AI có thể nói đúng sự thật nhưng vẫn khiến độc giả hiểu sai

(CLO) AI có thể cung cấp dữ kiện chính xác nhưng vẫn khiến độc giả hiểu sai, điều này đặt ra thách thức mới cho quy trình kiểm chứng của báo chí.

Nghiên cứu mới của Factiverse, một công ty công nghệ truyền thông Na Uy, phối hợp với Revontulet, đã kiểm tra cách các mô hình AI xử lý thông tin về vụ khủng bố ngày 22/7/2011 tại Na Uy, trong đó 77 người thiệt mạng.

Nhóm đã thực hiện 5.616 câu hỏi trên 9 mô hình AI phổ biến. Các câu hỏi không chỉ kiểm tra xem chatbot có nhớ đúng ngày tháng, số người thiệt mạng hay danh tính thủ phạm hay không, mà còn thử đặt vấn đề theo cách dễ dẫn đến thuyết âm mưu hoặc biện minh cho tư tưởng cực đoan.

untitled-436.png
AI có thể nói đúng sự thật nhưng vẫn khiến độc giả hiểu sai. Ảnh: WAN-IFRA

Kết quả, nhiều mô hình trả lời chính xác về mặt dữ kiện nhưng vẫn có thể mềm mỏng hoặc hợp thức hóa những quan điểm sai lệch. Các nhà nghiên cứu gọi hiện tượng này là "từ chối rồi hợp thức hóa".

Về mặt kỹ thuật, chatbot không trực tiếp nói rằng thuyết âm mưu đó là đúng. Nhưng cách diễn đạt có thể khiến người đọc cảm thấy những quan điểm vốn bị bác bỏ vẫn có một phần hợp lý.

Đây chính là điểm mà giới báo chí cần đặc biệt chú ý. Trong nghề báo, kiểm chứng thông tin thường bắt đầu bằng những câu hỏi rất cơ bản như con số này có đúng không? Sự kiện này có thực sự xảy ra không? Nguồn tin ở đâu?

Nhưng khi AI tham gia vào quá trình sản xuất và tiếp nhận tin tức, những câu hỏi đó có thể chưa đủ. Một câu trả lời của AI có thể đúng về ngày tháng, địa điểm và số liệu nhưng vẫn gây hiểu lầm vì thiếu bối cảnh, lựa chọn từ ngữ không phù hợp hoặc trình bày một quan điểm cực đoan theo cách quá nhẹ nhàng.

Đây là một dạng rủi ro khó phát hiện hơn "ảo giác AI" thông thường. Nếu chatbot bịa ra một con số, nhà báo có thể kiểm tra và sửa. Nhưng nếu mọi dữ kiện đều đúng, vấn đề sẽ nằm ở cách câu chuyện được kể, khiến việc phát hiện sai lệch sẽ khó hơn nhiều.

Seán Jacob, quản lý dự án tại Factiverse, cho rằng các mô hình AI không nên chỉ được đánh giá dựa trên việc chúng có từ chối thông tin sai hay không. Quan trọng hơn là chúng phản bác thông tin sai như thế nào.

Một nhà báo có thể dùng AI để tìm tài liệu, gợi ý câu hỏi phỏng vấn hoặc nhanh chóng nắm được một chủ đề mới. Nhưng các dữ kiện quan trọng vẫn cần được kiểm tra từ nguồn gốc, tài liệu chính thức hoặc nhiều nguồn độc lập.

Factiverse cho biết họ đã hợp tác với các tổ chức kiểm chứng thông tin và truyền thông như Faktisk, NRK và SVT để phát triển các công cụ hỗ trợ nhà báo kiểm tra nội dung từ mạng xã hội và AI.

Nghiên cứu cũng đặt ra câu hỏi: Nếu AI trở thành nơi ngày càng nhiều người tìm kiếm thông tin, ai sẽ kiểm tra cách AI kể lại sự thật? Đối với tòa soạn, câu trả lời vẫn là quy trình kiểm chứng của con người.

Bởi trong thời đại AI, một bài viết chính xác không chỉ cần đúng về con số, tên người hay ngày tháng. Nhà báo còn phải bảo đảm rằng cách trình bày không vô tình bóp méo ý nghĩa của sự kiện.

AI có thể giúp làm báo nhanh hơn. Nhưng để thông tin vẫn đáng tin, con người vẫn phải là người quyết định đâu là sự thật, đâu là diễn giải và đâu là điều cần được kiểm chứng thêm.

Xem thêm

Tổng Biên tập Vũ Hoài Nam: Không gian phát triển mới mở ra cơ hội chưa từng có cho báo chí

Tổng Biên tập Vũ Hoài Nam: Không gian phát triển mới mở ra cơ hội chưa từng có cho báo chí

(CLO) Luật Báo chí 2025 mở thêm dư địa cho báo chí đổi mới mô hình hoạt động, trong khi công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và sự thay đổi cách tiếp cận thông tin của công chúng đang định hình một không gian phát triển mới. Trước thềm Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 – năm 2026, ông Vũ Hoài Nam, Tổng Biên tập Báo Pháp luật Việt Nam, cho rằng đây là cơ hội để các cơ quan báo chí đổi mới chính mình, nâng cao năng lực tạo giá trị và thực hiện tốt hơn sứ mệnh đối với xã hội.

Giải thưởng Human Act Prize 2026: Hợp lực nguồn lực xã hội, cùng kiến tạo tác động cộng đồng

Giải thưởng Human Act Prize 2026: Hợp lực nguồn lực xã hội, cùng kiến tạo tác động cộng đồng

(CLO) Sáng 21/9, tại Hà Nội, Báo Nhân Dân công bố Giải thưởng Hành động vì Cộng đồng - Human Act Prize 2026 với chủ đề “Hợp lực cộng đồng”, đánh dấu mùa giải thứ tư và bước phát triển mới của giải thưởng: từ tìm kiếm, ghi nhận, tôn vinh các sáng kiến tiêu biểu sang kết nối con người, sáng kiến và các nguồn lực xã hội để cùng tạo ra những tác động lớn hơn.

Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026: “Không gian phát triển mới” của báo chí là một hệ sinh thái kiến tạo giá trị toàn diện

Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026: “Không gian phát triển mới” của báo chí là một hệ sinh thái kiến tạo giá trị toàn diện

(NB&CL) Không gian phát triển mới của báo chí không đơn thuần là sự hiện diện trên những nền tảng số mới. Đó là một hệ sinh thái trong đó công nghệ, dữ liệu, hạ tầng, mô hình kinh tế, sản phẩm và quan hệ với công chúng cùng tạo nên những giá trị mới. Những góc nhìn trước thềm Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026, sẽ diễn ra ngày 25/9 với chủ đề “Báo chí cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới”, gợi mở nhiều vấn đề về cách báo chí nhận diện và làm chủ không gian phát triển này.

Báo Công lý phát động cuộc thi viết về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong ngành Tòa án

Báo Công lý phát động cuộc thi viết về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong ngành Tòa án

(CLO) Ngày 18/9, Báo Công lý phối hợp với Quỹ Phòng bệnh thuộc Bộ Y tế phát động Cuộc thi viết “Phòng, chống tác hại của thuốc lá trong ngành Tòa án năm 2026” nhằm nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá và thúc đẩy xây dựng môi trường làm việc, học tập không khói thuốc.

Nhà báo Nguyễn Tri Thức

Tòa soạn cần một 'bộ lọc' đủ chặt trước cuộc đua tốc độ

(CLO) Trong cuộc đua tốc độ của báo chí hiện đại, những sai sót tưởng như rất nhỏ trong con số, chức danh, địa danh hay nguồn tin chưa được kiểm chứng có thể trở thành rủi ro lớn khi sản phẩm đã xuất bản. Vì vậy, xây dựng “bộ lọc” kiểm duyệt nội bộ với những điểm dừng và trách nhiệm rõ ràng là yêu cầu thiết yếu để mỗi tòa soạn chủ động phòng ngừa rủi ro ngay từ quy trình sản xuất nội dung.

Báo chí Việt Nam trước không gian phát triển mới

Báo chí Việt Nam trước không gian phát triển mới

(NB&CL) Không gian phát triển mới của báo chí không còn là một khái niệm thuộc về tương lai. Nó đang hiện hữu trong từng thay đổi của công chúng, công nghệ, phương thức sản xuất và phân phối thông tin; trong sự xuất hiện của những nền tảng truyền thông mới, những mô hình sản phẩm mới và cả những thay đổi trong chính sách, pháp luật đối với hoạt động báo chí. Sự dịch chuyển ấy chính là cơ sở để Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 – năm 2026 lựa chọn chủ đề “Báo chí Cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới”.

Độc giả ngày càng tin nhà báo hơn thương hiệu báo chí

Độc giả ngày càng tin nhà báo hơn thương hiệu báo chí

(CLO) Các số liệu và thảo luận tại nhiều sáng kiến của Hiệp hội Tin tức và Truyền thông Quốc tế (INMA) cho thấy mối quan hệ giữa độc giả với từng nhà báo, người sáng tạo nội dung đang ngày càng có giá trị, trong khi sức mạnh của thương hiệu báo chí truyền thống không còn đủ để giữ chân công chúng.

Luật Báo chí 2025: Cơ hội mới, động lực mới cho báo chí địa phương

Luật Báo chí 2025: Cơ hội mới, động lực mới cho báo chí địa phương

(CLO) Với các cơ quan báo chí địa phương, tác động của Luật Báo chí 2025 không chỉ nằm ở những quy định mới về quản lý hoạt động báo chí. Điều đáng chú ý hơn là một tư duy mới đang được đặt ra: từ “thuần quản lý hành chính” sang “đồng hành và kiến tạo phát triển” trong môi trường truyền thông số.

Tương lai ngành truyền thông: AI làm tin thường nhật, nhà báo tập trung tạo nội dung khác biệt

Tương lai ngành truyền thông: AI làm tin thường nhật, nhà báo tập trung tạo nội dung khác biệt

(CLO) Sau một tuần tham dự Hội nghị bàn tròn CEO của INMA tại Vail (Mỹ), với sự góp mặt của khoảng 40 lãnh đạo các tổ chức báo chí, nhiều quan điểm về tương lai ngành truyền thông đã được đưa ra, trong đó nổi bật là việc tự động hóa các công việc thường nhật và tăng đầu tư vào những nội dung tạo khác biệt.

Cỡ chữ bài viết: