Từ Đại hội VI (năm 1986) đến Đại hội XIV là 9 kỳ Đại hội tiếp nối hành trình đổi mới liên tục và sâu sắc. 40 năm đổi mới đã đưa Việt Nam từ một nền kinh tế kém phát triển vươn lên hội nhập sâu rộng, khẳng định vị thế ngày càng rõ nét trên trường quốc tế, đồng thời giữ vững được nền tảng ổn định chính trị - xã hội trong bối cảnh thế giới đầy biến động. Tuy nhiên, chính những thành tựu ấy cũng đặt ra một yêu cầu mới, đó là không thể tiếp tục phát triển bằng tư duy cũ, không thể dựa mãi vào những lợi thế truyền thống, càng không thể bằng lòng với những gì đã đạt được.
Như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, đến thời điểm này, đất nước đã hội tụ đủ “thế và lực”, đủ ý chí và quyết tâm để bước vào một kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên giàu mạnh, thịnh vượng của dân tộc. Vì vậy, Đại hội XIV không chỉ là dịp tổng kết chặng đường đã qua, mà là thời điểm đặt ra và trả lời những câu hỏi lớn của thời đại: Việt Nam sẽ phát triển theo mô hình nào trong bối cảnh trật tự thế giới đang tái cấu trúc sâu sắc? Động lực tăng trưởng nào đủ mạnh để duy trì phát triển dài hạn khi các nguồn lực truyền thống dần cạn? Và làm thế nào để tăng trưởng nhanh nhưng không để ai bị bỏ lại phía sau?
Định hình mô hình tăng trưởng mới
Chặng 2026 - 2030 được xác định là giai đoạn tăng tốc then chốt để đất nước hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao. Tuy nhiên, cần phải thừa nhận rằng bối cảnh phát triển đã thay đổi căn bản. Những động lực truyền thống từng tạo nên tăng trưởng nhanh trong nhiều thập niên, như lao động giá rẻ, khai thác tài nguyên, đầu tư vốn lớn hay gia công - lắp ráp đang dần bộc lộ giới hạn.
Thực tiễn cho thấy, dư địa mở rộng tăng trưởng theo chiều rộng không còn nhiều; năng suất lao động tăng chậm; áp lực về môi trường, già hóa dân số và cạnh tranh chiến lược toàn cầu ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh đó, Đại hội XIV đứng trước yêu cầu cấp bách phải định hình một mô hình tăng trưởng mới, dựa trên chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng cao hơn.
Năm 2025, kinh tế Việt Nam đạt mức tăng trưởng 8,02% - một con số ấn tượng trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều bất ổn. Tuy nhiên, mục tiêu mà giai đoạn tới đặt ra còn cao hơn: phấn đấu đạt tăng trưởng hai con số từ năm 2026. Để đạt được điều đó, rõ ràng là không thể chỉ trông chờ vào mở rộng đầu tư hay kích cầu ngắn hạn, mà cần một hệ động lực phát triển mới mang tính nền tảng và dài hạn.
Các chuyên gia kinh tế đã chỉ ra rằng, động lực tăng trưởng mới của Việt Nam đang dần hình thành trên 3 trụ cột lớn: cải cách thể chế, phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Hàng loạt nghị quyết chiến lược của Đảng với cách tiếp cận mới đang tạo ra sự thay đổi toàn diện, không còn giải quyết từng điểm nghẽn riêng lẻ, mà hướng tới thay đổi “cục diện” phát triển, giúp chính sách đi nhanh hơn vào cuộc sống.
Ở góc độ doanh nghiệp, quá trình tái cấu trúc đầu tư đang diễn ra rõ nét hơn. Đầu tư tập trung, triển khai nhanh và hiệu quả được xem là giải pháp quan trọng để vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa kiểm soát lạm phát và giảm lãng phí nguồn lực. Việc Chính phủ và các địa phương chủ động tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh cấp phép và triển khai dự án không chỉ giúp tiết kiệm chi phí vốn, mà còn tạo động lực mạnh mẽ cho khu vực sản xuất - kinh doanh.
Một điểm đáng chú ý là mô hình tăng trưởng mới không chỉ dựa vào khu vực FDI, mà hướng mạnh hơn vào việc hình thành các doanh nghiệp trong nước đủ lớn, đủ sức gánh vác các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế. Mục tiêu hình thành các ngân hàng và tập đoàn kinh tế có vị thế khu vực, cùng với sự trỗi dậy của khu vực kinh tế tư nhân, được kỳ vọng sẽ tạo ra “đầu tàu” tăng trưởng mới trong giai đoạn tới.
Bên cạnh đó, tín dụng xanh, chuyển đổi xanh và yêu cầu về tiêu chuẩn môi trường, truy xuất nguồn gốc đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường toàn cầu. Việc xây dựng hạ tầng dữ liệu, kết nối thông tin giữa ngân hàng và doanh nghiệp, minh bạch hóa hoạt động sản xuất - kinh doanh không chỉ giúp dòng vốn lưu thông hiệu quả hơn, mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững về dài hạn.
Chặng cuối 20 năm quyết định - Phát triển nhanh nhưng không để ai bị bỏ lại phía sau
Nếu chặng 2026 - 2030 là giai đoạn tăng tốc, thì 20 năm tiếp theo đến năm 2045 chính là chặng đường mang tính quyết định để hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Trong chặng đường đó, câu hỏi không chỉ là tăng trưởng bao nhiêu, mà quan trọng hơn là tăng trưởng vì ai và dựa trên những giá trị nào?
Đại hội XIV của Đảng xác lập tầm nhìn về một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc. Giàu mạnh không chỉ được đo bằng quy mô GDP, mà bằng năng lực tự chủ của nền kinh tế, khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài và năng lực tạo ra giá trị gia tăng cao dựa trên khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Văn minh không chỉ là hạ tầng hiện đại, mà là chất lượng quản trị, chuẩn mực xã hội, sự tôn vinh các giá trị văn hóa dân tộc và mức độ chăm lo cho con người. Hạnh phúc không chỉ là thu nhập, mà là cảm nhận về an toàn, công bằng, cơ hội phát triển và niềm tin vào tương lai.
Trong tầm nhìn đó, con người được đặt ở vị trí trung tâm của mọi chính sách phát triển. Quan điểm “Dân là gốc”, vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của Nhân dân tiếp tục được Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh. Mọi chủ trương, chính sách phải xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng và lợi ích chính đáng của Nhân dân; lấy sự hài lòng và hạnh phúc của Nhân dân làm thước đo hiệu quả.
Tăng trưởng nếu không đi liền với công bằng xã hội sẽ gây ra những hệ quả lâu dài, khó khắc phục. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ số hóa, tự động hóa đến chuyển đổi xanh, không loại bỏ những nhóm yếu thế ra khỏi dòng chảy phát triển. Giáo dục, đào tạo lại, an sinh xã hội và nâng cao kỹ năng cho người lao động không chỉ là chính sách xã hội, mà là đầu tư chiến lược cho tương lai.
Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng, khó lường, đoàn kết toàn dân tộc tiếp tục được khẳng định là nguồn sức mạnh to lớn, nhân tố quyết định thắng lợi sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới. Chính sự gắn kết giữa niềm tin và hành động, giữa quyết tâm chính trị và nỗ lực thực tiễn của toàn xã hội sẽ quyết định khả năng vượt qua thách thức và nắm bắt cơ hội phát triển.
Ba đột phá chiến lược - thể chế, nguồn nhân lực và hạ tầng - tiếp tục giữ vai trò đòn bẩy quyết định để đất nước bứt phá. Như Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, 3 đột phá chiến lược được xác định từ Đại hội XIII có ý nghĩa cho cả giai đoạn 2021 - 2030, nhưng bước vào nhiệm kỳ Đại hội XIV, yêu cầu đặt ra phải “làm thật mạnh, làm thật nhanh, làm đến nơi đến chốn”. Thể chế phải thực sự mở đường; nhân lực quyết định tốc độ và chất lượng phát triển; hạ tầng tạo không gian và sức bật mới. Nếu triển khai đồng bộ và quyết liệt, đất nước sẽ hình thành được “đà” và “thế” phát triển mới; ngược lại, nếu làm nửa vời, cơ hội lịch sử có thể trôi qua.
Đại hội XIV của Đảng không chỉ là một sự kiện chính trị trọng đại, mà còn là một lời hẹn với tương lai dân tộc. Lời hẹn về một Việt Nam phát triển giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc; một quốc gia vươn mình bằng nội lực, trưởng thành từ thử thách và tự tin bước vào kỷ nguyên mới. Trên hành trình ấy, không có sức mạnh nào lớn hơn sức mạnh của một dân tộc biết gắn kết niềm tin với hành động, khát vọng với kỷ luật thực thi và tăng trưởng với hạnh phúc của con người.
