AI có thể nói đúng sự thật nhưng vẫn khiến độc giả hiểu sai

(CLO) AI có thể cung cấp dữ kiện chính xác nhưng vẫn khiến độc giả hiểu sai, điều này đặt ra thách thức mới cho quy trình kiểm chứng của báo chí.

Nghiên cứu mới của Factiverse, một công ty công nghệ truyền thông Na Uy, phối hợp với Revontulet, đã kiểm tra cách các mô hình AI xử lý thông tin về vụ khủng bố ngày 22/7/2011 tại Na Uy, trong đó 77 người thiệt mạng.

Nhóm đã thực hiện 5.616 câu hỏi trên 9 mô hình AI phổ biến. Các câu hỏi không chỉ kiểm tra xem chatbot có nhớ đúng ngày tháng, số người thiệt mạng hay danh tính thủ phạm hay không, mà còn thử đặt vấn đề theo cách dễ dẫn đến thuyết âm mưu hoặc biện minh cho tư tưởng cực đoan.

untitled-436.png
AI có thể nói đúng sự thật nhưng vẫn khiến độc giả hiểu sai. Ảnh: WAN-IFRA

Kết quả, nhiều mô hình trả lời chính xác về mặt dữ kiện nhưng vẫn có thể mềm mỏng hoặc hợp thức hóa những quan điểm sai lệch. Các nhà nghiên cứu gọi hiện tượng này là "từ chối rồi hợp thức hóa".

Về mặt kỹ thuật, chatbot không trực tiếp nói rằng thuyết âm mưu đó là đúng. Nhưng cách diễn đạt có thể khiến người đọc cảm thấy những quan điểm vốn bị bác bỏ vẫn có một phần hợp lý.

Đây chính là điểm mà giới báo chí cần đặc biệt chú ý. Trong nghề báo, kiểm chứng thông tin thường bắt đầu bằng những câu hỏi rất cơ bản như con số này có đúng không? Sự kiện này có thực sự xảy ra không? Nguồn tin ở đâu?

Nhưng khi AI tham gia vào quá trình sản xuất và tiếp nhận tin tức, những câu hỏi đó có thể chưa đủ. Một câu trả lời của AI có thể đúng về ngày tháng, địa điểm và số liệu nhưng vẫn gây hiểu lầm vì thiếu bối cảnh, lựa chọn từ ngữ không phù hợp hoặc trình bày một quan điểm cực đoan theo cách quá nhẹ nhàng.

Đây là một dạng rủi ro khó phát hiện hơn "ảo giác AI" thông thường. Nếu chatbot bịa ra một con số, nhà báo có thể kiểm tra và sửa. Nhưng nếu mọi dữ kiện đều đúng, vấn đề sẽ nằm ở cách câu chuyện được kể, khiến việc phát hiện sai lệch sẽ khó hơn nhiều.

Seán Jacob, quản lý dự án tại Factiverse, cho rằng các mô hình AI không nên chỉ được đánh giá dựa trên việc chúng có từ chối thông tin sai hay không. Quan trọng hơn là chúng phản bác thông tin sai như thế nào.

Một nhà báo có thể dùng AI để tìm tài liệu, gợi ý câu hỏi phỏng vấn hoặc nhanh chóng nắm được một chủ đề mới. Nhưng các dữ kiện quan trọng vẫn cần được kiểm tra từ nguồn gốc, tài liệu chính thức hoặc nhiều nguồn độc lập.

Factiverse cho biết họ đã hợp tác với các tổ chức kiểm chứng thông tin và truyền thông như Faktisk, NRK và SVT để phát triển các công cụ hỗ trợ nhà báo kiểm tra nội dung từ mạng xã hội và AI.

Nghiên cứu cũng đặt ra câu hỏi: Nếu AI trở thành nơi ngày càng nhiều người tìm kiếm thông tin, ai sẽ kiểm tra cách AI kể lại sự thật? Đối với tòa soạn, câu trả lời vẫn là quy trình kiểm chứng của con người.

Bởi trong thời đại AI, một bài viết chính xác không chỉ cần đúng về con số, tên người hay ngày tháng. Nhà báo còn phải bảo đảm rằng cách trình bày không vô tình bóp méo ý nghĩa của sự kiện.

AI có thể giúp làm báo nhanh hơn. Nhưng để thông tin vẫn đáng tin, con người vẫn phải là người quyết định đâu là sự thật, đâu là diễn giải và đâu là điều cần được kiểm chứng thêm.

Xem thêm

Khi AI ngày càng mạnh, tòa soạn phải mạnh lên từ bên trong

Khi AI ngày càng mạnh, tòa soạn phải mạnh lên từ bên trong

(CLO) Rời xa giai đoạn thí điểm rời rạc, báo chí đang bước vào kỷ nguyên ứng dụng AI sâu vào quy trình và hạ tầng. Cuộc đua công nghệ giờ đây không thuộc về ai sở hữu nhiều công cụ hơn, mà được định đoạt bởi năng lực biến dữ liệu và tri thức tòa soạn thành sức mạnh nội tại.

Luật Báo chí 2025: Cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, bổ sung nguồn thu mới

Luật Báo chí 2025: Cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, bổ sung nguồn thu mới

(CLO) Luật Báo chí 2025 cho phép cơ quan báo chí liên kết với cơ quan báo chí khác, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để cùng sản xuất nội dung. Luật cũng bổ sung các nguồn thu từ bán quyền đọc, nghe, xem, cấp phép khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí; đồng thời quy định cụ thể hơn về xuất nhập khẩu sản phẩm báo chí.

Bản quyền báo chí giữa 'cơn lốc' sao chép và khai thác dữ liệu

Bản quyền báo chí giữa 'cơn lốc' sao chép và khai thác dữ liệu

(CLO) Một bài báo có thể mất nhiều ngày tác nghiệp, xác minh, biên tập nhưng chỉ cần vài phút để bị sao chép. Video bị cắt ghép, livestream lại; dữ liệu bị tự động "cào" cho các hệ thống công nghệ. Công nghệ giúp báo chí lan xa hơn, nhưng cũng khiến tài sản trí tuệ của tòa soạn dễ bị khai thác hơn bao giờ hết.

Tòa soạn của tương lai sẽ được điều hành bằng dữ liệu

Tòa soạn của tương lai sẽ được điều hành bằng dữ liệu

(NB&CL) Cuộc cạnh tranh của báo chí đang thay đổi. Trong kỷ nguyên AI, khoảng cách giữa các tòa soạn sẽ không còn được tạo ra bởi việc ứng dụng thêm một công nghệ mới, mà bởi năng lực quản trị, khả năng tổ chức dữ liệu và những lựa chọn chiến lược được thực hiện từ hôm nay. Khi công nghệ dần trở thành điều kiện phổ biến, dữ liệu sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi cơ quan báo chí.

Chuyên gia Lê Quốc Vinh: 'Đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí là thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin'

Chuyên gia Lê Quốc Vinh: 'Đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí là thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin'

(CLO) “Trong một thế giới mà thông tin ngày càng dư thừa nhưng niềm tin ngày càng khan hiếm, đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí có lẽ không nằm ở việc sản xuất thêm nội dung, mà ở việc thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin cho phát triển” - ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Le Group of Companies, nhấn mạnh khi đề xuất cách tiếp cận 'Báo chí Hạ tầng Niềm tin'.

VnExpress: Làm chủ dữ liệu để hiểu độc giả và tối ưu sản phẩm

VnExpress: Làm chủ dữ liệu để hiểu độc giả và tối ưu sản phẩm

(NB&CL) Với VnExpress, xây dựng năng lực dữ liệu bắt đầu từ nhu cầu trả lời những câu hỏi rất cụ thể về độc giả và sản phẩm: Vì sao pageview tăng hoặc giảm? Độc giả là ai? Họ đến và đi vì điều gì? Làm thế nào để kéo họ quay lại và tương tác? Sau nhiều năm xây dựng hệ thống riêng, dữ liệu trở thành một phần trong cách tòa soạn phân tích nội dung, hiểu độc giả và vận hành sản phẩm.

AI mạnh đến đâu, phụ thuộc dữ liệu đến đó

AI mạnh đến đâu, phụ thuộc dữ liệu đến đó

(NB&CL) AI đang đi rất nhanh từ một công nghệ được báo chí thử nghiệm sang một năng lực được tích hợp vào hoạt động tác nghiệp. Nhưng phía sau những mô hình ngôn ngữ ngày càng mạnh vẫn tồn tại một điều kiện nền tảng: AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi nó được cung cấp dữ liệu đủ tốt, đủ ngữ cảnh và có thể sử dụng một cách đáng tin cậy.

Tòa soạn không thiếu dữ liệu, mà thiếu năng lực khai thác

Tòa soạn không thiếu dữ liệu, mà thiếu năng lực khai thác

(NB&CL) Một tòa soạn có thể tích lũy hàng triệu bài viết, hình ảnh, video sau nhiều năm hoạt động nhưng chưa chắc đã sở hữu một kho dữ liệu có giá trị. Khi thông tin còn phân tán, thiếu cấu trúc và khó kết nối, dữ liệu dù nhiều vẫn chưa thể trở thành nguồn lực tạo ra những giá trị mới.

Vì sao dữ liệu đang trở thành “nguồn lực chiến lược” của báo chí?

Vì sao dữ liệu đang trở thành “nguồn lực chiến lược” của báo chí?

(NB&CL) Trong kỷ nguyên số và AI, một cơ quan báo chí không chỉ cần sản xuất nội dung nhanh, hay mà còn phải biết tổ chức, chuẩn hóa, kết nối và khai thác tài sản dữ liệu của mình. Từ kho nội dung đã xuất bản, dữ liệu độc giả, hình ảnh, video, âm thanh đến dữ liệu phục vụ sản xuất nội dung, tất cả cần được nhìn nhận như một hạ tầng chiến lược. Tòa soạn nào làm chủ được dữ liệu sẽ có nền tảng để làm chủ công nghệ, đổi mới sản phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đó cũng chính là vấn đề được đặt ra tại chuyên đề này.

Bảo vệ bản quyền trên môi trường số: Tạo điều kiện để các sản phẩm sáng tạo trở thành nguồn lực phát triển

Bảo vệ bản quyền trên môi trường số: Tạo điều kiện để các sản phẩm sáng tạo trở thành nguồn lực phát triển

(CLO) Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, nền tảng số và dữ liệu lớn đang khiến tài sản trí tuệ văn hóa được tạo ra, lan truyền và khai thác với tốc độ chưa từng có, đồng thời làm gia tăng nguy cơ sao chép, phát tán và xâm phạm bản quyền. Định danh, truy vết, bảo vệ quyền và biến tài sản trí tuệ thành nguồn lực kinh tế đang trở thành yêu cầu cấp thiết của quá trình phát triển văn hóa số.

Cỡ chữ bài viết: