tập trung thảo luận vai trò của báo chí trong tuyên truyền, triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 – 2030, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số và xây dựng Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Hơn 800 tin, bài của báo chí Trung ương đưa tin về Ninh Bình trong tháng 10

Hơn 800 tin, bài của báo chí Trung ương đưa tin về Ninh Bình trong tháng 10

(CLO) Ghi nhận sự đồng hành của các cơ quan truyền thông trước điểm sáng tăng trưởng GRDP 11,31% (đứng thứ 5 toàn quốc), Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Ninh Bình đề nghị báo chí tiếp tục bám sát các quyết sách lớn trong tháng 11/2026. Trong đó, trọng tâm là quá trình vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và các giải pháp giữ vững đà tăng trưởng kinh tế hai con số.

Video dọc và yêu cầu “đứng lên” của báo chí truyền hình

Video dọc và yêu cầu “đứng lên” của báo chí truyền hình

(NB&CL) Video dọc không đơn thuần là video ngang được cắt lại cho vừa màn hình điện thoại. Định dạng này đặt ra yêu cầu mới đối với cách tổ chức hình ảnh, xây dựng câu chuyện và tiếp cận công chúng của báo chí truyền hình. Muốn “đứng lên” trong không gian đa nền tảng, người làm báo cần làm chủ ngôn ngữ video dọc, chủ động đổi mới phương thức sản xuất nhưng không đánh mất những giá trị cốt lõi của báo chí.

Cỡ chữ bài viết: